९. नन्दियवत्थु
चिरप्पवासिन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था इसिपतने विहरन्तो नन्दियं आरब्भ कथेसि.
बाराणसियं किर सद्धासम्पन्नस्स कुलस्स नन्दियो नाम पुत्तो अहोसि, सो मातापितूनं अनुरूपो सद्धासम्पन्नो सङ्घुपट्ठाको अहोसि. अथस्स मातापितरो वयप्पत्तकाले सम्मुखगेहतो मातुलधीतरं रेवतिं नाम आनेतुकामा अहेसुं. सा पन अस्सद्धा अदानसीला, नन्दियो तं न इच्छि. अथस्स माता रेवतिं आह – ‘‘अम्म, त्वं इमस्मिं गेहे भिक्खुसङ्घस्स निसज्जनट्ठानं उपलिम्पित्वा आसनानि पञ्ञापेहि, आधारके ठपेहि, भिक्खूनं आगतकाले पत्तं गहेत्वा निसीदापेत्वा धम्मकरणेन पानीयं परिस्सावेत्वा भुत्तकाले पत्ते धोव, एवं मे पुत्तस्स आराधिता भविस्ससी’’ति. सा तथा अकासि. अथ नं ‘‘ओवादक्खमा जाता’’ति पुत्तस्स आरोचेत्वा तेन साधूति सम्पटिच्छिते दिवसं ठपेत्वा आवाहं करिंसु.
अथ नं नन्दियो आह – ‘‘सचे भिक्खुसङ्घञ्च मातापितरो च मे उपट्ठहिस्ससि, एवं इमस्मिं गेहे वसितुं लभिस्ससि, अप्पमत्ता होही’’ति. सा ‘‘साधू’’ति पटिस्सुणित्वा कतिपाहं सद्धा विय हुत्वा भत्तारं उपट्ठहन्ती द्वे पुत्ते विजायि. नन्दियस्सापि मातापितरो कालमकंसु, गेहे सब्बिस्सरियं तस्सायेव अहोसि. नन्दियोपि मातापितूनं कालकिरियतो पट्ठाय महादानपति हुत्वा भिक्खुसङ्घस्स दानं पट्ठपेसि. कपणद्धिकादीनम्पि गेहद्वारे पाकवत्तं पट्ठपेसि. सो अपरभागे सत्थु धम्मदेसनं सुत्वा आवासदाने आनिसंसं सल्लक्खेत्वा इसिपतने महाविहारे चतूहि गब्भेहि पटिमण्डितं चतुसालं कारेत्वा मञ्चपीठादीनि अत्थरापेत्वा तं आवासं निय्यादेन्तो बुद्धप्पमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स दानं दत्वा तथागतस्स दक्खिणोदकं अदासि. सत्थु हत्थे दक्खिणोदकपतिट्ठानेन सद्धिंयेव तावतिंसदेवलोके सब्बदिसासु द्वादसयोजनिको उद्धं योजनसतुब्बेधो सत्तरतनमयो नारीगणसम्पन्नो दिब्बपासादो उग्गच्छि.
अथेकदिवसे महामोग्गल्लानत्थेरो देवचारिकं गन्त्वा तस्स पासादस्स अविदूरे ठितो अत्तनो सन्तिके आगते देवपुत्ते पुच्छि – ‘‘कस्सेसो अच्छरागणपरिवुतो दिब्बपासादो निब्बत्तो’’ति. अथस्स देवपुत्ता विमानसामिकं आचिक्खन्ता आहंसु – ‘‘भन्ते, येन नन्दियेन नाम गहपतिपुत्तेन इसिपतने सत्थु विहारं कारेत्वा दिन्नो, तस्सत्थाय एतं विमानं निब्बत्त’’न्ति. अच्छरासङ्घोपि नं दिस्वा पासादतो ओरोहित्वा आह – ‘‘भन्ते, मयं ‘नन्दियस्स परिचारिका भविस्सामा’ति इध निब्बत्ता, तं पन अपस्सन्ती अतिविय उक्कण्ठितम्हा, मत्तिकपातिं भिन्दित्वा सुवण्णपातिगहणं विय मनुस्ससम्पत्तिं जहित्वा दिब्बसम्पत्तिगहणं, इधागमनत्थाय नं वदेय्याथा’’ति. थेरो ततो आगन्त्वा सत्थारं उपसङ्कमित्वा पुच्छि – ‘‘निब्बत्तति नु खो, भन्ते, मनुस्सलोके ठितानंयेव कतकल्याणानं दिब्बसम्पत्ती’’ति. ‘‘मोग्गल्लान, ननु ते देवलोके नन्दियस्स निब्बत्ता दिब्बसम्पत्ति सामं दिट्ठा, कस्मा मं पुच्छसी’’ति. ‘‘एवं, भन्ते, निब्बत्तती’’ति.
अथ नं सत्था ‘‘मोग्गल्लानं किं नामेतं कथेसि. यथा हि चिरप्पवुट्ठं पुत्तं वा भातरं वा विप्पवासतो आगच्छन्तं गामद्वारे ठितो कोचिदेव दिस्वा वेगेन गेहं आगन्त्वा ‘असुको नाम आगतो’ति आरोचेय्य, अथस्स ञातका हट्ठपहट्ठा वेगेन निक्खमित्वा ‘आगतोसि, तात, अरोगोसि, ताता’ति तं अभिनन्देय्युं, एवमेव इध कतकल्याणं इत्थिं वा पुरिसं वा इमं लोकं जहित्वा परलोकं गतं दसविधं दिब्बपण्णाकारं आदाय ‘अहं पुरतो, अहं पुरतो’ति पच्चुग्गन्त्वा देवता अभिनन्दन्ती’’ति वत्वा इमा गाथा अभासि –
२१९. ‘‘चिरप्पवासिं पुरिसं, दूरतो सोत्थिमागतं;
ञातिमित्ता सुहज्जा च, अभिनन्दन्ति आगतं.
२२०. ‘‘तथेव कतपुञ्ञम्पि, अस्मा लोका परं गतं;
पुञ्ञानि पटिगण्हन्ति, पियं ञातीव आगत’’न्ति.
तत्थ चिरप्पवासिन्ति चिरप्पवुट्ठं. दूरतो सोत्थिमागतन्ति वणिज्जं वा राजपोरिसं वा कत्वा लद्धलाभं निप्फन्नसम्पत्तिं अनुपद्दवेन दूरट्ठानतो आगतं. ञातिमित्ता सुहज्जा चाति कुलसम्बन्धवसेन ञाती च सन्दिट्ठादिभावेन मित्ता च सुहदयभावेन सुहज्जा च. अभिनन्दन्ति आगतन्ति नं दिस्वा आगतन्ति वचनमत्तेन वा अञ्जलिकरणमत्तेन वा गेहसम्पत्तं पन नानप्पकारपण्णाकाराभिहरणवसेन अभिनन्दन्ति. तथेवाति तेनेवाकारेन कतपुञ्ञम्पि पुग्गलं इमस्मा लोका परलोकं गतं दिब्बं आयुवण्णसुखयसआधिपतेय्यं, दिब्बं रूपसद्दगन्धरसफोट्ठब्बन्ति इमं दसविधं पण्णाकारं आदाय मातापितुट्ठाने ठितानि पुञ्ञानि अभिनन्दन्तानि पटिग्गण्हन्ति. पियं ञातीवाति इधलोके पियञातकं आगतं सेसञातका वियाति अत्थो.
देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.
नन्दियवत्थु नवमं.
पियवग्गवण्णना निट्ठिता.
सोळसमो वग्गो.