८. सक्कवत्थु

साहु दस्सनन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था वेळुवगामके विहरन्तो सक्कं आरब्भ कथेसि.

तथागतस्स हि आयुसङ्खारे विस्सट्ठे लोहितपक्खन्दिकाबाधस्स उप्पन्नभावं ञत्वा सक्को देवराजा ‘‘मया सत्थु सन्तिकं गन्त्वा गिलानुपट्ठानं कातुं वट्टती’’ति चिन्तेत्वा तिगावुतप्पमाणं अत्तभावं विजहित्वा सत्थारं उपसङ्कमित्वा हत्थेहि पादे परिमज्जि. अथ नं सत्था आह ‘‘को एसो’’ति? ‘‘अहं, भन्ते, सक्को’’ति. ‘‘कस्मा आगतोसी’’ति? ‘‘तुम्हे गिलाने उपट्ठहितुं, भन्ते’’ति. ‘‘सक्क, देवानं मनुस्सगन्धो योजनसततो पट्ठाय गले बद्धकुणपं विय होति, गच्छ त्वं, अत्थि मे गिलानुपट्ठका भिक्खू’’ति. ‘‘भन्ते, चतुरासीतियोजनसहस्समत्थके ठितो तुम्हाकं सीलगन्धं घायित्वा आगतो, अहमेव उपट्ठहिस्सामी’’ति सो सत्थु सरीरवळञ्जनभाजनं अञ्ञस्स हत्थेनापि फुसितुं अदत्वा सीसेयेव ठपेत्वा नीहरन्तो मुखसङ्कोचनमत्तम्पि न अकासि, गन्धभाजनं परिहरन्तो विय अहोसि. एवं सत्थारं पटिजग्गित्वा सत्थु फासुककालेयेव अगमासि.

भिक्खू कथं समुट्ठापेसुं ‘‘अहो सत्थरि सक्कस्स सिनेहो, एवरूपं नाम दिब्बसम्पत्तिं पहाय मुखसङ्कोचनमत्तम्पि अकत्वा गन्धभाजनं नीहरन्तो विय सत्थु सरीरवळञ्जनभाजनं सीसेन नीहरन्तो उपट्ठानमकासी’’ति. सत्था तेसं कथं सुत्वा किं वदेथ, भिक्खवे, अनच्छरियं एतं, यं सक्को देवराजा मयि सिनेहं करोति. अयं सक्को हि देवराजा मं निस्साय जरसक्कभावं विजहित्वा सोतापन्नो हुत्वा तरुणसक्कस्स भावं पत्तो, अहं हिस्स मरणभयतज्जितस्स पञ्चसिखगन्धब्बदेवपुत्तं पुरतो कत्वा आगतकाले इन्दसालगुहायं देवपरिसाय मज्झे निसिन्नस्स –

‘‘पुच्छ वासव मं पञ्हं, यं किञ्चि मनसिच्छसि;

तस्स तस्सेव पञ्हस्स, अहं अन्तं करोमि ते’’ति. (दी. नि. २.३५६) –

वत्वा तस्स कङ्खं विनोदेन्तो धम्मं देसेसिं. देसनावसाने चुद्दसन्नं पाणकोटीनं धम्माभिसमयो अहोसि, सक्कोपि यथानिसिन्नोव सोतापत्तिफलं पत्वा तरुणसक्को जातो. एवमस्साहं बहूपकारो. तस्स मयि सिनेहो नाम अनच्छरियो. भिक्खवे, अरियानञ्हि दस्सनम्पि सुखं, तेहि सद्धिं एकट्ठाने सन्निवासोपि सुखो. बालेहि सद्धिं पन सब्बमेतं दुक्खन्ति वत्वा इमा गाथा अभासि –

२०६. ‘‘साहु दस्सनमरियानं, सन्निवासो सदा सुखो;

अदस्सनेन बालानं, निच्चमेव सुखी सिया.

२०७. ‘‘बालसङ्गतचारी हि, दीघमद्धान सोचति;

दुक्खो बालेहि संवासो, अमित्तेनेव सब्बदा;

धीरो च सुखसंवासो, ञातीनंव समागमो’’.

तस्मा हि –

२०८. ‘‘धीरञ्च पञ्ञञ्च बहुस्सुतञ्च,धोरय्हसीलं वतवन्तमरियं;

तं तादिसं सप्पुरिसं सुमेधं,भजेथ नक्खत्तपथं व चन्दिमा’’ति.

तत्थ साहूति सुन्दरं भद्दकं. सन्निवासोति न केवलञ्च तेसं दस्सनमेव, तेहि सद्धिं एकट्ठाने निसीदनादिभावोपि तेसं वत्तपटिवत्तं कातुं लभनभावोपि साधुयेव. बालसङ्गतचारी हीति यो बालेन सहचारी. दीघमद्धानन्ति सो बालसहायेन ‘‘एहि सन्धिच्छेदादीनि करोमा’’ति वुच्चमानो तेन सद्धिं एकच्छन्दो हुत्वा तानि करोन्तो हत्थच्छेदादीनि पत्वा दीघमद्धानं सोचति. सब्बदाति यथा असिहत्थेन वा अमित्तेन आसीविसादीहि वा सद्धिं एकतो वासो नाम निच्चं दुक्खो, तथेव बालेहि सद्धिन्ति अत्थो. धीरो च सुखसंवासोति एत्थ सुखो संवासो एतेनाति सुखसंवासो, पण्डितेन सद्धिं एकट्ठाने संवासो सुखोति अत्थो. कथं? ञातीनंव समागमोति यथापि ञातीनं समागमो सुखो, एवं सुखो.

तस्मा हीति यस्मा बालेहि सद्धिं संवासो दुक्खो, पण्डितेन सद्धिं सुखो, तस्मा हि धितिसम्पन्नं धीरञ्च, लोकियलोकुत्तरपञ्ञासम्पन्नं पञ्ञञ्च, आगमाधिगमसम्पन्नं बहुस्सुतञ्च, अरहत्तपापनकसङ्खाताय धुरवहनसीलताय धोरय्हसीलं, सीलवतेन चेव धुतङ्गवतेन च वतवन्तं, किलेसेहि आरकताय अरियं, तथारूपं सप्पुरिसं सोभनपञ्हं यथा निम्मलं नक्खत्तपथसङ्खातं आकासं चन्दिमा भजति, एवं भजेथ पयिरुपासेथाति अत्थो.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

सक्कवत्थु अट्ठमं.

सुखवग्गवण्णना निट्ठिता.

पन्नरसमो वग्गो.