२. सुमेधपत्थनाकथा
१. कप्पे च सतसहस्से, चतुरो च असङ्खिये;
अमरं नाम नगरं, दस्सनेय्यं मनोरमं.
२. दसहि सद्देहि अविवित्तं, अन्नपानसमायुतं;
हत्थिसद्दं अस्ससद्दं, भेरिसङ्खरथानि च;
खादथ पिवथ चेव, अन्नपानेन घोसितं.
३. नगरं सब्बङ्गसम्पन्नं, सब्बकम्ममुपागतं;
सत्तरतनसम्पन्नं, नानाजनसमाकुलं;
समिद्धं देवनगरंव, आवासं पुञ्ञकम्मिनं.
४. नगरे अमरवतिया, सुमेधो नाम ब्राह्मणो;
अनेककोटिसन्निचयो, पहूतधनधञ्ञवा.
५. अज्झायको मन्तधरो, तिण्णं वेदान पारगू;
लक्खणे इतिहासे च, सधम्मे पारमिं गतो.
६. रहोगतो निसीदित्वा, एवं चिन्तेसहं तदा;
‘‘दुक्खो पुनब्भवो नाम, सरीरस्स च भेदनं.
७. ‘‘जातिधम्मो जराधम्मो, ब्याधिधम्मो सहं [चहं (सी. स्या.)] तदा;
अजरं अमतं खेमं, परियेसिस्सामि निब्बुतिं.
८. ‘‘यंनूनिमं पूतिकायं, नानाकुणपपूरितं;
छड्डयित्वान गच्छेय्यं, अनपेक्खो अनत्थिको.
९. ‘‘अत्थि हेहिति सो मग्गो, न सो सक्का न हेतुये;
परियेसिस्सामि तं मग्गं, भवतो परिमुत्तिया.
१०. ‘‘यथापि दुक्खे विज्जन्ते, सुखं नामपि विज्जति;
एवं भवे विज्जमाने, विभवोपि इच्छितब्बको.
११. ‘‘यथापि उण्हे विज्जन्ते, अपरं विज्जति सीतलं;
एवं तिविधग्गि विज्जन्ते, निब्बानं इच्छितब्बकं.
१२. ‘‘यथापि पापे विज्जन्ते, कल्याणमपि विज्जति;
एवमेव जाति विज्जन्ते, अजातिपिच्छितब्बकं.
१३. ‘‘यथा गूथगतो पुरिसो, तळाकं दिस्वान पूरितं;
न गवेसति तं तळाकं, न दोसो तळाकस्स सो.
१४. ‘‘एवं किलेसमलधोव, विज्जन्ते अमतन्तळे;
न गवेसति तं तळाकं, न दोसो अमतन्तळे.
१५. ‘‘यथा अरीहि परिरुद्धो, विज्जन्ते गमनम्पथे;
न पलायति सो पुरिसो, न दोसो अञ्जसस्स सो.
१६. ‘‘एवं किलेसपरिरुद्धो, विज्जमाने सिवे पथे;
न गवेसति तं मग्गं, न दोसो सिवमञ्जसे.
१७. ‘‘यथापि ब्याधितो पुरिसो, विज्जमाने तिकिच्छके;
न तिकिच्छापेति तं ब्याधिं, न दोसो सो तिकिच्छके.
१८. ‘‘एवं किलेसब्याधीहि, दुक्खितो परिपीळितो;
न गवेसति तं आचरियं, न दोसो सो विनायके.
१९. ‘‘यथापि कुणपं पुरिसो, कण्ठे बन्धं जिगुच्छिय;
मोचयित्वान गच्छेय्य, सुखी सेरी सयंवसी.
२०. ‘‘तथेविमं पूतिकायं, नानाकुणपसञ्चयं;
छड्डयित्वान गच्छेय्यं, अनपेक्खो अनत्थिको.
२१. ‘‘यथा उच्चारट्ठानम्हि, करीसं नरनारियो;
छड्डयित्वान गच्छन्ति, अनपेक्खा अनत्थिका.
२२. ‘‘एवमेवाहं इमं कायं, नानाकुणपपूरितं;
छड्डयित्वान गच्छिस्सं, वच्चं कत्वा यथा कुटिं.
२३. ‘‘यथापि जज्जरं नावं, पलुग्गं उदगाहिनिं [उदकगाहिणिं (सी.), उदकगाहिनिं (स्या.)];
सामी छड्डेत्वा गच्छन्ति, अनपेक्खा अनत्थिका.
२४. ‘‘एवमेवाहं इमं कायं, नवच्छिद्दं धुवस्सवं;
छड्डयित्वान गच्छिस्सं, जिण्णनावंव सामिका.
२५. ‘‘यथापि पुरिसो चोरेहि, गच्छन्तो भण्डमादिय;
भण्डच्छेदभयं दिस्वा, छड्डयित्वान गच्छति.
२६. ‘‘एवमेव अयं कायो, महाचोरसमो विय;
पहायिमं गमिस्सामि, कुसलच्छेदना भया’’.
२७. एवाहं चिन्तयित्वान, नेककोटिसतं धनं;
नाथानाथानं दत्वान, हिमवन्तमुपागमिं.
२८. हिमवन्तस्साविदूरे, धम्मिको नाम पब्बतो;
अस्समो सुकतो मय्हं, पण्णसाला सुमापिता.
२९. चङ्कमं तत्थ मापेसिं, पञ्चदोसविवज्जितं;
अट्ठगुणसमूपेतं, अभिञ्ञाबलमाहरिं.
३०. साटकं पजहिं तत्थ, नवदोसमुपागतं;
वाकचीरं निवासेसिं, द्वादसगुणमुपागतं.
३१. अट्ठदोससमाकिण्णं, पजहिं पण्णसालकं;
उपागमिं रुक्खमूलं, गुणे दसहुपागतं.
३२. वापितं रोपितं धञ्ञं, पजहिं निरवसेसतो;
अनेकगुणसम्पन्नं, पवत्तफलमादियिं.
३३. तत्थप्पधानं पदहिं, निसज्जट्ठानचङ्कमे;
अब्भन्तरम्हि सत्ताहे, अभिञ्ञाबलपापुणिं.
३४. एवं मे सिद्धिप्पत्तस्स, वसीभूतस्स सासने;
दीपङ्करो नाम जिनो, उप्पज्जि लोकनायको.
३५. उप्पज्जन्ते च जायन्ते, बुज्झन्ते धम्मदेसने;
चतुरो निमित्ते नाद्दसं, झानरतिसमप्पितो.
३६. पच्चन्तदेसविसये, निमन्तेत्वा तथागतं;
तस्स आगमनं मग्गं, सोधेन्ति तुट्ठमानसा.
३७. अहं तेन समयेन, निक्खमित्वा सकस्समा;
धुनन्तो वाकचीरानि, गच्छामि अम्बरे तदा.
३८. वेदजातं जनं दिस्वा, तुट्ठहट्ठं पमोदितं;
ओरोहित्वान गगना, मनुस्से पुच्छि तावदे.
३९. ‘‘तुट्ठहट्ठो पमुदितो, वेदजातो महाजनो;
कस्स सोधीयति मग्गो, अञ्जसं वटुमायनं’’.
४०. ते मे पुट्ठा वियाकंसु, ‘‘बुद्धो लोके अनुत्तरो;
दीपङ्करो नाम जिनो, उप्पज्जि लोकनायको;
तस्स सोधीयति मग्गो, अञ्जसं वटुमायनं’’.
४१. बुद्धोतिवचनं [बुद्धोति मम (सी. स्या. क.)] सुत्वान, पीति उप्पज्जि तावदे;
बुद्धो बुद्धोति कथयन्तो, सोमनस्सं पवेदयिं.
४२. तत्थ ठत्वा विचिन्तेसिं, तुट्ठो संविग्गमानसो;
‘‘इध बीजानि रोपिस्सं, खणो वे मा उपच्चगा.
४३. ‘‘यदि बुद्धस्स सोधेथ, एकोकासं ददाथ मे;
अहम्पि सोधयिस्सामि, अञ्जसं वटुमायनं’’.
४४. अदंसु ते ममोकासं, सोधेतुं अञ्जसं तदा;
बुद्धो बुद्धोति चिन्तेन्तो, मग्गं सोधेमहं तदा.
४५. अनिट्ठिते ममोकासे, दीपङ्करो महामुनि;
चतूहि सतसहस्सेहि, छळभिञ्ञेहि तादिहि;
खीणासवेहि विमलेहि, पटिपज्जि अञ्जसं जिनो.
४६. पच्चुग्गमना वत्तन्ति, वज्जन्ति भेरियो बहू;
आमोदिता नरमरू, साधुकारं पवत्तयुं.
४७. देवा मनुस्से पस्सन्ति, मनुस्सापि च देवता;
उभोपि ते पञ्जलिका, अनुयन्ति तथागतं.
४८. देवा दिब्बेहि तुरियेहि, मनुस्सा मानुसेहि च [मानुस्सकेहि च मानुसकेहि च (स्या. क.)];
उभोपि ते वज्जयन्ता, अनुयन्ति तथागतं.
४९. दिब्बं मन्दारवं पुप्फं, पदुमं पारिछत्तकं;
दिसोदिसं ओकिरन्ति, आकासनभगता मरू.
५०. दिब्बं चन्दनचुण्णञ्च, वरगन्धञ्च केवलं;
दिसोदिसं ओकिरन्ति, आकासनभगता [आकासे नभगा (स्या.)] मरू.
५१. चम्पकं सरलं नीपं, नागपुन्नागकेतकं;
दिसोदिसं उक्खिपन्ति, भूमितलगता नरा.
५२. केसे मुञ्चित्वाहं तत्थ, वाकचीरञ्च चम्मकं;
कलले पत्थरित्वान, अवकुज्जो निपज्जहं.
५३. ‘‘अक्कमित्वान मं बुद्धो, सह सिस्सेहि गच्छतु;
मा नं कलले अक्कमित्थ, हिताय मे भविस्सति’’.
५४. पथवियं निपन्नस्स, एवं मे आसि चेतसो;
‘‘इच्छमानो अहं अज्ज, किलेसे झापये मम.
५५. ‘‘किं मे अञ्ञातवेसेन, धम्मं सच्छिकतेनिध;
सब्बञ्ञुतं पापुणित्वा, बुद्धो हेस्सं सदेवके.
५६. ‘‘किं मे एकेन तिण्णेन, पुरिसेन थामदस्सिना;
सब्बञ्ञुतं पापुणित्वा, सन्तारेस्सं सदेवकं.
५७. ‘‘इमिना मे अधिकारेन, कतेन पुरिसुत्तमे;
सब्बञ्ञुतं पापुणित्वा, तारेमि जनतं बहुं.
५८. ‘‘संसारसोतं छिन्दित्वा, विद्धंसेत्वा तयो भवे;
धम्मनावं समारुय्ह, सन्तारेस्सं सदेवकं’’.
५९. मनुस्सत्तं लिङ्गसम्पत्ति, हेतु सत्थारदस्सनं;
पब्बज्जा गुणसम्पत्ति, अधिकारो च छन्दता;
अट्ठधम्मसमोधाना, अभिनीहारो समिज्झति.
६०. दीपङ्करो लोकविदू, आहुतीनं पटिग्गहो;
उस्सीसके मं ठत्वान, इदं वचनमब्रवि.
६१. ‘‘पस्सथ इमं तापसं, जटिलं उग्गतापनं;
अपरिमेय्यितो कप्पे, बुद्धो लोके भविस्सति.
६२. ‘‘अहु कपिलव्हया रम्मा, निक्खमित्वा तथागतो;
पधानं पदहित्वान, कत्वा दुक्करकारिकं.
६३. ‘‘अजपालरुक्खमूलस्मिं, निसीदित्वा तथागतो;
तत्थ पायासं पग्गय्ह, नेरञ्जरमुपेहिति.
६४. ‘‘नेरञ्जराय तीरम्हि, पायासं अद सो जिनो;
पटियत्तवरमग्गेन, बोधिमूलमुपेहिति.
६५. ‘‘ततो पदक्खिणं कत्वा, बोधिमण्डं अनुत्तरो [अनुत्तरं (स्या. कं.)];
अस्सत्थरुक्खमूलम्हि, बुज्झिस्सति महायसो.
६६. ‘‘इमस्स जनिका माता, माया नाम भविस्सति;
पिता सुद्धोदनो नाम, अयं हेस्सति गोतमो.
६७. ‘‘अनासवा वीतरागा, सन्तचित्ता समाहिता;
कोलितो उपतिस्सो च, अग्गा हेस्सन्ति सावका;
आनन्दो नामुपट्ठाको, उपट्ठिस्सतिमं [उपट्ठिस्सति तं (सी.)] जिनं.
६८. ‘‘खेमा उप्पलवण्णा च, अग्गा हेस्सन्ति साविका;
अनासवा वीतरागा, सन्तचित्ता समाहिता;
बोधि तस्स भगवतो, अस्सत्थोति पवुच्चति.
६९. ‘‘चित्तो च हत्थाळवको [हत्थालवको (सी.)], अग्गा हेस्सन्तुपट्ठका;
उत्तरा नन्दमाता च, अग्गा हेस्सन्तुपट्ठिका’’.
७०. इदं सुत्वान वचनं, असमस्स महेसिनो;
आमोदिता नरमरू, बुद्धबीजं किर [बुद्धबीजङ्कुरो (सी. स्या.)] अयं.
७१. उक्कुट्ठिसद्दा वत्तन्ति, अप्फोटेन्ति [अप्फोठेन्ति (सी.)] हसन्ति च;
कतञ्जली नमस्सन्ति, दससहस्सी सदेवका.