८. सङ्घभेदसुत्तवण्णना

४८. अट्ठमे आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोचाति अभिमारे पयोजेत्वा नाळागिरिं विस्सज्जापेत्वा सिलं पवट्टेत्वा भगवतो अनत्थं कातुं असक्कोन्तो ‘‘सङ्घं भिन्दित्वा चक्कभेदं करिस्सामी’’ति अधिप्पायेन एतं ‘‘अज्जतग्गे’’तिआदिवचनं अवोच. अञ्ञत्रेव भगवताति विना एव भगवन्तं, सत्थारं अकत्वाति अत्थो. अञ्ञत्र भिक्खुसङ्घाति विना एव भिक्खुसङ्घं. उपोसथं करिस्सामि सङ्घकम्मानि चाति भगवतो ओवादकारकं भिक्खुसङ्घं विसुं कत्वा मं अनुवत्तन्तेहि भिक्खूहि सद्धिं आवेणिकं उपोसथं सङ्घकम्मानि च करिस्सामीति अत्थो. देवदत्तो सङ्घं भिन्दिस्सतीति भेदकरानं सब्बेसं देवदत्तेन सज्जितत्ता एकंसेनेव देवदत्तो अज्ज सङ्घं भिन्दिस्सति द्विधा करिस्सति. ‘‘अधम्मं धम्मो’’तिआदीसु हि अट्ठारससु भेदकरवत्थूसु यंकिञ्चि एकम्पि वत्थुं दीपेत्वा तेन तेन कारणेन ‘‘इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’’ति सञ्ञापेत्वा सलाकं गाहेत्वा विसुं सङ्घकम्मे कते सङ्घो भिन्नो होति. वुत्तञ्हेतं –

‘‘पञ्चहि, उपालि, आकारेहि सङ्घो भिज्जति कम्मेन उद्देसेन वोहरन्तो अनुस्सावनेन सलाकग्गाहेना’’ति (परि. ४५८).

तत्थ कम्मेनाति अपलोकनकम्मादीसु चतूसु कम्मेसु अञ्ञतरेन कम्मेन. उद्देसेनाति पञ्चसु पातिमोक्खुद्देसेसु अञ्ञतरेन उद्देसेन. वोहरन्तोति ताहि ताहि उप्पत्तीहि ‘‘अधम्मं धम्मो’’तिआदीनि (अ. नि. १०.३७; चूळव. ३५२) अट्ठारसभेदकरवत्थूनि दीपेन्तो. अनुस्सावनेनाति ‘‘ननु तुम्हे जानाथ मय्हं उच्चाकुला पब्बजितभावं बहुस्सुतभावञ्च, मादिसो नाम उद्धम्मं उब्बिनयं गाहेय्याति किं तुम्हाकं चित्तम्पि उप्पादेतुं युत्तं, किमहं अपायतो न भायामी’’तिआदिना नयेन कण्णमूले वचीभेदं कत्वा अनुस्सावनेन. सलाकग्गाहेनाति एवं अनुस्सावेत्वा तेसं चित्तं उपत्थम्भेत्वा अनावत्तिधम्मे कत्वा ‘‘गण्हथ इमं सलाक’’न्ति सलाकग्गाहेन.

एत्थ च कम्ममेव उद्देसो वा पमाणं, वोहारानुस्सावनसलाकग्गाहा पन पुब्बभागा. अट्ठारसवत्थुदीपनवसेन हि वोहरन्तेन तत्थ रुचिजननत्थं अनुस्सावेत्वा सलाकाय गाहितायपि अभिन्नोव होति सङ्घो. यदा पनेवं चत्तारो वा अतिरेका वा सलाकं गाहेत्वा आवेणिकं उद्देसं वा कम्मं वा करोन्ति, तदा सङ्घो भिन्नो नाम होति. देवदत्तो च सब्बं सङ्घभेदस्स पुब्बभागं निप्फादेत्वा ‘‘एकंसेनेव अज्ज आवेणिकं उपोसथं सङ्घकम्मञ्च करिस्सामी’’ति चिन्तेत्वा ‘‘अज्जतग्गे’’तिआदिवचनं अवोच. तेनाह – ‘‘अज्ज, भन्ते, देवदत्तो सङ्घं भिन्दिस्सती’’ति. यतो अवोचुम्हा ‘‘भेदकरानं सब्बेसं देवदत्तेन सज्जितत्ता’’ति.

एतमत्थं विदित्वाति एतं अवीचिमहानिरयुप्पत्तिसंवत्तनियं कप्पट्ठियं अतेकिच्छं देवदत्तेन निब्बत्तियमानं सङ्घभेदकम्मं सब्बाकारतो विदित्वा. इमं उदानन्ति कुसलाकुसलेसु यथाक्कमं सप्पुरिसासप्पुरिससभागविसभागपटिपत्तिवसेन पन सुकुसलाति इदमत्थविभावनं इमं उदानं उदानेसि.

तत्थ सुकरं साधुना साधूति अत्तनो परेसञ्च हितं साधेतीति साधु, सम्मापटिपन्नो. तेन साधुना सारिपुत्तादिना सावकेन पच्चेकबुद्धेन सम्मासम्बुद्धेन अञ्ञेन वा लोकियसाधुना साधु सुन्दरं भद्दकं अत्तनो परेसञ्च हितसुखावहं सुकरं सुखेन कातुं सक्का. साधु पापेन दुक्करन्ति तदेव पन वुत्तलक्खणं साधु पापेन देवदत्तादिना पापपुग्गलेन दुक्करं कातुं न सक्का, न सो तं कातुं सक्कोतीति अत्थो. पापं पापेन सुकरन्ति पापं असुन्दरं अत्तनो परेसञ्च अनत्थावहं पापेन यथावुत्तपापपुग्गलेन सुकरं सुखेन कातुं सक्कुणेय्य. पापमरियेहि दुक्करन्ति अरियेहि पन बुद्धादीहि तं तं पापं दुक्करं दुरभिसम्भवं. सेतुघातोयेव हि तेसन्ति सत्था दीपेति.

अट्ठमसुत्तवण्णना निट्ठिता.