५. पपातवग्गो

१. लोकचिन्तासुत्तवण्णना

११११. पञ्चमस्स पठमे सुमागधाय पोक्खरणियाति एवंनामिकाय पोक्खरणिया. लोकचिन्तं चिन्तेन्तोति, ‘‘केन नु खो चन्दिमसूरिया कता, केन महापथवी, केन महासमुद्दो, केन सत्ता उप्पादिता, केन पब्बता, केन अम्बतालनाळिकेरादयो’’ति एवरूपं लोकचिन्तं चिन्तेन्तो निसीदि.

विचेतोति विगतचित्तो विक्खित्तचित्तो वा. भूतंयेव अद्दसाति ते किर असुरा सम्बरिमायं सम्परिवत्तेत्वा यथा ने सो पुरिसो हत्थिअस्सादीसु आरुहन्ते उक्खिपित्वा, भिसमुळालच्छिद्देहि पविसन्ते पस्सति, एवं अधिट्ठहिंसु. तं सन्धाय सत्था ‘‘भूतंयेव अद्दसा’’ति आह. देवानंयेव मोहयमानाति देवानं चित्तं मोहयन्ता. तस्माति यस्मा लोकचिन्तं चिन्तेन्तो उम्मत्तकोपि होति, तस्मा.

२-३. पपातसुत्तादिवण्णना

१११२-१३. दुतिये पटिभानकूटोति एको महन्तो पब्बतसदिसो मरियादपासाणो. ततिये अनिट्ठरूपन्ति अनिट्ठसभावं.

४. कूटागारसुत्तवण्णना

१११४. चतुत्थे हेट्ठिमं घरं अकरित्वाति थम्भभित्तिपादुस्सापनादिना घरस्स हेट्ठिमभागं अकत्वा.

५. वालसुत्तवण्णना

१११५. पञ्चमे सन्थागारेति सिप्पुग्गण्हनसालायं. उपासनं करोन्तेति कण्डखिपनसिप्पं करोन्ते. असनं अतिपातेन्तेति कण्डं अतिक्कमेन्ते. पोङ्खानुपोङ्खन्ति एकं कण्डं खिपित्वा यथा अस्स सरस्स पोङ्खं विज्झति, अपरं अनुपोङ्खं नाम दुतियस्स पोङ्खं, पुन अपरं तस्स पोङ्खन्ति एवं अतिपातेन्ते अद्दस. यत्र हि नामाति ये नाम. दुरभिसम्भवतरन्ति दुक्करतरं. सत्तधा भिन्नस्स वालस्स कोटिया कोटिं पटिविज्झेय्याति एकं वालं सत्तधा भिन्दित्वा, तस्स एकं भेदं गहेत्वा, वातिङ्गणमज्झे बन्धित्वा, अपरं भेदं कण्डस्स अग्गकोटियं बन्धित्वा, उसभमत्ते ठितो कण्डबद्धाय कोटिया तं वातिङ्गणबद्धकोटिं पटिविज्झेय्याति अत्थो. तस्माति यस्मा एवं दुप्पटिविज्झानि चत्तारि सच्चानि, तस्मा.

७. पठमछिग्गळयुगसुत्तवण्णना

१११७. सत्तमे अञ्ञमञ्ञखादिकाति अञ्ञमञ्ञं खादनं. दुब्बलखादिकाति बलवन्तेहि मच्छादीहि दुब्बलानं मच्छादीनं खादनं.

८. दुतियछिग्गळयुगसुत्तवण्णना

१११८. अट्ठमे महापथवीति चक्कवाळगब्भन्तरा महापथवी. अधिच्चमिदं, भन्तेति इदं अधिच्चुप्पत्तिकं सचे तं युगं न पूति भवेय्य, समुद्दे उदकं न सुस्सेय्य, सो च कच्छपो न मरेय्य, अपि नाम यदिच्छावसेन सियाति अत्थो.

एवं अधिच्चमिदं, भिक्खवेति एत्थ महासीवत्थेरो चत्तारि युगानि दस्सेति – पुरत्थिमचक्कवाळमुखवट्टियं ठितेन पुरिसेन पक्खित्तयुगस्स हि छिग्गळेन तस्स अन्धकच्छपस्स गीवाय पवेसनं विय मनुस्सपटिलाभो अधिच्चपटिलाभी. दक्खिणचक्कवाळमुखवट्टियं ठितेन पक्खित्तस्स पन परिब्भमन्तस्स पुरिमयुगं पत्वा छिग्गळेन छिग्गळुपरि आरुळ्हस्स छिग्गळेन गीवप्पवेसनं विय तथागतुप्पादो अधिच्चतरसम्भवो. पच्छिमचक्कवाळमुखवट्टियं ठितेन पक्खित्तस्स पन परिब्भमन्तस्स पुरिमयुगद्वयं पत्वा छिग्गळेन छिग्गळुपरि आरुळ्हस्स छिग्गळेन गीवप्पवेसनं विय तथागतप्पवेदितस्स धम्मविनयस्स दीपनं अधिच्चतरसम्भवं. उत्तरचक्कवाळमुखवट्टियं ठितेन पक्खित्तस्स पन परिब्भमन्तस्स पुरिमयुगत्तयं पत्वा छिग्गळेन छिग्गळुपरि आरुळ्हस्स छिग्गळेन गीवप्पवेसनं विय चतुसच्चपटिवेधो अतिविय अधिच्चतरसम्भवो वेदितब्बो. नवमादीनि अभिसमयसंयुत्ते वुत्तनयानेवाति.

पपातवग्गो पञ्चमो.