६. तण्हासङ्खयसुत्तवण्णना

६६. छट्ठे अञ्ञासिकोण्डञ्ञोति एत्थ कोण्डञ्ञोति तस्सायस्मतो गोत्ततो आगतनामं. सावकेसु पन सब्बपठमं अरियसच्चानि पटिविज्झीति भगवता ‘‘अञ्ञासि वत, भो, कोण्डञ्ञो’’ति (महाव. १७; सं. नि. ५.१०८१) वुत्तउदानवसेन थेरो सासने ‘‘अञ्ञासिकोण्डञ्ञो’’त्वेव पञ्ञायित्थ. तण्हासङ्खयविमुत्तिन्ति तण्हा सङ्खीयति पहीयति एत्थाति तण्हासङ्खयो, निब्बानं. तस्मिं तण्हासङ्खये विमुत्ति. तण्हा वा सङ्खीयति पहीयति एतेनाति तण्हासङ्खयो, अरियमग्गो. तस्स फलभूता, परियोसानभूता वा विमुत्तीति तण्हासङ्खयविमुत्ति, निप्परियायेन अरहत्तफलसमापत्ति. तं पच्चवेक्खमानो निसिन्नो होति. अयञ्हि आयस्मा बहुलं फलसमापत्तिं समापज्जति, तस्मा इधापि एवमकासि.

एतमत्थं विदित्वाति एतं अञ्ञासिकोण्डञ्ञत्थेरस्स अग्गफलपच्चवेक्खणं विदित्वा तदत्थदीपनं इमं उदानं उदानेसि.

तत्थ यस्स मूलं छमा नत्थीति यस्स अरियपुग्गलस्स अत्तभावरुक्खमूलभूता अविज्जा, तस्साव पतिट्ठा हेतुभूता आसवनीवरणअयोनिसोमनसिकारसङ्खाता छमा पथवी च नत्थि अग्गमग्गेन समुग्घातितत्ता. पण्णा नत्थि कुतो लताति नत्थि लता कुतो पण्णाति पदसम्बन्धो. मानातिमानादिपभेदा साखापसाखादिसङ्खाता लतापि नत्थि, कुतो एव मदप्पमादमायासाठेय्यादिपण्णानीति अत्थो. अथ वा पण्णा नत्थि कुतो लताति रुक्खङ्कुरस्स वड्ढमानस्स पठमं पण्णानि निब्बत्तन्ति. पच्छा साखापसाखासङ्खाता लताति कत्वा वुत्तं. तत्थ यस्स अरियमग्गभावनाय असति उप्पज्जनारहस्स अत्तभावरुक्खस्स अरियमग्गस्स भावितत्ता यं अविज्जासङ्खातं मूलं, तस्स पतिट्ठानभूतं आसवादि च नत्थि. मूलग्गहणेनेव चेत्थ मूलकारणत्ता बीजट्ठानियं कम्मं तदभावोपि गहितोयेवाति वेदितब्बो. असति च कम्मबीजे तंनिमित्तो विञ्ञाणङ्कुरो, विञ्ञाणङ्कुरनिमित्ता च नामरूपसळायतनपत्तसाखादयो न निब्बत्तिस्सन्तियेव. तेन वुत्तं – ‘‘यस्स मूलं छमा नत्थि, पण्णा नत्थि कुतो लता’’ति.

तं धीरं बन्धना मुत्तन्ति तं चतुब्बिधसम्मप्पधानवीरिययोगेन विजितमारत्ता धीरं, ततो एव सब्बकिलेसाभिसङ्खारबन्धनतो मुत्तं. को तं निन्दितुमरहतीति एत्थ न्ति निपातमत्तं. एवं सब्बकिलेसविप्पमुत्तं सीलादिअनुत्तरगुणसमन्नागतं को नाम विञ्ञुजातिको निन्दितुं गरहितुं अरहति निन्दानिमित्तस्सेव अभावतो. देवापि नं पसंसन्तीति अञ्ञदत्थु देवा सक्कादयो गुणविसेसविदू, अपिसद्देन मनुस्सापि खत्तियपण्डितादयो पसंसन्ति. किञ्च भिय्यो ब्रह्मुनापि पसंसितो महाब्रह्मुनापि अञ्ञेहिपि ब्रह्मनागयक्खगन्धब्बादीहिपि पसंसितो थोमितोयेवाति.

छट्ठसुत्तवण्णना निट्ठिता.