१. इन्दकसुत्तवण्णना
२३५. यक्खसंयुत्तस्स पठमे इन्दकस्साति इन्दकूटनिवासिनो यक्खस्स. यक्खतो हि कूटेन, कूटतो च यक्खेन नामं लद्धं. रूपं न जीवन्ति वदन्तीति यदि बुद्धा रूपं जीवन्ति न वदन्ति, यदि रूपं सत्तो पुग्गलोति एवं न वदन्तीति अत्थो. कथं न्वयन्ति कथं नु अयं? कुतस्स अट्ठीयकपिण्डमेतीति अस्स सत्तस्स अट्ठियकपिण्डञ्च कुतो आगच्छति? एत्थ च अट्ठिग्गहणेन तीणि अट्ठिसतानि, यकपिण्डग्गहणेन नव मंसपेसिसतानि गहितानि. यदि रूपं न जीवो, अथस्स इमानि च अट्ठीनि इमा च मंसपेसियो कुतो आगच्छन्तीति पुच्छति. कथं न्वयं सज्जति गब्भरस्मिन्ति केन नु कारणेन अयं सत्तो मातुकुच्छिस्मिं सज्जति लग्गति, तिट्ठतीति? पुग्गलवादी किरेस यक्खो, ‘‘एकप्पहारेनेव सत्तो मातुकुच्छिस्मिं निब्बत्तती’’ति गहेत्वा गब्भसेय्यकसत्तस्स माता मच्छमंसादीनि खादति, सब्बानि एकरत्तिवासेन पचित्वा फेणं विय विलीयन्ति. यदि रूपं सत्तो न भवेय्य, एवमेव विलीयेय्याति लद्धिया एवमाह. अथस्स भगवा – ‘‘न मातुकुच्छिस्मिं एकप्पहारेनेव निब्बत्तति, अनुपुब्बेन पन वड्ढती’’ति दस्सेन्तो पठमं कललं होतीतिआदिमाह. तत्थ पठमन्ति पठमेन पटिसन्धिविञ्ञाणेन सद्धिं तिस्सोति वा फुस्सोति वा नामं नत्थि, अथ खो तीहि जातिउण्णंसूहि कतसुत्तग्गे सण्ठिततेलबिन्दुप्पमाणं कललं होति, यं सन्धाय वुत्तं –
‘‘तिलतेलस्स यथा बिन्दु, सप्पिमण्डो अनाविलो;
एवं वण्णप्पटिभागं, कललं सम्पवुच्चती’’ति.
कलला होति अब्बुदन्ति तस्मा कलला सत्ताहच्चयेन मंसधोवनउदकवण्णं अब्बुदं नाम होति, कललन्ति नामं अन्तरधायति. वुत्तम्पि चेतं –
‘‘सत्ताहं कललं होति, परिपक्कं समूहतं;
विवट्टमानं तब्भावं, अब्बुदं नाम जायती’’ति.
अब्बुदा जायते पेसीति तस्मापि अब्बुदा सत्ताहच्चयेन विलीनतिपुसदिसा पेसि नाम सञ्जायति. सा मरिचफाणितेन दीपेतब्बा. गामदारिका हि सुपक्कानि मरिचानि गहेत्वा साटकन्ते भण्डिकं कत्वा पीळेत्वा मण्डं आदाय कपाले पक्खिपित्वा आतपे ठपेन्ति, तं सुक्खमानं सब्बभागेहि मुच्चति. एवरूपा पेसि होति, अब्बुदन्ति नामं अन्तरधायति. वुत्तम्पि चेतं –
‘‘सत्ताहं अब्बुदं होति, परिपक्कं समूहतं;
विवट्टमानं तब्भावं, पेसि नाम पजायती’’ति.
पेसि निब्बत्तती घनोति ततो पेसितो सत्ताहच्चयेन कुक्कुटण्डसण्ठानो घनो नाम मंसपिण्डो निब्बत्तति, पेसीति नामं अन्तरधायति. वुत्तम्पि चेतं –
‘‘सत्ताहं पेसि भवति, परिपक्कं समूहतं;
विवट्टमानं तब्भावं, घनोति नाम जायति.
‘‘यथा कुक्कुटिया अण्डं, समन्ता परिमण्डलं;
एवं घनस्स सण्ठानं, निब्बत्तं कम्मपच्चया’’ति.
घना पसाखा जायन्तीति पञ्चमे सत्ताहे द्विन्नं हत्थपादानं सीसस्स चत्थाय पञ्च पीळका जायन्ति, यं सन्धायेतं वुत्तं ‘‘पञ्चमे, भिक्खवे, सत्ताहे पञ्च पीळका सण्ठहन्ति कम्मतो’’ति.
इतो परं छट्ठसत्तमादीनि सत्ताहानि अतिक्कम्म देसनं सङ्खिपित्वा द्वाचत्तालीसे सत्ताहे परिणतकालं गहेत्वा दस्सेन्तो केसातिआदिमाह. तत्थ केसा लोमा नखापि चाति द्वाचत्तालीसे सत्ताहे एतानि जायन्ति.
तेन सो तत्थ यापेतीति तस्स हि नाभितो उट्ठितो नाळो मातु उदरपटलेन एकाबद्धो होति, सो उप्पलदण्डको विय छिद्दो, तेन आहाररसो संसरित्वा आहारसमुट्ठानरूपं समुट्ठापेति. एवं सो दस मासे यापेति. मातुकुच्छिगतो नरोति मातुया तिरोकुच्छिगतो, कुच्छिया अब्भन्तरगतोति अत्थो. इति भगवा ‘‘एवं खो, यक्ख, अयं सत्तो अनुपुब्बेन मातुकुच्छियं वड्ढति, न एकप्पहारेनेव निब्बत्तती’’ति दस्सेति. पठमं.