४. धातुयमकं
१. पण्णत्तिवारो
(क) उद्देसो
१. अट्ठारस धातुयो – चक्खुधातु, सोतधातु, घानधातु, जिव्हाधातु, कायधातु, रूपधातु, सद्दधातु, गन्धधातु, रसधातु, फोट्ठब्बधातु, चक्खुविञ्ञाणधातु, सोतविञ्ञाणधातु, घानविञ्ञाणधातु, जिव्हाविञ्ञाणधातु, कायविञ्ञाणधातु, मनोधातु, मनोविञ्ञाणधातु, धम्मधातु.
१. पदसोधनवारो
(क) अनुलोमं
२. (क) चक्खु चक्खुधातु?
(ख) चक्खुधातु चक्खु?
(क) सोतं सोतधातु?
(ख) सोतधातु सोतं?…पे…
(क) चक्खुविञ्ञाणं चक्खुविञ्ञाणधातु?
(ख) चक्खुविञ्ञाणधातु चक्खुविञ्ञाणं?…पे…
(क) मनो मनोधातु?
(ख) मनोधातु मनो?
(क) मनोविञ्ञाणं मनोविञ्ञाणधातु?
(ख) मनोविञ्ञाणधातु मनोविञ्ञाणं?
(क) धम्मो धम्मधातु?
(ख) धम्मधातु धम्मो?
(ख) पच्चनीकं
३. (क) न चक्खु न चक्खुधातु?
(ख) न चक्खुधातु न चक्खु?
(क) न सोतं न सोतधातु?
(ख) न सोतधातु न सोतं?…पे…
(क) न चक्खुविञ्ञाणं न चक्खुविञ्ञाणधातु?
(ख) न चक्खुविञ्ञाणधातु न चक्खुविञ्ञाणं?…पे…
(क) न मनो न मनोधातु?
(ख) न मनोधातु न मनो?
(क) न मनोविञ्ञाणं न मनोविञ्ञाणधातु?
(ख) न मनोविञ्ञाणधातु न मनोविञ्ञाणं?
(क) न धम्मो न धम्मधातु?
(ख) न धम्मधातु न धम्मो?
२. पदसोधनमूलचक्कवारो
(क) अनुलोमं
४. (क) चक्खु चक्खुधातु?
(ख) धातू [धातु (सी. क.) अञ्ञेहि यमकेहि संसन्दितब्बं] सोतधातु?…पे…
(क) चक्खु चक्खुधातु?
(ख) धातू धम्मधातु?
(यथा आयतनयमके चक्कं बन्धितं एवमिध चक्कं बन्धितब्बं.)
(ख) पच्चनीकं
५. (क) न चक्खु न चक्खुधातु?
(ख) न धातू न सोतधातु?
(क) न चक्खु न चक्खुधातु?
(ख) न धातू न घानधातु?…पे…
(क) न चक्खु न चक्खुधातु?
(ख) न धातू न धम्मधातु?…पे…
(क) न धम्मो न धम्मधातु?
(ख) न धातू न चक्खुधातु?…पे…
(क) न धम्मो न धम्मधातु?
(ख) न धातू न मनोविञ्ञाणधातु? (चक्कं बन्धितब्बं).
३. सुद्धधातुवारो
(क) अनुलोमं
६. (क) चक्खु धातु?
(ख) धातू चक्खु?
(क) सोतं धातु?
(ख) धातू सोतं?
घानं धातु?…पे… जिव्हा धातु?… कायो धातु?… रूपं धातु?… सद्दो धातु?… गन्धो धातु?… रसो धातु?… फोट्ठब्बो धातु?…
(क) चक्खुविञ्ञाणं धातु?
(ख) धातू चक्खुविञ्ञाणं?
(क) सोतविञ्ञाणं धातु?
(ख) धातू सोतविञ्ञाणं?
… घानविञ्ञाणं?…पे… जिव्हाविञ्ञाणं?… कायविञ्ञाणं?
(क) मनो धातु?
(ख) धातू मनो?
(क) मनोविञ्ञाणं धातु?
(ख) धातू मनोविञ्ञाणं?
(क) धम्मो धातु?
(ख) धातू धम्मो?
(ख) पच्चनीकं
७. (क) न चक्खु न धातु?
(ख) न धातू न चक्खु?
(क) न सोतं न धातु?
(ख) न धातू न सोतं?
… न घानं?… न जिव्हा?… न कायो?… न रूपं? … न सद्दो?… न गन्धो?… न रसो?… न फोट्ठब्बो?
(क) न चक्खुविञ्ञाणं न धातु?
(ख) न धातू न चक्खुविञ्ञाणं?
… न सोतविञ्ञाणं?…पे… न घानविञ्ञाणं?… न जिव्हाविञ्ञाणं?
(क) न कायविञ्ञाणं न धातु?
(ख) न धातू न कायविञ्ञाणं?
(क) न मनो न धातु?
(ख) न धातू न मनो?
(क) न मनोविञ्ञाणं न धातु?
(ख) न धातू न मनोविञ्ञाणं?
(क) न धम्मो न धातु?
(ख) न धातू न धम्मो?
४. सुद्धधातुमूलचक्कवारो
(क) अनुलोमं
८. (क) चक्खु धातु?
(ख) धातू सोतं?…पे…
(क) चक्खु धातु?
(ख) धातू धम्मो?…पे…
(क) धम्मो धातु?
(ख) धातू चक्खु?…पे…
(क) धम्मो धातु?
(ख) धातू मनोविञ्ञाणं? (चक्कं बन्धितब्बं).
(ख) पच्चनीकं
९. (क) न चक्खु न धातु?
(ख) न धातू न सोतं?
(क) न चक्खु न धातु?
(ख) न धातू न घानं?…पे….
(क) न चक्खु न धातु?
(ख) न धातू न धम्मो?…पे…
(क) न धम्मो न धातु?
(ख) न धातू न चक्खु?…पे…
(क) न धम्मो न धातु?
(ख) न धातू न मनोविञ्ञाणं? (चक्कं बन्धितब्बं).
पण्णत्तिउद्देसवारो.
(ख) निद्देसो
१. पदसोधनवारो
(क) अनुलोमं
१०. (क) चक्खु चक्खुधातूति?
दिब्बचक्खु पञ्ञाचक्खु चक्खु, न चक्खुधातु. चक्खुधातु चक्खु चेव चक्खुधातु च.
(ख) चक्खुधातु चक्खूति? आमन्ता.
(क) सोतं सोतधातूति?
दिब्बसोतं तण्हासोतं सोतं, न सोतधातु. सोतधातु सोतञ्चेव सोतधातु च.
(ख) सोतधातु सोतन्ति? आमन्ता.
(क) घानं घानधातूति? आमन्ता.
(ख) घानधातु घानन्ति? आमन्ता. (जिव्हापि घानधातुसदिसा).
(क) कायो कायधातूति?
कायधातुं ठपेत्वा अवसेसो कायो [अवसेसो कायो कायो (स्या.)], न कायधातु. कायधातु कायो चेव कायधातु च.
(ख) कायधातु कायोति? आमन्ता.
(क) रूपं रूपधातूति?
रूपधातुं ठपेत्वा अवसेसं रूपं, न रूपधातु. रूपधातु रूपञ्चेव रूपधातु च.
(ख) रूपधातु रूपन्ति? आमन्ता. (सद्दो घानसदिसो).
(क) गन्धो गन्धधातूति?
सीलगन्धो समाधिगन्धो पञ्ञागन्धो गन्धो, न गन्धधातु. गन्धधातु गन्धो चेव गन्धधातु च.
(ख) गन्धधातु गन्धोति? आमन्ता.
(क) रसो रसधातूति?
अत्थरसो धम्मरसो विमुत्तिरसो रसो, न रसधातु. रसधातु रसो चेव रसधातु च.
(ख) रसधातु रसोति? आमन्ता. (फोट्ठब्बो घानसदिसो).
(क) चक्खुविञ्ञाणं चक्खुविञ्ञाणधातूति? आमन्ता.
(ख) चक्खुविञ्ञाणधातु चक्खुविञ्ञाणन्ति? आमन्ता.
सोतविञ्ञाणं…पे… घानविञ्ञाणं… जिव्हाविञ्ञाणं… कायविञ्ञाणं….
(क) मनो मनोधातूति?
मनोधातुं ठपेत्वा अवसेसो मनो, न मनोधातु. मनोधातु मनो चेव मनोधातु च.
(ख) मनोधातु मनोति? आमन्ता.
(क) मनोविञ्ञाणं मनोविञ्ञाणधातूति? आमन्ता.
(ख) मनोविञ्ञाणधातु मनोविञ्ञाणन्ति? आमन्ता.
(क) धम्मो धम्मधातूति?
धम्मधातुं ठपेत्वा अवसेसो धम्मो, न धम्मधातु. धम्मधातु धम्मो चेव धम्मधातु च.
(ख) धम्मधातु धम्मोति? आमन्ता.
(ख) पच्चनीकं
११. (क) न चक्खु न चक्खुधातूति? आमन्ता.
(ख) न चक्खुधातु न चक्खूति?
दिब्बचक्खु पञ्ञाचक्खु न चक्खुधातु, चक्खु. चक्खुञ्च चक्खुधातुञ्च ठपेत्वा अवसेसं न चेव चक्खु न च चक्खुधातु.
(क) न सोतं न सोतधातूति? आमन्ता.
(ख) न सोतधातु न सोतन्ति?
दिब्बसोतं तण्हासोतं न सोतधातु, सोतं. सोतञ्च सोतधातुञ्च ठपेत्वा अवसेसं न चेव सोतं न च सोतधातु.
(क) न घानं न घानधातूति? आमन्ता.
(ख) न घानधातु न घानन्ति? आमन्ता.
न जिव्हा… (संखित्तं [यं संखित्तं (स्या.)], उभतो आमन्ता).