४. अनत्थपुच्छकब्राह्मणवत्थु

अत्ता हवेति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो अनत्थपुच्छकं ब्राह्मणं आरब्भ कथेसि.

सो किर ब्राह्मणो ‘‘किं नु खो सम्मासम्बुद्धो अत्थमेव जानाति, उदाहु अनत्थम्पि, पुच्छिस्सामि न’’न्ति सत्थारं उपसङ्कमित्वा पुच्छि – ‘‘भन्ते, तुम्हे अत्थमेव जानाथ मञ्ञे, नो अनत्थ’’न्ति? ‘‘अत्थञ्चाहं, ब्राह्मण, जानामि अनत्थञ्चा’’ति. ‘‘तेन हि मे अनत्थं कथेथा’’ति. अथस्स सत्था इमं गाथमाह –

‘‘उस्सूरसेय्यं आलस्यं, चण्डिक्कं दीघसोण्डियं;

एकस्सद्धानगमनं परदारूपसेवनं;

एतं ब्राह्मण सेवस्सु, अनत्थं ते भविस्सती’’ति.

तं सुत्वा ब्राह्मणो साधुकारमदासि ‘‘साधु साधु, गणाचरिय, गणजेट्ठक, तुम्हे अत्थञ्च जानाथ अनत्थञ्चा’’ति. ‘‘एवं खो, ब्राह्मण, अत्थानत्थजाननको नाम मया सदिसो नत्थी’’ति. अथस्स सत्था अज्झासयं उपधारेत्वा, ‘‘ब्राह्मण, केन कम्मेन जीवसी’’ति पुच्छि. ‘‘जूतकम्मेन, भो गोतमा’’ति. ‘‘किं पन ते जयो होति पराजयो’’ति. ‘‘जयोपि होति पराजयोपी’’ति वुत्ते, ‘‘ब्राह्मण, अप्पमत्तको एस, परं जिनन्तस्स जयो नाम न सेय्यो. यो पन किलेसजयेन अत्तानं जिनाति, तस्स जयो सेय्यो. न हि तं जयं कोचि अपजयं कातुं सक्कोती’’ति वत्वा अनुसन्धिं घटेत्वा धम्मं देसेन्तो इमा गाथा अभासि –

१०४. ‘‘अत्ता हवे जितं सेय्यो, या चायं इतरा पजा;

अत्तदन्तस्स पोसस्स, निच्चं सञ्ञतचारिनो.

१०५. ‘‘नेव देवो न गन्धब्बो, न मारो सह ब्रह्मुना;

जितं अपजितं कयिरा, तथारूपस्स जन्तुनो’’ति.

तत्थ हवेति निपातो. जितन्ति लिङ्गविपल्लासो, अत्तनो किलेसजयेन अत्ता जितो सेय्योति अत्थो. या चायं इतरा पजाति या पनायं अवसेसा पजा जूतेन वा धनहरणेन वा सङ्गामेन वा बलाभिभवेन वा जिता भवेय्य, तं जिनन्तेन यं जितं, न तं सेय्योति अत्थो. कस्मा पन तदेव जितं सेय्यो, इदं न सेय्योति? यस्मा अत्तदन्तस्स…पे… तथारूपस्स जन्तुनोति. इदं वुत्तं होति – यस्मा हि य्वायं निक्किलेसताय अत्तदन्तो पोसो, तस्स अत्तदन्तस्स कायादीहि निच्चं सञ्ञतचारिनो एवरूपस्स इमेहि कायसञ्ञमादीहि सञ्ञतस्स जन्तुनो देवो वा गन्धब्बो वा मारो वा ब्रह्मुना सह उट्ठहित्वा ‘‘अहमस्स जितं अपजितं करिस्सामि, मग्गभावनाय पहीने किलेसे पुन उप्पादेस्सामी’’ति घटेन्तोपि वायमन्तोपि यथा धनादीहि पराजितो पक्खन्तरो हुत्वा इतरेन जितं पुन जिनन्तो अपजितं करेय्य, ‘‘एवं अपजितं कातुं नेव सक्कुणेय्या’’ति.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

अनत्थपुच्छकब्राह्मणवत्थु चतुत्थं.