१. महाकच्चायनत्थेरअपदानवण्णना

चतुपञ्ञासमवग्गे पठमापदाने पदुमुत्तरो नाम जिनोतिआदिकं आयस्मतो महाकच्चायनत्थेरस्स अपदानं. अयम्पि पुरिमबुद्धेसु कताधिकारो तत्थ तत्थ भवे विवट्टूपनिस्सयानि पुञ्ञानि उपचिनन्तो पदुमुत्तरस्स भगवतो काले गहपतिमहासालकुले निब्बत्तित्वा वुद्धिप्पत्तो एकदिवसं सत्थु सन्तिके धम्मं सुणन्तो सत्थारा संखित्तेन भासितस्स वित्थारेन अत्थं विभजन्तानं अग्गट्ठाने ठपियमानं एकं भिक्खुं दिस्वा सयम्पि तं ठानन्तरं पत्थेन्तो पणिधानं कत्वा दानादीनि पुञ्ञानि कत्वा देवमनुस्सेसु संसरन्तो सुमेधस्स भगवतो काले विज्जाधरो हुत्वा आकासेन गच्छन्तो एकस्मिं वनसण्डे निसिन्नं भगवन्तं दिस्वा पसन्नमानसो कणिकारपुप्फेहि पूजं अकासि.

सो तेन पुञ्ञेन अपरापरं सुगतीसुयेव परिवत्तेन्तो कस्सपदसबलस्स काले बाराणसियं कुलगेहे निब्बत्तित्वा परिनिब्बुते भगवति सुवण्णचेतियकम्मट्ठाने सतसहस्सग्घनिकाय सुवण्णिट्ठकाय पूजं कत्वा ‘‘इमस्स निस्सन्देन निब्बत्तनिब्बत्तट्ठाने सरीरं मे सुवण्णवण्णं होतू’’ति पत्थनं अकासि. ततो यावजीवं कुसलकम्मं कत्वा एकं बुद्धन्तरं देवमनुस्सेसु संसरित्वा इमस्मिं बुद्धुप्पादे उज्जेनियं रञ्ञो चण्डपज्जोतस्स पुरोहितगेहे निब्बत्ति, तस्स नामग्गहणदिवसे माता ‘‘मय्हं पुत्तो सुवण्णवण्णो, अत्तनो नामं गहेत्वा आगतो’’ति कञ्चनमाणवोत्वेव नामं अकासि. सो वुद्धिमन्वाय तयो वेदे उग्गण्हित्वा पितु अच्चयेन पुरोहितट्ठानं लभि. सो गोत्तवसेन कच्चायनोति पञ्ञायित्थ. अथ राजा चण्डपज्जोतो बुद्धुप्पादं सुत्वा, ‘‘आचरिय, तुम्हे तत्थ गन्त्वा सत्थारं इधानेथा’’ति पेसेसि. सो अत्तट्ठमो सत्थु सन्तिकं उपगतो तस्स सत्था धम्मं देसेसि, देसनापरियोसाने सत्तहि जनेहि सद्धिं सह पटिसम्भिदाहि अरहत्ते पतिट्ठासि.

१. सो एवं पत्तअरहत्तफलो अत्तनो पुब्बकम्मं सरित्वा सोमनस्सजातो पुब्बचरितापदानं पकासेन्तो पदुमुत्तरो नाम जिनोतिआदिमाह. तं हेट्ठा वुत्तत्थमेव. अथ सत्था ‘‘एथ, भिक्खवो’’ति हत्थं पसारेसि. ते तावदेव द्वङ्गुलमत्तकेसमस्सुइद्धिमयपत्तचीवरधरा वस्ससट्ठिकत्थेरा विय अहेसुं. एवं थेरो सदत्थं निप्फादेत्वा, ‘‘भन्ते, राजा पज्जोतो तुम्हाकं पादे वन्दितुं धम्मञ्च सोतुं इच्छती’’ति आरोचेसि. सत्था ‘‘त्वंयेव, कच्चान, तत्थ गच्छ, तयि गते राजा पसीदिस्सती’’ति आह. थेरो सत्थु आणाय अत्तट्ठमो तत्थ गन्त्वा राजानं पसादेत्वा अवन्तीसु सासनं पतिट्ठापेत्वा पुन सत्थु सन्तिकमेव आगतो. अत्तनो पुब्बपत्थनावसेन कच्चायनप्पकरणं महानिरुत्तिप्पकरणं नेत्तिप्पकरणन्ति पकरणत्तयं सङ्घमज्झे ब्याकासि. अथ सन्तुट्ठेन भगवता ‘‘एतदग्गं, भिक्खवे, मम सावकानं संखित्तेन भासितस्स वित्थारेन अत्थं विभजन्तानं यदिदं महाकच्चानो’’ति (अ. नि. १.१८८, १९७) एतदग्गट्ठाने ठपितो अग्गफलसुखेन विहासीति.

महाकच्चायनत्थेरअपदानवण्णना समत्ता.