६. जरावग्गो

१. जरासुत्तवण्णना

५१. जरावग्गस्स पठमे साधूति लद्धकं भद्दकं. सीलं याव जराति इमिना इदं दस्सेति – यथा मुत्तामणिरत्तवत्थादीनि आभरणानि तरुणकालेयेव सोभन्ति, जराजिण्णकाले तानि धारेन्तो ‘‘अयं अज्जापि बालभावं पत्थेति, उम्मत्तको मञ्ञे’’ति वत्तब्बतं आपज्जति, न एवं सीलं. सीलञ्हि निच्चकालं सोभति. बालकालेपि हि सीलं रक्खन्तं ‘‘किं इमस्स सीलेना’’ति? वत्तारो नत्थि. मज्झिमकालेपि महल्लककालेपीति.

सद्धा साधु पतिट्ठिताति हत्थाळवकचित्तगहपतिआदीनं विय मग्गेन आगता पतिट्ठितसद्धा नाम साधु. पञ्ञा नरानं रतनन्ति एत्थ चित्तीकतट्ठादीहि रतनं वेदितब्बं. वुत्तञ्हेतं –

‘‘यदि चित्तीकतन्ति रतनं, ननु भगवा चित्तीकतो पुरिससीहो, ये च लोके चित्तीकता, तेसं चित्तीकतो भगवा. यदि रतिकरन्ति रतनं, ननु भगवा रतिकरो पुरिससीहो, तस्स वचनेन चरन्ता झानरतिसुखेन अभिरमन्ति. यदि अतुल्यन्ति रतनं, ननु भगवा अतुलो पुरिससीहो. न हि सक्का तुलेतुं गुणेहि गुणपारमिं गतो. यदि दुल्लभन्ति रतनं, ननु भगवा दुल्लभो पुरिससीहो. यदि अनोमसत्तपरिभोगन्ति रतनं, ननु भगवा अनोमो सीलेन समाधिना पञ्ञाय विमुत्तिया विमुत्तिञाणदस्सनेना’’ति.

इध पन दुल्लभपातुभावट्ठेन पञ्ञा ‘‘रतन’’न्ति वुत्तं. पुञ्ञन्ति पुञ्ञचेतना, सा हि अरूपत्ता परिहरितुं न सक्काति. पठमं.

२. अजरसासुत्तवण्णना

५२. दुतिये अजरसाति अजीरणेन, अविपत्तियाति अत्थो. सीलञ्हि अविपन्नमेव साधु होति, विपन्नसीलं आचरियुपज्झायादयोपि न सङ्गण्हन्ति, गतगतट्ठाने निद्धमितब्बोव होतीति. दुतियं.

३. मित्तसुत्तवण्णना

५३. ततिये सत्थोति सद्धिंचरो, जङ्घसत्थो वा सकटसत्थो वा. मित्तन्ति रोगे उप्पन्ने पाटङ्किया वा अञ्ञेन वा यानेन हरित्वा खेमन्तसम्पापनेन मित्तं. सके घरेति अत्तनो गेहे. तथारूपे रोगे जाते पुत्तभरियादयो जिगुच्छन्ति, माता पन असुचिम्पि चन्दनं विय मञ्ञति. तस्मा सा सके घरे मित्तं. सहायो अत्थजातस्साति उप्पन्नकिच्चस्स यो तं किच्चं वहति नित्थरति, सो किच्चेसु सह अयनभावेन सहायो मित्तं, सुरापानादिसहाया पन न मित्ता. सम्परायिकन्ति सम्परायहितं. ततियं.

४. वत्थुसुत्तवण्णना

५४. चतुत्थे पुत्ता वत्थूति महल्लककाले पटिजग्गनट्ठेन पुत्ता पतिट्ठा. परमोति अञ्ञेसं अकथेतब्बस्सपि गुय्हस्स कथेतब्बयुत्तताय भरिया परमो सखा नाम. चतुत्थं.

५-७. पठमजनसुत्तादिवण्णना

५५. पञ्चमे विधावतीति परसमुद्दादिगमनवसेन इतो चितो च विधावति. पञ्चमं.

५६. छट्ठे दुक्खाति वट्टदुक्खतो. छट्ठं.

५७. सत्तमे परायणन्ति निप्फत्ति अवस्सयो. सत्तमं.

८. उप्पथसुत्तवण्णना

५८. अट्ठमे रागो उप्पथोति सुगतिञ्च निब्बानञ्च गच्छन्तस्स अमग्गो. रत्तिन्दिवक्खयोति रत्तिदिवेहि, रत्तिदिवेसु वा खीयति. इत्थी मलन्ति सेसं बाहिरमलं भस्मखारादीहि धोवित्वा सक्का सोधेतुं, मातुगाममलेन दुट्ठो पन न सक्का सुद्धो नाम कातुन्ति इत्थी ‘‘मल’’न्ति वुत्ता. एत्थाति एत्थ इत्थियं पजा सज्जति. तपोति इन्द्रियसंवरधुतङ्गगुणवीरियदुक्करकारिकानं नामं, इध पन ठपेत्वा दुक्करकारिकं सब्बापि किलेससन्तापिका पटिपदा वट्टति. ब्रह्मचरियन्ति मेथुनविरति. अट्ठमं.

९. दुतियसुत्तवण्णना

५९. नवमे किस्स चाभिरतोति किस्मिं अभिरतो. दुतियाति सुगतिञ्चेव निब्बानञ्च गच्छन्तस्स दुतियिका. पञ्ञा चेनं पसासतीति पञ्ञा एतं पुरिसं ‘‘इदं करोहि, इदं माकरी’’ति अनुसासति. नवमं.

१०. कविसुत्तवण्णना

६०. दसमे छन्दो निदानन्ति गायत्तिआदिको छन्दो गाथानं निदानं. पुब्बपट्ठापनगाथा आरभन्तो हि ‘‘कतरच्छन्देन होतू’’ति आरभति. वियञ्जनन्ति जननं. अक्खरं हि पदं जनेति, पदं गाथं जनेति, गाथा अत्थं पकासेतीति. नामसन्निस्सिताति समुद्दादिपण्णत्तिनिस्सिता. गाथा आरभन्तो हि समुद्दं वा पथविं वा यं किञ्चि नामं निस्सयित्वाव आरभति. आसयोति पतिट्ठा. कवितो हि गाथा पवत्तन्ति. सो तासं पतिट्ठा होतीति. दसमं.

जरावग्गो छट्ठो.