२. अभिधम्मभाजनीयं

४४४. चत्तारो इद्धिपादा – इध भिक्खु छन्दसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति, वीरियसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति, चित्तसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति, वीमंसासमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति.

१. छन्दिद्धिपादो

४४५. कथञ्च भिक्खु छन्दसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये छन्दसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति.

४४६. तत्थ कतमो छन्दो? यो छन्दो छन्दिकता कत्तुकम्यता कुसलो धम्मच्छन्दो – अयं वुच्चति ‘‘छन्दो’’.

तत्थ कतमो समाधि? या चित्तस्स ठिति सण्ठिति…पे… सम्मासमाधि समाधिसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘समाधि’’.

तत्थ कतमो पधानसङ्खारो? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘पधानसङ्खारो’’. इति इमिना च छन्देन, इमिना च समाधिना, इमिना च पधानसङ्खारेन उपेतो होति…पे… समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘छन्दसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतो’’ति.

४४७. इद्धीति. या तेसं धम्मानं इद्धि समिद्धि इज्झना समिज्झना लाभो पटिलाभो पत्ति सम्पत्ति फुसना सच्छिकिरिया उपसम्पदा.

इद्धिपादोति. तथाभूतस्स फस्सो…पे… पग्गाहो अविक्खेपो.

इद्धिपादं भावेतीति. ते धम्मे आसेवति भावेति बहुलीकरोति. तेन वुच्चति ‘‘इद्धिपादं भावेती’’ति.

२. वीरियिद्धिपादो

४४८. कथञ्च भिक्खु वीरियसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये वीरियसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति.

४४९. तत्थ कतमं वीरियं? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – इदं वुच्चति ‘‘वीरियं’’.

तत्थ कतमो समाधि? या चित्तस्स ठिति सण्ठिति…पे… सम्मासमाधि समाधिसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘समाधि’’.

तत्थ कतमो पधानसङ्खारो? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘पधानसङ्खारो’’. इति इमिना च वीरियेन, इमिना च समाधिना, इमिना च पधानसङ्खारेन उपेतो होति…पे… समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘वीरियसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतो’’ति.

४५०. इद्धीति. या तेसं धम्मानं इद्धि समिद्धि इज्झना समिज्झना लाभो पटिलाभो पत्ति सम्पत्ति फुसना सच्छिकिरिया उपसम्पदा.

इद्धिपादोति. तथाभूतस फस्सो…पे… पग्गाहो अविक्खेपो.

इद्धिपादं भावेतीति. ते धम्मे आसेवति भावेति बहुलीकरोति. तेन वुच्चति ‘‘इद्धिपादं भावेती’’ति.

३. चित्तिद्धिपादो

४५१. कथञ्च भिक्खु चित्तसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये चित्तसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति.

४५२. तत्थ कतमं चित्तं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘चित्तं’’.

तत्थ कतमो समाधि? या चित्तस्स ठिति सण्ठिति…पे… सम्मासमाधि समाधिसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘समाधि’’.

तत्थ कतमो पधानसङ्खारो? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘पधानसङ्खारो’’. इति इमिना च चित्तेन, इमिना च समाधिना, इमिना च पधानसङ्खारेन उपेतो होति…पे… समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘चित्तसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतो’’ति.

४५३. इद्धीति. या तेसं धम्मानं इद्धि समिद्धि इज्झना समिज्झना लाभो पटिलाभो पत्ति सम्पत्ति फुसना सच्छिकिरिया उपसम्पदा.

इद्धिपादोति. तथाभूतस्स फस्सो…पे… पग्गाहो अविक्खेपो.

इद्धिपादं भावेतीति. ते धम्मे आसेवति भावेति बहुलीकरोति. तेन वुच्चति ‘‘इद्धिपादं भावेती’’ति.

४. वीमंसिद्धिपादो

४५४. कथञ्च भिक्खु वीमंसासमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये वीमंसासमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति.

४५५. तत्थ कतमा वीमंसा? या पञ्ञा पजानना…पे… अमोहो धम्मविचयो सम्मादिट्ठि धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘वीमंसा’’.

तत्थ कतमो समाधि? या चित्तस्स ठिति सण्ठिति…पे… सम्मासमाधि समाधिसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘समाधि’’.

तत्थ कतमो पधानसङ्खारो? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘पधानसङ्खारो’’. इति इमाय च वीमंसाय, इमिना च समाधिना, इमिना च पधानसङ्खारेन उपेतो होति समुपेतो उपागतो समुपागतो उपपन्नो सम्पन्नो समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘वीमंसासमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतो’’ति

४५६. इद्धीति. या तेसं धम्मानं इद्धि समिद्धि इज्झना समिज्झना लाभो पटिलाभो पत्ति सम्पत्ति फुसना सच्छिकिरिया उपसम्पदा.

इद्धिपादोति. तथाभूतस्स फस्सो…पे… पग्गाहो अविक्खेपो.

इद्धिपादं भावेतीति. ते धम्मे आसेवति भावेति बहुलीकरोति. तेन वुच्चति ‘‘इद्धिपादं भावेती’’ति.

४५७. चत्तारो इद्धिपादा – छन्दिद्धिपादो, वीरियिद्धिपादो, चित्तिद्धिपादो, वीमंसिद्धिपादो.

४५८. तत्थ कतमो छन्दिद्धिपादो? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, यो तस्मिं समये छन्दो छन्दिकता कत्तुकम्यता कुसलो धम्मच्छन्दो – अयं वुच्चति ‘‘छन्दिद्धिपादो’’. अवसेसा धम्मा छन्दिद्धिपादसम्पयुत्ता.

४५९. तत्थ कतमो वीरियिद्धिपादो? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, यो तस्मिं समये चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘वीरियिद्धिपादो’’. अवसेसा धम्मा वीरियिद्धिपादसम्पयुत्ता.

४६०. तत्थ कतमो चित्तिद्धिपादो? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि …पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, यं तस्मिं समये चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – अयं वुच्चति ‘‘चित्तिद्धिपादो’’. अवसेसा धम्मा चित्तिद्धिपादसम्पयुत्ता.

४६१. तत्थ कतमो वीमंसिद्धिपादो? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, या तस्मिं समये पञ्ञा पजानना…पे… अमोहो धम्मविचयो सम्मादिट्ठि धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘वीमंसिद्धिपादो’’. अवसेसा धम्मा वीमंसिद्धिपादसम्पयुत्ता.

अभिधम्मभाजनीयं.