१२. सुभद्दपरिब्बाजकवत्थु
आकासेति इदं धम्मदेसनं सत्था कुसिनारायं उपवत्तने मल्लानं सालवने परिनिब्बानमञ्चके निपन्नो सुभद्दं परिब्बाजकं आरब्भ कथेसि.
सो किर अतीते कनिट्ठभातरि एकस्मिं सस्से नवक्खत्तुं अग्गदानं देन्ते दानं दातुं अनिच्छन्तो ओसक्कित्वा अवसाने अदासि. तस्मा पठमबोधियम्पि मज्झिमबोधियम्पि सत्थारं दट्ठुं नालत्थ. पच्छिमबोधियं पन सत्थु परिनिब्बानकाले ‘‘अहं तीसु पञ्हेसु अत्तनो कङ्खं महल्लके परिब्बाजके पुच्छित्वा समणं गोतमं ‘दहरो’ति सञ्ञाय न पुच्छिं, तस्स च दानि परिनिब्बानकालो, पच्छा मे समणस्स गोतमस्स अपुच्छितकारणा विप्पटिसारो उप्पज्जेय्या’’ति सत्थारं उपसङ्कमित्वा आनन्दत्थेरेन निवारियमानोपि सत्थारा ओकासं कत्वा, ‘‘आनन्द, मा सुभद्दं निवारयि, पुच्छतु मं पञ्ह’’न्ति वुत्ते अन्तोसाणिं पविसित्वा हेट्ठामञ्चके निसिन्नो, ‘‘भो समण, किं नु खो आकासे पदं नाम अत्थि, इतो बहिद्धा समणो नाम अत्थि, सङ्खारा सस्सता नाम अत्थी’’ति इमे पञ्हे पुच्छि. अथस्स सत्था तेसं अभावं आचिक्खन्तो इमाहि गाथाहि धम्मं देसेसि –
२५४. ‘‘आकासेव पदं नत्थि, समणो नत्थि बाहिरे;
पपञ्चाभिरता पजा, निप्पपञ्चा तथागता.
२५५. ‘‘आकासेव पदं नत्थि, समणो नत्थि बाहिरे;
सङ्खारा सस्सता नत्थि, नत्थि बुद्धानमिञ्जित’’न्ति.
तत्थ पदन्ति इमस्मिं आकासे वण्णसण्ठानवसेन एवरूपन्ति पञ्ञापेतब्बं कस्सचि पदं नाम नत्थि. बाहिरेति मम सासनतो बहिद्धा मग्गफलट्ठो समणो नाम नत्थि. पजाति अयं सत्तलोकसङ्खाता पजा तण्हादीसु पपञ्चेसुयेवाभिरता. निप्पपञ्चाति बोधिमूलेयेव सब्बपपञ्चानं समुच्छिन्नत्ता निप्पपञ्चा तथागता. सङ्खाराति पञ्चक्खन्धा. तेसु हि एकोपि सस्सतो नाम नत्थि. इञ्जितन्ति बुद्धानं पन तण्हामानादीसु इञ्जितेसु येन सङ्खारा सस्सताति गण्हेय्य, तं एकं इञ्जितम्पि नाम नत्थीति अत्थो.
देसनावसाने सुभद्दो अनागामिफले पतिट्ठहि, सम्पत्तपरिसायपि सात्थिका धम्मदेसना अहोसीति.
सुभद्दपरिब्बाजकवत्थु द्वादसमं.
मलवग्गवण्णना निट्ठिता.
अट्ठारसमो वग्गो.