१. अजितसुत्तवण्णना

१०३९. तस्मिं पन पञ्हे निवुतोति पटिच्छादितो. किस्साभिलेपनं ब्रूसीति किं अस्स लोकस्स अभिलेपनं वदेसि.

१०४०. वेविच्छा पमादा नप्पकासतीति मच्छरियहेतु च पमादहेतु च नप्पकासति. मच्छरियं हिस्स दानादिगुणेहि पकासितुं न देति, पमादो सीलादीहि. जप्पाभिलेपनन्ति तण्हा अस्स लोकस्स मक्कटलेपो विय मक्कटस्स अभिलेपनं. दुक्खन्ति जातिआदिकं दुक्खं.

१०४१. सवन्ति सब्बधि सोताति सब्बेसु रूपादिआयतनेसु तण्हादिका सोता सन्दन्ति. किं निवारणन्ति तेसं किं आवरणं का रक्खाति? संवरं ब्रूहीति तं तेसं निवारणसङ्खातं संवरं ब्रूहि. एतेन सावसेसप्पहानं पुच्छति. केन सोता पिधिय्यरेति केन धम्मेन एते सोता पिधिय्यन्ति पच्छिज्जन्ति. एतेन अनवसेसप्पहानं पुच्छति.

१०४२. सति तेसं निवारणन्ति विपस्सनायुत्ता. कुसलानं धम्मानं गतियो समन्नेसमाना सति तेसं सोतानं निवारणं. सोतानं संवरं ब्रूमीति तमेवाहं सतिं सोतानं संवरं ब्रूमीति अधिप्पायो. पञ्ञायेते पिधिय्यरेति रूपादीसु पन अनिच्चतादिपटिवेधसाधिकाय मग्गपञ्ञाय एते सोता सब्बसो पिधिय्यन्तीति.

१०४३. पञ्ञा चेवाति पञ्हगाथाय, या चायं तया वुत्ता पञ्ञा या च सति, यञ्च तदवसेसं नामरूपं, एतं सब्बम्पि कत्थ निरुज्झति, एतं मे पञ्हं पुट्ठो ब्रूहीति एवं सङ्खेपत्थो वेदितब्बो.

१०४४. विस्सज्जनगाथाय पनस्स यस्मा पञ्ञासतियो नामेनेव सङ्गहं गच्छन्ति, तस्मा ता विसुं न वुत्ता. अयमेत्थ सङ्खेपत्थो – यं मं त्वं, अजित, एतं पञ्हं अपुच्छि ‘‘कत्थेतं उपरुज्झती’’ति, तं ते यत्थ नामञ्च रूपञ्च असेसं उपरुज्झति, तं वदन्तो वदामि, तस्स, तस्स हि विञ्ञाणस्स निरोधेन सहेव अपुब्बं अचरिमं एत्थेतं उपरुज्झति. एत्थेव विञ्ञाणनिरोधे निरुज्झति एतं, विञ्ञाणनिरोधा तस्स निरोधो होति. तं नातिवत्ततीति वुत्तं होति.

१०४५. एत्तावता च ‘‘दुक्खमस्स महब्भय’’न्ति इमिना पकासितं दुक्खसच्चं, ‘‘यानि सोतानी’’ति इमिना समुदयसच्चं पञ्ञायेते पिधिय्यरेति इमिना मग्गसच्चं, ‘‘असेसं उपरुज्झती’’ति इमिना निरोधसच्चन्ति एवं चत्तारि सच्चानि सुत्वापि अरियभूमिं अनधिगतो पुन सेखासेखपटिपदं पुच्छन्तो ‘‘ये च सङ्खातधम्मासे’’ति गाथमाह. तत्थ सङ्खातधम्माति अनिच्चादिवसेन परिवीमंसितधम्मा, अरहतं एतं अधिवचनं. सेखाति सीलादीनि सिक्खमाना अवसेसा अरियपुग्गला. पुथूति बहू सत्तजना. तेसं मे निपको इरियं पुट्ठो पब्रूहीति तेसं मे सेखासेखानं निपको पण्डितो त्वं पुट्ठो पटिपत्तिं ब्रूहीति.

१०४६. अथस्स भगवा यस्मा सेखेन कामच्छन्दनीवरणं आदिं कत्वा सब्बकिलेसा पहातब्बा एव, तस्मा ‘‘कामेसू’’ति उपड्ढगाथाय सेखपटिपदं दस्सेति. तस्सत्थो – वत्थु ‘‘कामेसु’’ किलेसकामेन नाभिगिज्झेय्य कायदुच्चरितादयो च मनसो आविलभावकरे धम्मे पजहन्तो मनसा नाविलो सियाति. यस्मा पन असेखो अनिच्चादिवसेन सब्बसङ्खारादीनं परितुलितत्ता कुसलो सब्बधम्मेसु कायानुपस्सनासतिआदीहि च सतो सक्कायदिट्ठिआदीनं भिन्नत्ता भिक्खुभावं पत्तो च हुत्वा सब्बिरियापथेसु परिब्बजति, तस्मा ‘‘कुसलो’’ति उपड्ढगाथाय असेखपटिपदं दस्सेति. सेसं सब्बत्थ पाकटमेव.

एवं भगवा अरहत्तनिकूटेन देसनं निट्ठापेसि, देसनापरियोसाने अजितो अरहत्ते पतिट्ठासि सद्धिं अन्तेवासिसहस्सेन, अञ्ञेसञ्च अनेकसहस्सानं धम्मचक्खुं उदपादि. सह अरहत्तप्पत्तिया च आयस्मतो अजितस्स अन्तेवासिसहस्सस्स च अजिनजटावाकचीरादीनि अन्तरधायिंसु. सब्बेव इद्धिमयपत्तचीवरधरा, द्वङ्गुलकेसा एहिभिक्खू हुत्वा भगवन्तं नमस्समाना पञ्जलिका निसीदिंसूति.

परमत्थजोतिकाय खुद्दक-अट्ठकथाय

सुत्तनिपात-अट्ठकथाय अजितसुत्तवण्णना निट्ठिता.