४२. भद्दालिवग्गो

१. भद्दालित्थेरअपदानं

१. ‘‘सुमेधो नाम सम्बुद्धो, अग्गो कारुणिको मुनि;

विवेककामो लोकग्गो, हिमवन्तमुपागमि.

२. ‘‘अज्झोगाहेत्वा हिमवं, सुमेधो लोकनायको;

पल्लङ्कं आभुजित्वान, निसीदि पुरिसुत्तमो.

३. ‘‘समाधिं सो समापन्नो, सुमेधो लोकनायको;

सत्तरत्तिन्दिवं बुद्धो, निसीदि पुरिसुत्तमो.

४. ‘‘खारिभारं [खारिकाजं (सी.)] गहेत्वान, वनमज्झोगहिं अहं;

तत्थद्दसासिं सम्बुद्धं, ओघतिण्णमनासवं.

५. ‘‘सम्मज्जनिं गहेत्वान, सम्मज्जित्वान अस्समं;

चतुदण्डे ठपेत्वान, अकासिं मण्डपं तदा.

६. ‘‘सालपुप्फं आहरित्वा, मण्डपं छादयिं अहं;

पसन्नचित्तो सुमनो, अभिवन्दिं तथागतं.

७. ‘‘यं वदन्ति सुमेधोति, भूरिपञ्ञं सुमेधसं;

भिक्खुसङ्घे निसीदित्वा, इमा गाथा अभासथ.

८. ‘‘‘बुद्धस्स गिरमञ्ञाय, सब्बे देवा समागमुं;

असंसयं बुद्धसेट्ठो, धम्मं देसेति चक्खुमा.

९. ‘‘‘सुमेधो नाम सम्बुद्धो, आहुतीनं पटिग्गहो;

देवसङ्घे निसीदित्वा, इमा गाथा अभासथ.

१०. ‘‘‘यो मे सत्ताहं मण्डपं, धारयी सालछादितं;

तमहं कित्तयिस्सामि, सुणाथ मम भासतो.

११. ‘‘‘देवभूतो मनुस्सो वा, हेमवण्णो भविस्सति;

पहूतभोगो हुत्वान, कामभोगी भविस्सति.

१२. ‘‘‘सट्ठि नागसहस्सानि, सब्बालङ्कारभूसिता;

सुवण्णकच्छा मातङ्गा, हेमकप्पनवाससा.

१३. ‘‘‘आरूळ्हा गामणीयेहि, तोमरङ्कुसपाणिभि;

सायं पातो [सायपातो (पी.)] उपट्ठानं, आगमिस्सन्तिमं नरं;

तेहि नागेहि परिवुतो, रमिस्सति अयं नरो.

१४. ‘‘‘सट्ठि अस्ससहस्सानि, सब्बालङ्कारभूसिता;

आजानीयाव जातिया, सिन्धवा सीघवाहिनो.

१५. ‘‘‘आरूळ्हा गामणीयेहि, इल्लियाचापधारिभि;

परिवारेस्सन्तिमं निच्चं, बुद्धपूजायिदं फलं.

१६. ‘‘‘सट्ठि रथसहस्सानि, सब्बालङ्कारभूसिता;

दीपा अथोपि वेयग्घा, सन्नद्धा उस्सितद्धजा.

१७. ‘‘‘आरूळ्हा गामणीयेहि, चापहत्थेहि वम्मिभि;

परिवारेस्सन्तिमं निच्चं, बुद्धपूजायिदं फलं.

१८. ‘‘‘सट्ठि गामसहस्सानि, परिपुण्णानि सब्बसो;

पहूतधनधञ्ञानि, सुसमिद्धानि सब्बसो;

सदा पातुभविस्सन्ति, बुद्धपूजायिदं फलं.

१९. ‘‘‘हत्थी अस्सा रथा पत्ती, सेना च चतुरङ्गिनी;

परिवारेस्सन्तिमं निच्चं, बुद्धपूजायिदं फलं.

२०. ‘‘‘अट्ठारसे कप्पसते, देवलोके रमिस्सति;

सहस्सक्खत्तुं राजा च, चक्कवत्ती भविस्सति.

२१. ‘‘‘सतानं तीणिक्खत्तुञ्च, देवरज्जं करिस्सति;

पदेसरज्जं विपुलं, गणनातो असङ्खियं.

२२. ‘‘‘तिंसकप्पसहस्सम्हि, ओक्काककुलसम्भवो;

गोतमो नाम गोत्तेन, सत्था लोके भविस्सति.

२३. ‘‘‘तस्स धम्मेसु दायादो, ओरसो धम्मनिम्मितो;

सब्बासवे परिञ्ञाय, विहरिस्सतिनासवो’.

२४. ‘‘तिंसकप्पसहस्सम्हि, अद्दसं लोकनायकं;

एत्थन्तरमुपादाय, गवेसिं अमतं पदं.

२५. ‘‘लाभा मय्हं सुलद्धं मे, यमहञ्ञासि सासनं;

तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासनं.

२६. ‘‘नमो ते पुरिसाजञ्ञ, नमो ते पुरिसुत्तम;

तव ञाणं पकित्तेत्वा, पत्तोम्हि अचलं पदं.

२७. ‘‘यं यं योनुपपज्जामि, देवत्तं अथ मानुसं;

सब्बत्थ सुखितो होमि, फलं मे ञाणकित्तने.

२८. ‘‘इदं पच्छिमकं मय्हं, चरिमो वत्तते भवो;

नागोव बन्धनं छेत्वा, विहरामि अनासवो.

२९. ‘‘किलेसा झापिता मय्हं, भवा सब्बे समूहता;

नागोव बन्धनं छेत्वा, विहरामि अनासवो.

३०. ‘‘स्वागतं वत मे आसि, मम बुद्धस्स सन्तिके;

तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासनं.

३१. ‘‘पटिसम्भिदा चतस्सो, विमोक्खापि च अट्ठिमे;

छळभिञ्ञा सच्छिकता, कतं बुद्धस्स सासनं’’.

इत्थं सुदं आयस्मा भद्दालित्थेरो इमा गाथायो अभासित्थाति.

भद्दालित्थेरस्सापदानं पठमं.

२. एकछत्तियत्थेरअपदानं

३२. ‘‘चन्दभागानदीतीरे, अस्समो सुकतो मम;

सुसुद्धपुलिनाकिण्णो, पन्नसाला सुमापिता.

३३. ‘‘उत्तानकूला नदिका, सुपतित्था मनोरमा;

मच्छकच्छपसम्पन्ना [… सञ्छन्ना (क.)], सुसुमारनिसेविता.

३४. ‘‘अच्छा दीपी च मयूरा, करवीका च साळिका;

कूजन्ति सब्बदा एते, सोभयन्ता ममस्समं.

३५. ‘‘कोकिला मञ्जुभाणी च, हंसा च मधुरस्सरा;

अभिकूजन्ति ते तत्थ, सोभयन्ता ममस्समं.

३६. ‘‘सीहा ब्यग्घा वराहा च, अच्छ [वक (सी. पी.), बका (स्या.), वका (क.)] कोकतरच्छका;

गिरिदुग्गम्हि नादेन्ति, सोभयन्ता ममस्समं.

३७. ‘‘एणीमिगा च सरभा, भेरण्डा सूकरा बहू;

गिरिदुग्गम्हि नादेन्ति, सोभयन्ता ममस्समं.

३८. ‘‘उद्दालका चम्पका च, पाटली सिन्दुवारका;

अतिमुत्ता असोका च, सोभयन्ति ममस्समं [पुप्फन्ति मम अस्समे (सी. पी.)].

३९. ‘‘अङ्कोला यूथिका चेव, सत्तली बिम्बिजालिका;

कणिकारा च पुप्फन्ति, सोभयन्ता ममस्समं [कणिकाकणिकारा च, पुप्फन्ति मम अस्समे (सी. स्या. पी.)].

४०. ‘‘नागा साला च सळला, पुण्डरीकेत्थ पुप्फिता;

दिब्बगन्धं सम्पवन्ता, सोभयन्ति ममस्समं.

४१. ‘‘अज्जुना असना चेत्थ, महानामा च पुप्फिता;

साला च कङ्गुपुप्फा च, सोभयन्ति ममस्समं.

४२. ‘‘अम्बा जम्बू च तिलका, निम्बा च सालकल्याणी;

दिब्बगन्धं सम्पवन्ता, सोभयन्ति ममस्समं.

४३. ‘‘असोका च कपिट्ठा च, गिरिमालेत्थ [भगिनिमालेत्थ (सी. पी.), भगिनिमाला च (स्या.)] पुप्फिता;

दिब्बगन्धं सम्पवन्ता, सोभयन्ति ममस्समं.

४४. ‘‘कदम्बा कदली चेव, इसिमुग्गा च रोपिता;

धुवं फलानि धारेन्ति, सोभयन्ता ममस्समं.

४५. ‘‘हरीतका आमलका, अम्बजम्बुविभीतका;

कोला भल्लातका बिल्ला, फलिनो मम अस्समे.

४६. ‘‘अविदूरे पोक्खरणी, सुपतित्था मनोरमा;

मन्दालकेहि सञ्छन्ना, पदुमुप्पलकेहि च.

४७. ‘‘गब्भं गण्हन्ति पदुमा, अञ्ञे पुप्फन्ति केसरी;

ओपत्तकण्णिका चेव, पुप्फन्ति मम अस्समे.

४८. ‘‘पाठीना पावुसा मच्छा, बलजा मुञ्जरोहिता;

अच्छोदकम्हि विचरं, सोभयन्ति ममस्समं.

४९. ‘‘नयिता अम्बगन्धी च, अनुकूले च केतका;

दिब्बगन्धं सम्पवन्ता, सोभयन्ति ममस्समं.

५०. ‘‘मधु भिसम्हा सवति, खीरसप्पि मुळालिभि;

दिब्बगन्धं सम्पवन्ता, सोभयन्ति ममस्समं.

५१. ‘‘पुलिना सोभना तत्थ, आकिण्णा जलसेविता;

ओपुप्फा पुप्फिता सेन्ति, सोभयन्ता ममस्समं.

५२. ‘‘जटाभारेन भरिता, अजिनुत्तरवासना;

वाकचीरधरा सब्बे, सोभयन्ति ममस्समं.

५३. ‘‘युगमत्तमपेक्खन्ता, निपका सन्तवुत्तिनो;

कामभोगे अनपेक्खा, वसन्ति मम अस्समे.

५४. ‘‘परूळ्हकच्छनखलोमा, पङ्कदन्ता रजस्सिरा;

रजोजल्लधरा सब्बे, वसन्ति मम अस्समे.

५५. ‘‘अभिञ्ञापारमिप्पत्ता, अन्तलिक्खचरा च ते;

उग्गच्छन्ता नभं एते, सोभयन्ति ममस्समं.

५६. ‘‘तेहि सिस्सेहि परिवुतो, वसामि विपिने तदा;

रत्तिन्दिवं न जानामि, सदा झानसमप्पितो.

५७. ‘‘भगवा तम्हि समये, अत्थदस्सी महामुनि;

तमन्धकारं नासेन्तो, उप्पज्जि लोकनायको.

५८. ‘‘अथ अञ्ञतरो सिस्सो, आगच्छि मम सन्तिकं;

मन्ते अज्झेतुकामो सो, छळङ्गं नाम लक्खणं.

५९. ‘‘बुद्धो लोके समुप्पन्नो, अत्थदस्सी महामुनि;

चतुसच्चं पकासेन्तो, देसेति अमतं पदं.

६०. ‘‘तुट्ठहट्ठो पमुदितो, धम्मन्तरगतासयो;

अस्समा अभिनिक्खम्म, इदं वचनमब्रविं.

६१. ‘‘‘बुद्धो लोके समुप्पन्नो, द्वत्तिंसवरलक्खणो;

एथ सब्बे गमिस्साम, सम्मासम्बुद्धसन्तिकं’.

६२. ‘‘ओवादपटिकरा ते, सधम्मे पारमिं गता;

साधूति सम्पटिच्छिंसु, उत्तमत्थगवेसका.

६३. ‘‘जटाभारभरिता ते [जटाभारेन भरिता (क.)], अजिनुत्तरवासना;

उत्तमत्थं गवेसन्ता, निक्खमिंसु वना तदा.

६४. ‘‘भगवा तम्हि समये, अत्थदस्सी महायसो;

चतुसच्चं पकासेन्तो, देसेति अमतं पदं.

६५. ‘‘सेतच्छत्तं गहेत्वान, बुद्धसेट्ठस्स धारयिं;

एकाहं धारयित्वान, बुद्धसेट्ठं अवन्दहं.

६६. ‘‘अत्थदस्सी तु भगवा, लोकजेट्ठो नरासभो;

भिक्खुसङ्घे निसीदित्वा, इमा गाथा अभासथ.

६७. ‘‘‘यो मे छत्तं अधारेसि, पसन्नो सेहि पाणिभि;

तमहं कित्तयिस्सामि, सुणाथ मम भासतो.

६८. ‘‘‘इमस्स जायमानस्स, देवत्ते अथ मानुसे;

धारेस्सति सदा छत्तं, छत्तदानस्सिदं फलं.

६९. ‘‘‘सत्तसत्ततिकप्पानि, देवलोके रमिस्सति;

सहस्सक्खत्तुं राजा च, चक्कवत्ती भविस्सति.

७०. ‘‘‘सत्तसत्ततिक्खत्तुञ्च, देवरज्जं करिस्सति;

पदेसरज्जं विपुलं, गणनातो असङ्खियं.

७१. ‘‘‘अट्ठारसे कप्पसते, गोतमो सक्यपुङ्गवो;

तमन्धकारं नासेन्तो, उप्पज्जिस्सति चक्खुमा.

७२. ‘‘‘तस्स धम्मेसु दायादो, ओरसो धम्मनिम्मितो;