नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स
अभिधम्मपिटके
पट्ठानपाळि
(पठमो भागो)
धम्मानुलोमे
तिकपट्ठानं
(१) पच्चयुद्देसो
हेतुपच्चयो, आरम्मणपच्चयो, अधिपतिपच्चयो, अनन्तरपच्चयो, समनन्तरपच्चयो, सहजातपच्चयो, अञ्ञमञ्ञपच्चयो, निस्सयपच्चयो, उपनिस्सयपच्चयो, पुरेजातपच्चयो, पच्छाजातपच्चयो, आसेवनपच्चयो, कम्मपच्चयो, विपाकपच्चयो, आहारपच्चयो, इन्द्रियपच्चयो, झानपच्चयो, मग्गपच्चयो, सम्पयुत्तपच्चयो, विप्पयुत्तपच्चयो, अत्थिपच्चयो, नत्थिपच्चयो, विगतपच्चयो, अविगतपच्चयोति.
(२) पच्चयनिद्देसो
१. हेतुपच्चयोति – हेतू हेतुसम्पयुत्तकानं धम्मानं तंसमुट्ठानानञ्च रूपानं हेतुपच्चयेन पच्चयो [पच्चयोति (स्या.)].
२. आरम्मणपच्चयोति – रूपायतनं चक्खुविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं आरम्मणपच्चयेन पच्चयो. सद्दायतनं सोतविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं आरम्मणपच्चयेन पच्चयो. गन्धायतनं घानविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं आरम्मणपच्चयेन पच्चयो. रसायतनं जिव्हाविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं आरम्मणपच्चयेन पच्चयो. फोट्ठब्बायतनं कायविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं आरम्मणपच्चयेन पच्चयो. रूपायतनं सद्दायतनं गन्धायतनं रसायतनं फोट्ठब्बायतनं मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं आरम्मणपच्चयेन पच्चयो. सब्बे धम्मा मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं आरम्मणपच्चयेन पच्चयो.
यं यं धम्मं आरब्भ ये ये धम्मा उप्पज्जन्ति चित्तचेतसिका धम्मा, ते ते धम्मा तेसं तेसं धम्मानं आरम्मणपच्चयेन पच्चयो.
३. अधिपतिपच्चयोति – छन्दाधिपति छन्दसम्पयुत्तकानं धम्मानं तंसमुट्ठानानञ्च रूपानं अधिपतिपच्चयेन पच्चयो. वीरियाधिपति वीरियसम्पयुत्तकानं धम्मानं तंसमुट्ठानानञ्च रूपानं अधिपतिपच्चयेन पच्चयो. चित्ताधिपति चित्तसम्पयुत्तकानं धम्मानं तंसमुट्ठानानञ्च रूपानं अधिपतिपच्चयेन पच्चयो. वीमंसाधिपति वीमंससम्पयुत्तकानं धम्मानं तंसमुट्ठानानञ्च रूपानं अधिपतिपच्चयेन पच्चयो.
यं यं धम्मं गरुं कत्वा ये ये धम्मा उप्पज्जन्ति चित्तचेतसिका धम्मा, ते ते धम्मा तेसं तेसं धम्मानं अधिपतिपच्चयेन पच्चयो.
४. अनन्तरपच्चयोति – चक्खुविञ्ञाणधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो. मनोधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
सोतविञ्ञाणधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो. मनोधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
घानविञ्ञाणधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो. मनोधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
जिव्हाविञ्ञाणधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो. मनोधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
कायविञ्ञाणधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो. मनोधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
पुरिमा पुरिमा कुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं कुसलानं धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा कुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अब्याकतानं धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
पुरिमा पुरिमा अकुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अकुसलानं धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा अकुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अब्याकतानं धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
पुरिमा पुरिमा अब्याकता धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अब्याकतानं धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा अब्याकता धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं कुसलानं धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा अब्याकता धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अकुसलानं धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
येसं येसं धम्मानं अनन्तरा ये ये धम्मा उप्पज्जन्ति चित्तचेतसिका धम्मा, ते ते धम्मा तेसं तेसं धम्मानं अनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
५. समनन्तरपच्चयोति – चक्खुविञ्ञाणधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो. मनोधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
सोतविञ्ञाणधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो. मनोधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
घाणविञ्ञाणधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो. मनोधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
जिव्हाविञ्ञाणधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो. मनोधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
कायविञ्ञाणधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो. मनोधातु तंसम्पयुत्तका च धम्मा मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
पुरिमा पुरिमा कुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं कुसलानं धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा कुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अब्याकतानं धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
पुरिमा पुरिमा अकुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अकुसलानं धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा अकुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अब्याकतानं धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
पुरिमा पुरिमा अब्याकता धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अब्याकतानं धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा अब्याकता धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं कुसलानं धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा अब्याकता धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अकुसलानं धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
येसं येसं धम्मानं समनन्तरा ये ये धम्मा उप्पज्जन्ति चित्तचेतसिका धम्मा, ते ते धम्मा तेसं तेसं धम्मानं समनन्तरपच्चयेन पच्चयो.
६. सहजातपच्चयोति – चत्तारो खन्धा अरूपिनो अञ्ञमञ्ञं सहजातपच्चयेन पच्चयो. चत्तारो महाभूता अञ्ञमञ्ञं सहजातपच्चयेन पच्चयो. ओक्कन्तिक्खणे नामरूपं अञ्ञमञ्ञं सहजातपच्चयेन पच्चयो. चित्तचेतसिका धम्मा चित्तसमुट्ठानानं रूपानं सहजातपच्चयेन पच्चयो. महाभूता उपादारूपानं सहजातपच्चयेन पच्चयो. रूपिनो धम्मा अरूपीनं धम्मानं किञ्चि काले [कञ्चि कालं (स्या.)] सहजातपच्चयेन पच्चयो, किञ्चि काले न सहजातपच्चयेन पच्चयो.
७. अञ्ञमञ्ञपच्चयोति – चत्तारो खन्धा अरूपिनो अञ्ञमञ्ञपच्चयेन पच्चयो. चत्तारो महाभूता अञ्ञमञ्ञपच्चयेन पच्चयो. ओक्कन्तिक्खणे नामरूपं अञ्ञमञ्ञपच्चयेन पच्चयो.
८. निस्सयपच्चयोति – चत्तारो खन्धा अरूपिनो अञ्ञमञ्ञं निस्सयपच्चयेन पच्चयो. चत्तारो महाभूता अञ्ञमञ्ञं निस्सयपच्चयेन पच्चयो. ओक्कन्तिक्खणे नामरूपं अञ्ञमञ्ञं निस्सयपच्चयेन पच्चयो. चित्तचेतसिका धम्मा चित्तसमुट्ठानानं रूपानं निस्सयपच्चयेन पच्चयो. महाभूता उपादारूपानं निस्सयपच्चयेन पच्चयो.
चक्खायतनं चक्खुविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं निस्सयपच्चयेन पच्चयो. सोतायतनं सोतविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं निस्सयपच्चयेन पच्चयो. घानायतनं घानविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं निस्सयपच्चयेन पच्चयो. जिव्हायतनं जिव्हाविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं निस्सयपच्चयेन पच्चयो. कायायतनं कायविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं निस्सयपच्चयेन पच्चयो. यं रूपं निस्साय मनोधातु च मनोविञ्ञाणधातु च वत्तन्ति, तं रूपं मनोधातुया च मनोविञ्ञाणधातुया च तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं निस्सयपच्चयेन पच्चयो.
९. उपनिस्सयपच्चयोति – पुरिमा पुरिमा कुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं कुसलानं धम्मानं उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा कुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अकुसलानं धम्मानं केसञ्चि उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा कुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अब्याकतानं धम्मानं उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो.
पुरिमा पुरिमा अकुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अकुसलानं धम्मानं उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा अकुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं कुसलानं धम्मानं केसञ्चि उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा अकुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अब्याकतानं धम्मानं उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो.
पुरिमा पुरिमा अब्याकता धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अब्याकतानं धम्मानं उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा अब्याकता धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं कुसलानं धम्मानं उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा अब्याकता धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अकुसलानं धम्मानं उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो.
उतुभोजनम्पि उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो. पुग्गलोपि उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो. सेनासनम्पि उपनिस्सयपच्चयेन पच्चयो.
१०. पुरेजातपच्चयोति – चक्खायतनं चक्खुविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो. सोतायतनं सोतविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो. घानायतनं घानविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो. जिव्हायतनं जिव्हाविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो. कायायतनं कायविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो.
रूपायतनं चक्खुविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो. सद्दायतनं सोतविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो. गन्धायतनं घानविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो. रसायतनं जिव्हाविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो. फोट्ठब्बायतनं कायविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो. रूपायतनं सद्दायतनं गन्धायतनं रसायतनं फोट्ठब्बायतनं मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो.
यं रूपं निस्साय मनोधातु च मनोविञ्ञाणधातु च वत्तन्ति, तं रूपं मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं पुरेजातपच्चयेन पच्चयो. मनोविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं किञ्चि काले पुरेजातपच्चयेन पच्चयो, किञ्चि काले न पुरेजातपच्चयेन पच्चयो.
११. पच्छाजातपच्चयोति – पच्छाजाता चित्तचेतसिका धम्मा पुरेजातस्स इमस्स कायस्स पच्छाजातपच्चयेन पच्चयो.
१२. आसेवनपच्चयोति – पुरिमा पुरिमा कुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं कुसलानं धम्मानं आसेवनपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा अकुसला धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं अकुसलानं धम्मानं आसेवनपच्चयेन पच्चयो. पुरिमा पुरिमा किरियाब्याकता धम्मा पच्छिमानं पच्छिमानं किरियाब्याकतानं धम्मानं आसेवनपच्चयेन पच्चयो.
१३. कम्मपच्चयोति – कुसलाकुसलं कम्मं विपाकानं खन्धानं कटत्ता च रूपानं कम्मपच्चयेन पच्चयो. चेतना सम्पयुत्तकानं धम्मानं तंसमुट्ठानानञ्च रूपानं कम्मपच्चयेन पच्चयो.
१४. विपाकपच्चयोति – विपाका चत्तारो खन्धा अरूपिनो अञ्ञमञ्ञं विपाकपच्चयेन पच्चयो.
१५. आहारपच्चयोति – कबळीकारो [कबळिङ्कारो (क. सी. स्या.)] आहारो इमस्स कायस्स आहारपच्चयेन पच्चयो. अरूपिनो आहारा सम्पयुत्तकानं धम्मानं तंसमुट्ठानानञ्च रूपानं आहारपच्चयेन पच्चयो.
१६. इन्द्रियपच्चयोति – चक्खुन्द्रियं चक्खुविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं इन्द्रियपच्चयेन पच्चयो. सोतिन्द्रियं सोतविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं इन्द्रियपच्चयेन पच्चयो. घानिन्द्रियं घानविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं इन्द्रियपच्चयेन पच्चयो. जिव्हिन्द्रियं जिव्हाविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं इन्द्रियपच्चयेन पच्चयो. कायिन्द्रियं कायविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं इन्द्रियपच्चयेन पच्चयो. रूपजीवितिन्द्रियं कटत्तारूपानं इन्द्रियपच्चयेन पच्चयो.
अरूपिनो इन्द्रिया सम्पयुत्तकानं धम्मानं तंसमुट्ठानानञ्च रूपानं इन्द्रियपच्चयेन पच्चयो.
१७. झानपच्चयोति – झानङ्गानि झानसम्पयुत्तकानं धम्मानं तंसमुट्ठानानञ्च रूपानं झानपच्चयेन पच्चयो.
१८. मग्गपच्चयोति – मग्गङ्गानि मग्गसम्पयुत्तकानं धम्मानं तंसमुट्ठानानञ्च रूपानं मग्गपच्चयेन पच्चयो.
१९. सम्पयुत्तपच्चयोति – चत्तारो खन्धा अरूपिनो अञ्ञमञ्ञं सम्पयुत्तपच्चयेन पच्चयो.
२०. विप्पयुत्तपच्चयोति – रूपिनो धम्मा अरूपीनं धम्मानं विप्पयुत्तपच्चयेन पच्चयो. अरूपिनो धम्मा रूपीनं धम्मानं विप्पयुत्तपच्चयेन पच्चयो.
२१. अत्थिपच्चयोति – चत्तारो खन्धा अरूपिनो अञ्ञमञ्ञं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. चत्तारो महाभूता अञ्ञमञ्ञं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. ओक्कन्तिक्खणे नामरूपं अञ्ञमञ्ञं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. चित्तचेतसिका धम्मा चित्तसमुट्ठानानं रूपानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. महाभूता उपादारूपानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो.
चक्खायतनं चक्खुविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. सोतायतनं सोतविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. घानायतनं घानविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. जिव्हायतनं जिव्हाविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. कायायतनं कायविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो.
रूपायतनं चक्खुविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. सद्दायतनं सोतविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. गन्धायतनं घानविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. रसायतनं जिव्हाविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. फोट्ठब्बायतनं कायविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो. रूपायतनं सद्दायतनं गन्धायतनं रसायतनं फोट्ठब्बायतनं मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो.
यं रूपं निस्साय मनोधातु च मनोविञ्ञाणधातु च वत्तन्ति, तं रूपं मनोधातुया च मनोविञ्ञाणधातुया च तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अत्थिपच्चयेन पच्चयो.
२२. नत्थिपच्चयोति – समनन्तरनिरुद्धा चित्तचेतसिका धम्मा पटुप्पन्नानं चित्तचेतसिकानं धम्मानं नत्थिपच्चयेन पच्चयो.
२३. विगतपच्चयोति – समनन्तरविगता चित्तचेतसिका धम्मा पटुप्पन्नानं चित्तचेतसिकानं धम्मानं विगतपच्चयेन पच्चयो.
२४. अविगतपच्चयोति – चत्तारो खन्धा अरूपिनो अञ्ञमञ्ञं अविगतपच्चयेन पच्चयो. चत्तारो महाभूता अञ्ञमञ्ञं अविगतपच्चयेन पच्चयो. ओक्कन्तिक्खणे नामरूपं अञ्ञमञ्ञं अविगतपच्चयेन पच्चयो. चित्तचेतसिका धम्मा चित्तसमुट्ठानानं रूपानं अविगतपच्चयेन पच्चयो. महाभूता उपादारूपानं अविगतपच्चयेन पच्चयो.
चक्खायतनं चक्खुविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो. सोतायतनं सोतविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो. घानायतनं घानविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो. जिव्हायतनं जिव्हाविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो. कायायतनं कायविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो.
रूपायतनं चक्खुविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो. सद्दायतनं सोतविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो. गन्धायतनं घानविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो. रसायतनं जिव्हाविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो. फोट्ठब्बायतनं कायविञ्ञाणधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो. रूपायतनं सद्दायतनं गन्धायतनं रसायतनं फोट्ठब्बायतनं मनोधातुया तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो.
यं रूपं निस्साय मनोधातु च मनोविञ्ञाणधातु च वत्तन्ति, तं रूपं मनोधातुया च मनोविञ्ञाणधातुया च तंसम्पयुत्तकानञ्च धम्मानं अविगतपच्चयेन पच्चयो.
पच्चयनिद्देसो.
३. पुच्छावारो
१. पच्चयानुलोमं
एकमूलकं
(१.) कुसलपदं
२५. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च अकुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च अब्याकतो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया.
(२) अकुसलपदं
२६. सिया अकुसलं धम्मं पटिच्च अकुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया अकुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया अकुसलं धम्मं पटिच्च अब्याकतो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया अकुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया अकुसलं धम्मं पटिच्च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया अकुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया अकुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया.
(३) अब्याकतपदं
२७. सिया अब्याकतं धम्मं पटिच्च अब्याकतो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया अब्याकतं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया अब्याकतं धम्मं पटिच्च अकुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया अब्याकतं धम्मं पटिच्च कुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया अब्याकतं धम्मं पटिच्च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया अब्याकतं धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया अब्याकतं धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया.
(४) कुसलाब्याकतपदं
२८. सिया कुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च अकुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च अब्याकतो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया.
(५) अकुसलाब्याकतपदं
२९. सिया अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च अकुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च अब्याकतो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया.
(६) कुसलाकुसलपदं
३०. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च धम्मं पटिच्च अकुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च धम्मं पटिच्च अब्याकतो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च धम्मं पटिच्च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया.
(७) कुसलाकुसलाब्याकतपदं
३१. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च अकुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च अब्याकतो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया. सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया.
हेतुपच्चयवारो.
३२. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य आरम्मणपच्चया.
(यथा हेतुपच्चयो वित्थारितो, एवं आरम्मणपच्चयोपि वित्थारेतब्बो वाचनामग्गेन.)
३३. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य अधिपतिपच्चया… अनन्तरपच्चया… समनन्तरपच्चया… सहजातपच्चया… अञ्ञमञ्ञपच्चया… निस्सयपच्चया… उपनिस्सयपच्चया… पुरेजातपच्चया… पच्छाजातपच्चया… आसेवनपच्चया… कम्मपच्चया… विपाकपच्चया… आहारपच्चया… इन्द्रियपच्चया… झानपच्चया… मग्गपच्चया… सम्पयुत्तपच्चया… विप्पयुत्तपच्चया… अत्थिपच्चया… नत्थिपच्चया… विगतपच्चया.
३४. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य अविगतपच्चया…पे… अकुसलं धम्मं पटिच्च… अब्याकतं धम्मं पटिच्च… कुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च… अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च… कुसलञ्च अकुसलञ्च धम्मं पटिच्च… कुसलञ्च अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य… अकुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य… अब्याकतो धम्मो उप्पज्जेय्य… कुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं… अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं… कुसलो च अकुसलो च धम्मा उप्पज्जेय्युं… कुसलो च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं अविगतपच्चया.
(यथा हेतुपच्चयो वित्थारितो, एवं अविगतपच्चयोपि वित्थारेतब्बो वाचनामग्गेन.)
एकमूलकं.
दुमूलकादि
हेतुमूलकं
३५. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया…पे… सिया कुसलञ्च अकुसलञ्च अब्याकतञ्च धम्मं पटिच्च कुसलो च अकुसलो च अब्याकतो च धम्मा उप्पज्जेय्युं हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया.
३६. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया अधिपतिपच्चया …पे… हेतुपच्चया अनन्तरपच्चया… हेतुपच्चया समनन्तरपच्चया…पे… हेतुपच्चया अविगतपच्चया.
दुमूलकं.
३७. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया…पे… हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अनन्तरपच्चया…पे… हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अविगतपच्चया.
तिमूलकं.
३८. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया अनन्तरपच्चया…पे… हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया अविगतपच्चया.
चतुमूलकं.
(पञ्चमूलकादिका संखित्ता. एकमूलकं, दुमूलकं, तिमूलकं, चतुमूलकं, पञ्चमूलकं, सब्बमूलकं असम्मुय्हन्तेन वित्थारेतब्बं.)
हेतुमूलकं.
आरम्मणमूलकादि
३९. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य आरम्मणपच्चया हेतुपच्चया… आरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया…पे… आरम्मणपच्चया अविगतपच्चया.
सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य अधिपतिपच्चया… अनन्तरपच्चया… समनन्तरपच्चया… सहजातपच्चया… अञ्ञमञ्ञपच्चया…पे… अविगतपच्चया हेतुपच्चया… अविगतपच्चया आरम्मणपच्चया… अविगतपच्चया अधिपतिपच्चया…पे… अविगतपच्चया विगतपच्चया.
दुमूलकं.
४०. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य अविगतपच्चया हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया… अविगतपच्चया हेतुपच्चया अधिपतिपच्चया… अविगतपच्चया हेतुपच्चया अनन्तरपच्चया…पे… अविगतपच्चया हेतुपच्चया विगतपच्चया.
४१. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य अविगतपच्चया हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया… अविगतपच्चया हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अनन्तरपच्चया…पे… विगतपच्चया.
(एकेकस्स पदस्स एकमूलकं, दुमूलकं, तिमूलकं, चतुमूलकं, पञ्चमूलकं, सब्बमूलकं असम्मुय्हन्तेन वित्थारेतब्बं. )
(क) तिकञ्च पट्ठानवरं दुकुत्तमं,
दुकं तिकञ्चेव तिकं दुकञ्च;
तिकं तिकञ्चेव दुकं दुकञ्च,
छ अनुलोमम्हि नया सुगम्भीराति.
२. पच्चयपच्चनीयं
४२. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य नहेतुपच्चया.
(यथा अनुलोमे हेतुपच्चयो वित्थारितो, एवं पच्चनीयेपि नहेतुपच्चयो वित्थारेतब्बो.)
४३. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य नआरम्मणपच्चया… नअधिपतिपच्चया… नअनन्तरपच्चया… नसमनन्तरपच्चया… नसहजातपच्चया… नअञ्ञमञ्ञपच्चया… ननिस्सयपच्चया… नउपनिस्सयपच्चया… नपुरेजातपच्चया… नपच्छाजातपच्चया … नआसेवनपच्चया… नकम्मपच्चया… नविपाकपच्चया… नआहारपच्चया… नइन्द्रियपच्चया… नझानपच्चया… नमग्गपच्चया… नसम्पयुत्तपच्चया… नविप्पयुत्तपच्चया… नोअत्थिपच्चया… नोनत्थिपच्चया… नोविगतपच्चया… नोअविगतपच्चया.
४४. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य नहेतुपच्चया नआरम्मणपच्चया….
(यथा अनुलोमे एकेकस्स पदस्स एकमूलकं, दुमूलकं, तिमूलकं, चतुमूलकं, याव तेवीसतिमूलकं एवं पच्चनीयेपि वित्थारेतब्बं. )
(ख) तिकञ्च पट्ठानवरं दुकुत्तमं,
दुकं तिकञ्चेव तिकं दुकञ्च;
तिकं तिकञ्चेव दुकं दुकञ्च,
छ पच्चनीयम्हि नया सुगम्भीराति.
३. पच्चयानुलोमपच्चनीयं
४५. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया नआरम्मणपच्चया… सिया कुसलं धम्मं पटिच्च अकुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया नआरम्मणपच्चया.
(यथा अनुलोमे हेतुपच्चयो वित्थारितो, एवं अनुलोमपच्चनीयेपि पदं वित्थारेतब्बं.)
४६. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया नअधिपतिपच्चया… हेतुपच्चया नअनन्तरपच्चया…पे… हेतुपच्चया नोअविगतपच्चया.
४७. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया नअधिपतिपच्चया… हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया नअनन्तरपच्चया…पे… हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया नोअविगतपच्चया.
हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया नअनन्तरपच्चया…पे… हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया नोअविगतपच्चया.
हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया अनन्तरपच्चया नसमनन्तरपच्चया…पे… हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया अनन्तरपच्चया नोअविगतपच्चया…पे….
हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया अनन्तरपच्चया समनन्तरपच्चया सहजातपच्चया अञ्ञमञ्ञपच्चया निस्सयपच्चया उपनिस्सयपच्चया पुरेजातपच्चया पच्छाजातपच्चया आसेवनपच्चया कम्मपच्चया विपाकपच्चया आहारपच्चया इन्द्रियपच्चया झानपच्चया मग्गपच्चया सम्पयुत्तपच्चया विप्पयुत्तपच्चया अत्थिपच्चया नत्थिपच्चया विगतपच्चया नोअविगतपच्चया.
४८. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य आरम्मणपच्चया… अधिपतिपच्चया… अनन्तरपच्चया…पे… अविगतपच्चया नहेतुपच्चया … अविगतपच्चया नआरम्मणपच्चया…पे… अविगतपच्चया नोविगतपच्चया.
अविगतपच्चया हेतुपच्चया नआरम्मणपच्चया…पे… अविगतपच्चया हेतुपच्चया नोविगतपच्चया.
अविगतपच्चया हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया नअधिपतिपच्चया…पे… अविगतपच्चया हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया नोविगतपच्चया.
अविगतपच्चया हेतुपच्चया आरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया अनन्तरपच्चया समनन्तरपच्चया सहजातपच्चया…पे… नोविगतपच्चया.
(ग) तिकञ्च पट्ठानवरं दुकुत्तमं,
दुकं तिकञ्चेव तिकं दुकञ्च;
तिकं तिकञ्चेव दुकं दुकञ्च,
छ अनुलोमपच्चनीयम्हि नया सुगम्भीराति.
४. पच्चयपच्चनीयानुलोमं
४९. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य नहेतुपच्चया आरम्मणपच्चया. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य नहेतुपच्चया अधिपतिपच्चया…पे… नहेतुपच्चया अविगतपच्चया.
५०. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य नहेतुपच्चया नआरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया…पे… अविगतपच्चया.
नहेतुपच्चया नआरम्मणपच्चया नअधिपतिपच्चया…पे… अविगतपच्चया.
नहेतुपच्चया नआरम्मणपच्चया नअधिपतिपच्चया नअनन्तरपच्चया नसमनन्तरपच्चया…पे… नोअत्थिपच्चया नोनत्थिपच्चया नोविगतपच्चया अविगतपच्चया.
५१. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य नआरम्मणपच्चया हेतुपच्चया.
५२. सिया कुसलं धम्मं पटिच्च कुसलो धम्मो उप्पज्जेय्य नआरम्मणपच्चया अधिपतिपच्चया…पे… नआरम्मणपच्चया अविगतपच्चया…पे… नोअविगतपच्चया हेतुपच्चया… नोअविगतपच्चया आरम्मणपच्चया…पे… नोअविगतपच्चया विगतपच्चया.
नोअविगतपच्चया नहेतुपच्चया आरम्मणपच्चया…पे… नोअविगतपच्चया नहेतुपच्चया विगतपच्चया.
नोअविगतपच्चया नहेतुपच्चया नआरम्मणपच्चया नअधिपतिपच्चया…पे… नोअत्थिपच्चया नोनत्थिपच्चया विगतपच्चया.
(घ) तिकञ्च पट्ठानवरं दुकुत्तमं,
दुकं तिकञ्चेव तिकं दुकञ्च;
तिकं तिकञ्चेव दुकं दुकञ्च,
छ पच्चनीयानुलोमम्हि नया सुगम्भीराति.