१०. चतुत्थआमकधञ्ञपेय्यालवग्गो

१. खेत्तवत्थुसुत्तवण्णना

११६१. अजेळकादीसु खेत्तवत्थुपरियोसानेसु कप्पियाकप्पियनयो विनयवसेन उपपरिक्खितब्बो. तत्थ खेत्तं नाम यस्मिं पुब्बण्णं रुहति. वत्थु नाम यस्मिं अपरण्णं रुहति. यत्थ वा उभयं रुहति, तं खेत्तं. तदत्थाय अकतभूमिभागो वत्थु. खेत्तवत्थुसीसेन चेत्थ वापितळाकादीनिपि सङ्गहितानेव.

२-३. कयविक्कयसुत्तादिवण्णना

११६२-६३. कयविक्कयाति कया च विक्कया च. दूतेय्यं वुच्चति दूतकम्मं, गिहीनं पण्णं वा सासनं वा गहेत्वा तत्थ तत्थ गमनं. पहिणगमनं वुच्चति घरा घरं पेसितस्स खुद्दकगमनं. अनुयोगो नाम तदुभयकरणं. तस्मा दूतेय्यपहिणगमनानुयोगाति एवमेत्थ अत्थो वेदितब्बो.

४. तुलाकूटसुत्तवण्णना

११६४. तुलाकूटादीसु कूटन्ति वञ्चनं. तत्थ तुलाकूटं ताव रूपकूटं, अङ्गकूटं, गहणकूटं, पटिच्छन्नकूटन्ति चतुब्बिधं होति. तत्थ रूपकूटं नाम द्वे तुला समरूपा कत्वा गण्हन्तो महतिया गण्हाति, ददन्तो खुद्दिकाय देति. अङ्गकूटं नाम गण्हन्तो पच्छाभागे हत्थेन तुलं अक्कमति, ददन्तो पुब्बभागे. गहणकूटं नाम गण्हन्तो मूले रज्जुं गण्हाति, ददन्तो अग्गे. पटिच्छन्नकूटं नाम तुलं सुसिरं कत्वा अन्तो अयचुण्णं पक्खिपित्वा गण्हन्तो तं पच्छाभागे करोति, ददन्तो अग्गभागे.

कंसो वुच्चति सुवण्णपाति, ताय वञ्चनं कंसकूटं. कथं? एकं सुवण्णपातिं कत्वा अञ्ञा द्वे तिस्सो लोहपातियो सुवण्णवण्णा करोन्ति. ततो जनपदं गन्त्वा, किञ्चिदेव अड्ढकुलं पविसित्वा, ‘‘सुवण्णभाजनानि किणथा’’ति वत्वा, अग्घे पुच्छिते समग्घतरं दातुकामा होन्ति, ततो तेहि ‘‘कथं इमेसं सुवण्णभावो जानितब्बो’’ति वुत्ते ‘‘वीमंसित्वा गण्हथा’’ति सुवण्णपातिं पासाणे घंसित्वा सब्बपातियो दत्वा गच्छन्ति.

मानकूटं हदयभेद-सिखाभेद-रज्जुभेदवसेन तिविधं होति. तत्थ हदयभेदो सप्पितेलादिमिननकाले लब्भति. तानि हि गण्हन्तो हेट्ठाछिद्देन मानेन ‘‘सणिकं आसिञ्चा’’ति वत्वा अन्तोभाजने बहुं पग्घरापेत्वा गण्हाति, ददन्तो छिद्दं पिधाय सीघं पूरेत्वा देति. सिखाभेदो तिलतण्डुलादिमिननकाले लब्भति. तानि हि गण्हन्तो सणिकं सिखं उस्सापेत्वा गण्हाति, ददन्तो वेगेन सिखं भिन्दन्तो देति. रज्जुभेदो खेत्तवत्थुमिननकाले लब्भति. लञ्जं अलभन्ता हि खेत्तं अमहन्तं महन्तं कत्वा मिनन्ति.

५. उक्कोटनसुत्तवण्णना

११६५. उक्कोटनादीसु उक्कोटनन्ति सामिके अस्सामिके कातुं लञ्जग्गहणं. वञ्चनन्ति तेहि तेहि उपायेहि परेसं वञ्चनं. तत्रिदमेकंवत्थु – एको किर लुद्दको मिगञ्च मिगपोतकञ्च गहेत्वा आगच्छति. तमेको धुत्तो ‘‘किं, भो, मिगो अग्घति, किं मिगपोतको’’ति?, आह. ‘‘मिगो द्वे कहापणे, मिगपोतको एक’’न्ति च वुत्ते कहापणं दत्वा, मिगपोतकं गहेत्वा थोकं गन्त्वा निवत्तो ‘‘न मे, भो, मिगपोतकेन अत्थो, मिगं मे देही’’ति आह. तेन हि द्वे कहापणे देहीति. ननु, भो, मया पठमं एको कहापणो दिन्नोति. आम दिन्नोति. इमम्पि मिगपोतकं गण्ह, एवं सो च कहापणो, अयञ्च कहापणग्घनको मिगपोतकोति द्वे कहापणा भविस्सन्तीति. सो ‘‘कारणं वदती’’ति सल्लक्खेत्वा मिगपोतकं गहेत्वा मिगं अदासीति.

निकतीति योगवसेन वा मायावसेन वा अपामङ्गं पामङ्गन्ति अमणिं मणिन्ति, असुवण्णं सुवण्णन्ति कत्वा पतिरूपकेन वञ्चनं. साचियोगोति कुटिलयोगो. एतेसंयेव उक्कोटनादीनमेतं नामं. तस्मा उक्कोटनसाचियोगा वञ्चनसाचियोगा निकतिसाचियोगाति एवमेत्थ अत्थो दट्ठब्बो. केचि अञ्ञं दस्सेत्वा अञ्ञस्स परिवत्तनं साचियोगोति वदन्ति. तं पन वञ्चनेनेव सङ्गहितं.

६-११. छेदनसुत्तादिवण्णना

११६६-७१. छेदनादीसु छेदनन्ति हत्थच्छेदनादि. वधोति मरणं. बन्धोति रज्जुबन्धनादीहि बन्धनं. विपरामोसोति हिमविपरामोसो, गुम्बविपरामोसोति दुविधो. यं हिमपातसमये हिमेन पटिच्छन्ना हुत्वा मग्गपटिपन्नं जनं मुसन्ति, अयं हिमविपरामोसो. यं गुम्बादिपटिच्छन्ना मुसन्ति, अयं गुम्बविपरामोसो.

आलोपो वुच्चति गामनिगमादीनं विलोपकरणं. सहसाकारोति साहसकिरिया, गेहं पविसित्वा, मनुस्सानं उरे सत्थं ठपेत्वा, इच्छितभण्डग्गहणं. एवमेतस्मा छेदनवधबन्धनविपरामोसआलोपसहसाकारा पटिविरता. सेसं सब्बत्थ उत्तानत्थमेवाति.

आमकधञ्ञपेय्यालवण्णना निट्ठिता.

इति सारत्थप्पकासिनिया संयुत्तनिकाय-अट्ठकथाय

महावग्गवण्णना निट्ठिता.