१२. पटाचारावत्थु

न सन्ति पुत्ताति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो पटाचारं आरब्भ कथेसि. वत्थु सहस्सवग्गे –

‘‘यो च वस्ससतं जीवे, अपस्सं उदयब्बयं;

एकाहं जीवितं सेय्यो, पस्सतो उदयब्बय’’न्ति. (ध. प. ११३) –

गाथावण्णनाय वित्थारेत्वा कथितं. तदा पन सत्था पटाचारं तनुभूतसोकं ञत्वा ‘‘पटाचारे पुत्तादयो नाम परलोकं गच्छन्तस्स ताणं वा लेणं वा सरणं वा भवितुं न सक्कोन्ति, तस्मा विज्जमानापि ते न सन्तियेव. पण्डितेन पन सीलं विसोधेत्वा अत्तनो निब्बानगामिमग्गमेव सोधेतुं वट्टती’’ति वत्वा धम्मं देसेन्तो इमा गाथा अभासि –

२८८. ‘‘न सन्ति पुत्ता ताणाय, न पिता नापि बन्धवा;

अन्तकेनाधिपन्नस्स, नत्थि ञातीसु ताणता.

२८९. ‘‘एतमत्थवसं ञत्वा, पण्डितो सीलसंवुतो;

निब्बानगमनं मग्गं, खिप्पमेव विसोधये’’ति.

तत्थ ताणायाति ताणभावाय पतिट्ठानत्थाय. बन्धवाति पुत्ते च मातापितरो च ठपेत्वा अवसेसा ञातिसुहज्जा. अन्तकेनाधिपन्नस्साति मरणेन अभिभूतस्स. पवत्तियञ्हि पुत्तादयो अन्नपानादिदानेन चेव उप्पन्नकिच्चनित्थरणेन च ताणा हुत्वापि मरणकाले केनचि उपायेन मरणं पटिबाहितुं असमत्थताय ताणत्थाय लेणत्थाय न सन्ति नाम. तेनेव वुत्तं – ‘‘नत्थि ञातीसु ताणता’’ति. एतमत्थवसन्ति एवं तेसं अञ्ञमञ्ञस्स ताणं भवितुं असमत्थभावसङ्खातं कारणं जानित्वा पण्डितो चतुपारिसुद्धिसीलेन संवुतो रक्खितगोपितो हुत्वा निब्बानगमनं अट्ठङ्गिकं मग्गं सीघं सीघं विसोधेय्याति अत्थो.

देसनावसाने पटाचारा सोतापत्तिफले पतिट्ठहि, अञ्ञे च बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

पटाचारावत्थु द्वादसमं.

मग्गवग्गवण्णना निट्ठिता.

वीसतिमो वग्गो.