रूपविभत्ति
एककनिद्देसो
५९४. सब्बं रूपं न हेतुमेव, अहेतुकमेव, हेतुविप्पयुत्तमेव, सप्पच्चयमेव, सङ्खतमेव, रूपमेव, लोकियमेव, सासवमेव, संयोजनियमेव, गन्थनियमेव, ओघनियमेव, योगनियमेव, नीवरणियमेव, परामट्ठमेव, उपादानियमेव, संकिलेसिकमेव, अब्याकतमेव, अनारम्मणमेव, अचेतसिकमेव, चित्तविप्पयुत्तमेव, नेवविपाकनविपाकधम्मधम्ममेव, असंकिलिट्ठसंकिलेसिकमेव, न सवितक्कसविचारमेव, न अवितक्कविचारमत्तमेव, अवितक्कअविचारमेव, न पीतिसहगतमेव, न सुखसहगतमेव, न उपेक्खासहगतमेव, नेव दस्सनेन न भावनाय पहातब्बमेव, नेव दस्सनेन न भावनाय पहातब्बहेतुकमेव, नेव आचयगामि न अपचयगामिमेव, नेवसेक्खनासेक्खमेव, परित्तमेव, कामावचरमेव, न रूपावचरमेव, न अरूपावचरमेव, परियापन्नमेव, नो अपरियापन्नमेव, अनियतमेव, अनिय्यानिकमेव, उप्पन्नं छहि विञ्ञाणेहि विञ्ञेय्यमेव, अनिच्चमेव, जराभिभूतमेव.
एवं एकविधेन रूपसङ्गहो.
एककनिद्देसो.
दुकनिद्देसो
उपादाभाजनीयं
५९५. कतमं तं रूपं उपादा? चक्खायतनं, सोतायतनं, घानायतनं, जिव्हायतनं, कायायतनं, रूपायतनं, सद्दायतनं, गन्धायतनं, रसायतनं, इत्थिन्द्रियं, पुरिसिन्द्रियं, जीवितिन्द्रियं, कायविञ्ञत्ति, वचीविञ्ञत्ति, आकासधातु, रूपस्स लहुता, रूपस्स मुदुता, रूपस्स कम्मञ्ञता, रूपस्स उपचयो, रूपस्स सन्तति, रूपस्स जरता, रूपस्स अनिच्चता, कबळीकारो आहारो.
५९६. कतमं तं रूपं चक्खायतनं? यं चक्खु [चक्खुं (सी. स्या.)] चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, येन चक्खुना अनिदस्सनेन सप्पटिघेन रूपं सनिदस्सनं सप्पटिघं पस्सि वा पस्सति वा पस्सिस्सति वा पस्से वा, चक्खुं पेतं चक्खायतनं पेतं चक्खुधातु पेसा चक्खुन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं नेत्तं पेतं नयनं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामोपेसो – इदं तं रूपं चक्खायतनं.
५९७. कतमं तं रूपं चक्खायतनं? यं चक्खु चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यम्हि चक्खुम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि रूपं सनिदस्सनं सप्पटिघं पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, चक्खुं पेतं चक्खायतनं पेतं चक्खुधातु पेसा चक्खुन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं नेत्तं पेतं नयनं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं चक्खायतनं.
५९८. कतमं तं रूपं चक्खायतनं? यं चक्खु चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं चक्खु अनिदस्सनं सप्पटिघं रूपम्हि सनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, चक्खुं पेतं चक्खायतनं पेतं चक्खुधातु पेसा चक्खुन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं नेत्तं पेतं नयनं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं चक्खायतनं.
५९९. कतमं तं रूपं चक्खायतनं? यं चक्खु चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं चक्खुं निस्साय रूपं आरब्भ चक्खुसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं चक्खुं निस्साय रूपं आरब्भ चक्खुसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… चक्खुविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं चक्खुं निस्साय रूपारम्मणो चक्खुसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं चक्खुं निस्साय रूपारम्मणा चक्खुसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… चक्खुविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा, चक्खुं पेतं चक्खायतनं पेतं चक्खुधातु पेसा चक्खुन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं नेत्तं पेतं नयनं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं चक्खायतनं.
६००. कतमं तं रूपं सोतायतनं? यं सोतं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, येन सोतेन अनिदस्सनेन सप्पटिघेन सद्दं अनिदस्सनं सप्पटिघं सुणि वा सुणाति वा सुणिस्सति वा सुणे वा, सोतं पेतं सोतायतनं पेतं सोतधातु पेसा सोतिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं सोतायतनं.
६०१. कतमं तं रूपं सोतायतनं? यं सोतं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यम्हि सोतम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि सद्दो अनिदस्सनो सप्पटिघो पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, सोतं पेतं सोतायतनं पेतं सोतधातु पेसा सोतिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं सोतायतनं.
६०२. कतमं तं रूपं सोतायतनं? यं सोतं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं सोतं अनिदस्सनं सप्पटिघं सद्दम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, सोतं पेतं सोतायतनं पेतं सोतधातु पेसा सोतिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं सोतायतनं.
६०३. कतमं तं रूपं सोतायतनं? यं सोतं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं सोतं निस्साय सद्दं आरब्भ सोतसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं सोतं निस्साय सद्दं आरब्भ सोतसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… सोतविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं सोतं निस्साय सद्दारम्मणो सोतसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं सोतं निस्साय सद्दारम्मणा सोतसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… सोतविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा, सोतं पेतं सोतायतनं पेतं सोतधातु पेसा सोतिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं सोतायतनं.
६०४. कतमं तं रूपं घानायतनं? यं घानं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, येन घानेन अनिदस्सनेन सप्पटिघेन गन्धं अनिदस्सनं सप्पटिघं घायि वा घायति वा घायिस्सति वा घाये वा, घानं पेतं घानायतनं पेतं घानधातु पेसा घानिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं घानायतनं.
६०५. कतमं तं रूपं घानायतनं? यं घानं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यम्हि घानम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि गन्धो अनिदस्सनो सप्पटिघो पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, घानं पेतं घानायतनं पेतं घानधातु पेसा घानिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं घानायतनं.
६०६. कतमं तं रूपं घानायतनं? यं घानं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं घानं अनिदस्सनं सप्पटिघं गन्धम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, घानं पेतं घानायतनं पेतं घानधातु पेसा घानिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामोपेसो – इदं तं रूपं घानायतनं.
६०७. कतमं तं रूपं घानायतनं? यं घानं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं घानं निस्साय गन्धं आरब्भ घानसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं घानं निस्साय गन्धं आरब्भ घानसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… घानविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं घानं निस्साय गन्धारम्मणो घानसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं घानं निस्साय गन्धारम्मणा घानसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… घानविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा, घानं पेतं घानायतनं पेतं घानधातु पेसा घानिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं घानायतनं.
६०८. कतमं तं रूपं जिव्हायतनं? या जिव्हा चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, याय जिव्हाय अनिदस्सनाय सप्पटिघाय रसं अनिदस्सनं सप्पटिघं सायि वा सायति वा सायिस्सति वा साये वा, जिव्हा पेसा जिव्हायतनं पेतं जिव्हाधातु पेसा जिव्हिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं जिव्हायतनं.
६०९. कतमं तं रूपं जिव्हायतनं? या जिव्हा चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, याय जिव्हाय अनिदस्सनाय सप्पटिघाय रसो अनिदस्सनो सप्पटिघो पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, जिव्हा पेसा जिव्हायतनं पेतं जिव्हाधातु पेसा जिव्हिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं जिव्हायतनं.
६१०. कतमं तं रूपं जिव्हायतनं? या जिव्हा चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, या जिव्हा अनिदस्सना सप्पटिघा रसम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, जिव्हा पेसा जिव्हायतनं पेतं जिव्हाधातु पेसा जिव्हिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं जिव्हायतनं.
६११. कतमं तं रूपं जिव्हायतनं? या जिव्हा चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं जिव्हं निस्साय रसं आरब्भ जिव्हासम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं जिव्हं निस्साय रसं आरब्भ जिव्हासम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… जिव्हाविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं जिव्हं निस्साय रसारम्मणो जिव्हासम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं जिव्हं निस्साय रसारम्मणा जिव्हासम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… जिव्हाविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा, जिव्हा पेसा जिव्हायतनं पेतं जिव्हाधातु पेसा जिव्हिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं जिव्हायतनं.
६१२. कतमं तं रूपं कायायतनं? यो कायो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, येन कायेन अनिदस्सनेन सप्पटिघेन फोट्ठब्बं अनिदस्सनसप्पटिघं फुसि वा फुसति वा फुसिस्सति वा फुसे वा, कायो पेसो कायायतनं पेतं कायधातु पेसा कायिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं कायायतनं.
६१३. कतमं तं रूपं कायायतनं? यो कायो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यम्हि कायम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि फोट्ठब्बो अनिदस्सनो सप्पटिघो पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, कायो पेसो कायायतनं पेतं कायधातु पेसा कायिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं कायायतनं.
६१४. कतमं तं रूपं कायायतनं? यो कायो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यो कायो अनिदस्सनो सप्पटिघो फोट्ठब्बम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, कायो पेसो कायायतनं पेतं कायधातु पेसा कायिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं कायायतनं.
६१५. कतमं तं रूपं कायायतनं? यो कायो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो अत्तभावपरियापन्नो अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं कायं निस्साय फोट्ठब्बं आरब्भ कायसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं कायं निस्साय फोट्ठब्बं आरब्भ कायसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… कायविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं कायं निस्साय फोट्ठब्बारम्मणो कायसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं कायं निस्साय फोट्ठब्बारम्मणा कायसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… कायविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा, कायो पेसो कायायतनं पेतं कायधातु पेसा कायिन्द्रियं पेतं लोको पेसो द्वारा पेसा समुद्दो पेसो पण्डरं पेतं खेत्तं पेतं वत्थुं पेतं ओरिमं तीरं पेतं सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं कायायतनं.
६१६. कतमं तं रूपं रूपायतनं? यं रूपं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय वण्णनिभा सनिदस्सनं सप्पटिघं नीलं पीतकं लोहितकं ओदातं काळकं मञ्जिट्ठकं [मञ्जेट्ठकं (सी. स्या.)] हरि हरिवण्णं अम्बङ्कुरवण्णं दीघं रस्सं अणुं थूलं वट्टं परिमण्डलं चतुरंसं [चतुरस्सं (सी. क.)] छळंसं अट्ठंसं सोळसंसं निन्नं थलं छाया आतपो आलोको अन्धकारो अब्भा महिका धूमो रजो चन्दमण्डलस्स वण्णनिभा सूरियमण्डलस्स [सुरियमण्डलस्स (सी. स्या.)] वण्णनिभा तारकरूपानं वण्णनिभा आदासमण्डलस्स वण्णनिभा मणिसङ्खमुत्तावेळुरियस्स वण्णनिभा जातरूपरजतस्स वण्णनिभा, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय वण्णनिभा सनिदस्सनं सप्पटिघं, यं रूपं सनिदस्सनं सप्पटिघं चक्खुना अनिदस्सनेन सप्पटिघेन पस्सि वा पस्सति वा पस्सिस्सति वा पस्से वा, रूपं पेतं रूपायतनं पेतं रूपधातु पेसा – इदं तं रूपं रूपायतनं.
६१७. कतमं तं रूपं रूपायतनं? यं रूपं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय वण्णनिभा सनिदस्सनं सप्पटिघं नीलं पीतकं लोहितकं ओदातं काळकं मञ्जिट्ठकं हरि हरिवण्णं अम्बङ्कुरवण्णं दीघं रस्सं अणुं थूलं वट्टं परिमण्डलं चतुरंसं छळंसं अट्ठंसं सोळसंसं निन्नं थलं छाया आतपो आलोको अन्धकारो अब्भा महिका धूमो रजो चन्दमण्डलस्स वण्णनिभा सूरियमण्डलस्स वण्णनिभा तारकरूपानं वण्णनिभा आदासमण्डलस्स वण्णनिभा मणिसङ्खमुत्तावेळुरियस्स वण्णनिभा जातरूपरजतस्स वण्णनिभा, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय वण्णनिभा सनिदस्सनं सप्पटिघं, यम्हि रूपम्हि सनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि चक्खुं अनिदस्सनं सप्पटिघं पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, रूपं पेतं रूपायतनं पेतं रूपधातु पेसा – इदं तं रूपं रूपायतनं.
६१८. कतमं तं रूपं रूपायतनं? यं रूपं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय वण्णनिभा सनिदस्सनं सप्पटिघं नीलं पीतकं लोहितकं ओदातं काळकं मञ्जिट्ठकं हरि हरिवण्णं अम्बङ्कुरवण्णं दीघं रस्सं अणुं थूलं वट्टं परिमण्डलं चतुरंसं छळंसं अट्ठंसं सोळसंसं निन्नं थलं छाया आतपो आलोको अन्धकारो अब्भा महिका धूमो रजो चन्दमण्डलस्स वण्णनिभा सूरियमण्डलस्स वण्णनिभा तारकरूपानं वण्णनिभा आदासमण्डलस्स वण्णनिभा मणिसङ्खमुत्तावेळुरियस्स वण्णनिभा जातरूपरजतस्स वण्णनिभा, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय वण्णनिभा सनिदस्सनं सप्पटिघं, यं रूपं सनिदस्सनं सप्पटिघं चक्खुम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, रूपं पेतं रूपायतनं पेतं रूपधातु पेसा – इदं तं रूपं रूपायतनं.
६१९. कतमं तं रूपं रूपायतनं? यं रूपं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय वण्णनिभा सनिदस्सनं सप्पटिघं नीलं पीतकं लोहितकं ओदातं काळकं मञ्जिट्ठकं हरि हरिवण्णं अम्बङ्कुरवण्णं दीघं रस्सं अणुं थूलं वट्टं परिमण्डलं चतुरंसं छळंसं अट्ठंसं सोळसंसं निन्नं थलं छाया आतपो आलोको अन्धकारो अब्भा महिका धूमो रजो चन्दमण्डलस्स वण्णनिभा सूरियमण्डलस्स वण्णनिभा तारकरूपानं वण्णनिभा आदासमण्डलस्स वण्णनिभा मणिसङ्खमुत्तावेळुरियस्स वण्णनिभा जातरूपरजतस्स वण्णनिभा, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय वण्णनिभा सनिदस्सनं सप्पटिघं, यं रूपं आरब्भ चक्खुं निस्साय चक्खुसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं रूपं आरब्भ चक्खुं निस्साय चक्खुसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… चक्खुविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं रूपारम्मणो चक्खुं निस्साय चक्खुसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं रूपारम्मणा चक्खुं निस्साय चक्खुसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… चक्खुविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा, रूपं पेतं रूपायतनं पेतं रूपधातु पेसा – इदं तं रूपं रूपायतनं.
६२०. कतमं तं रूपं सद्दायतनं? यो सद्दो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो भेरिसद्दो मुदिङ्गसद्दो सङ्खसद्दो पणवसद्दो गीतसद्दो वादितसद्दो सम्मसद्दो पाणिसद्दो सत्तानं निग्घोससद्दो धातूनं सन्निघातसद्दो वातसद्दो उदकसद्दो मनुस्ससद्दो अमनुस्ससद्दो, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि सद्दो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं सद्दं अनिदस्सनं सप्पटिघं सोतेन अनिदस्सनेन सप्पटिघेन सुणि वा सुणाति वा सुणिस्सति वा सुणे वा, सद्दो पेसो सद्दायतनं पेतं सद्दधातु पेसा – इदं तं रूपं सद्दायतनं.
६२१. कतमं तं रूपं सद्दायतनं? यो सद्दो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो भेरिसद्दो मुदिङ्गसद्दो सङ्खसद्दो पणवसद्दो गीतसद्दो वादितसद्दो सम्मसद्दो पाणिसद्दो सत्तानं निग्घोससद्दो धातूनं सन्निघातसद्दो वातसद्दो उदकसद्दो मनुस्ससद्दो अमनुस्ससद्दो, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि सद्दो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यम्हि सद्दम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि सोतं अनिदस्सनं सप्पटिघं पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, सद्दो पेसो सद्दायतनं पेतं सद्दधातु पेसा – इदं तं रूपं सद्दायतनं.
६२२. कतमं तं रूपं सद्दायतनं? यो सद्दो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो भेरिसद्दो मुदिङ्गसद्दो सङ्खसद्दो पणवसद्दो गीतसद्दो वादितसद्दो सम्मसद्दो पाणिसद्दो सत्तानं निग्घोससद्दो धातूनं सन्निघातसद्दो वातसद्दो उदकसद्दो मनुस्ससद्दो अमनुस्ससद्दो, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि सद्दो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यो सद्दो अनिदस्सनो सप्पटिघो सोतम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, सद्दो पेसो सद्दायतनं पेतं सद्दधातु पेसा – इदं तं रूपं सद्दायतनं.
६२३. कतमं तं रूपं सद्दायतनं? यो सद्दो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो भेरिसद्दो मुदिङ्गसद्दो सङ्खसद्दो पणवसद्दो गीतसद्दो वादितसद्दो सम्मसद्दो पाणिसद्दो सत्तानं निग्घोससद्दो धातूनं सन्निघातसद्दो वातसद्दो उदकसद्दो मनुस्ससद्दो अमनुस्ससद्दो, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि सद्दो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं सद्दं आरब्भ सोतं निस्साय सोतसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं सद्दं आरब्भ सोतं निस्साय सोतसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… सोतविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं सद्दारम्मणो सोतं निस्साय सोतसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं सद्दारम्मणा सोतं निस्साय सोतसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… सोतविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा, सद्दो पेसो सद्दायतनं पेतं सद्दधातु पेसा – इदं तं रूपं सद्दायतनं.
६२४. कतमं तं रूपं गन्धायतनं? यो गन्धो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो मूलगन्धो सारगन्धो तचगन्धो पत्तगन्धो पुप्फगन्धो फलगन्धो आमकगन्धो विस्सगन्धो सुगन्धो दुग्गन्धो, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि गन्धो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं गन्धं अनिदस्सनं सप्पटिघं घानेन अनिदस्सनेन सप्पटिघेन घायि वा घायति वा घायिस्सति वा घाये वा, गन्धो पेसो गन्धायतनं पेतं गन्धधातु पेसा – इदं तं रूपं गन्धायतनं.
६२५. कतमं तं रूपं गन्धायतनं? यो गन्धो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो मूलगन्धो सारगन्धो तचगन्धो पत्तगन्धो पुप्फगन्धो फलगन्धो आमकगन्धो विस्सगन्धो सुगन्धो दुग्गन्धो, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि गन्धो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यम्हि गन्धम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि घानं अनिदस्सनं सप्पटिघं पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, गन्धो पेसो गन्धायतनं पेतं गन्धधातु पेसा – इदं तं रूपं गन्धायतनं.
६२६. कतमं तं रूपं गन्धायतनं? यो गन्धो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो मूलगन्धो सारगन्धो तचगन्धो पत्तगन्धो पुप्फगन्धो फलगन्धो आमकगन्धो विस्सगन्धो सुगन्धो दुग्गन्धो, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि गन्धो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यो गन्धो अनिदस्सनो सप्पटिघो घानम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, गन्धो पेसो गन्धायतनं पेतं गन्धधातु पेसा – इदं तं रूपं गन्धायतनं.
६२७. कतमं तं रूपं गन्धायतनं? यो गन्धो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो मूलगन्धो सारगन्धो तचगन्धो पत्तगन्धो पुप्फगन्धो फलगन्धो आमकगन्धो विस्सगन्धो सुगन्धो दुग्गन्धो, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि गन्धो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं गन्धं आरब्भ घानं निस्साय घानसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं गन्धं आरब्भ घानं निस्साय घानसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… घानविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं गन्धारम्मणो घानं निस्साय घानसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं गन्धारम्मणा घानं निस्साय घानसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… घानविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा, गन्धो पेसो गन्धायतनं पेतं गन्धधातु पेसा – इदं तं रूपं गन्धायतनं.
६२८. कतमं तं रूपं रसायतनं? यो रसो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो मूलरसो खन्धरसो तचरसो पत्तरसो पुप्फरसो फलरसो अम्बिलं मधुरं तित्तकं कटुकं लोणिकं खारिकं लम्बिलं [लपिलकं (सी.)] कसावो सादु असादु, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि रसो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं रसं अनिदस्सनं सप्पटिघं जिव्हाय अनिदस्सनाय सप्पटिघाय सायि वा सायति वा सायिस्सति वा साये वा, रसो पेसो रसायतनं पेतं रसधातु पेसा – इदं तं रूपं रसायतनं.
६२९. कतमं तं रूपं रसायतनं? यो रसो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो मूलरसो खन्धरसो तचरसो पत्तरसो पुप्फरसो फलरसो अम्बिलं मधुरं तित्तकं कटुकं लोणिकं खारिकं लम्बिलं कसावो सादु असादु, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि रसो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यम्हि रसम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि जिव्हा अनिदस्सना सप्पटिघा पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, रसो पेसो रसायतनं पेतं रसधातु पेसा – इदं तं रूपं रसायतनं.
६३०. कतमं तं रूपं रसायतनं? यो रसो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो मूलरसो खन्धरसो तचरसो पत्तरसो पुप्फरसो फलरसो अम्बिलं मधुरं तित्तकं कटुकं लोणिकं खारिकं लम्बिलं कसावो सादु असादु, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि रसो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यो रसो अनिदस्सनो सप्पटिघो जिव्हाय अनिदस्सनाय सप्पटिघाय पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, रसो पेसो रसायतनं पेतं रसधातु पेसा – इदं तं रूपं रसायतनं.
६३१. कतमं तं रूपं रसायतनं? यो रसो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो मूलरसो खन्धरसो तचरसो पत्तरसो पुप्फरसो फलरसो अम्बिलं मधुरं तित्तकं कटुकं लोणिकं खारिकं लम्बिलं कसावो सादु असादु, यो वा पनञ्ञोपि अत्थि रसो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय अनिदस्सनो सप्पटिघो, यं रसं आरब्भ जिव्हं निस्साय जिव्हासम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं रसं आरब्भ जिव्हं निस्साय जिव्हासम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… जिव्हाविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं रसारम्मणो जिव्हं निस्साय जिव्हासम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं रसारम्मणा जिव्हं निस्साय जिव्हासम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… जिव्हाविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा, रसो पेसो रसायतनं पेतं रसधातु पेसा – इदं तं रूपं रसायतनं.
६३२. कतमं तं रूपं इत्थिन्द्रियं? यं इत्थिया इत्थिलिङ्गं इत्थिनिमित्तं इत्थिकुत्तं इत्थाकप्पो इत्थत्तं इत्थिभावो [इत्थित्तं इत्थीभावो (स्या.)] – इदं तं रूपं इत्थिन्द्रियं.
६३३. कतमं तं रूपं पुरिसिन्द्रियं? यं पुरिसस्स पुरिसलिङ्गं पुरिसनिमित्तं पुरिसकुत्तं पुरिसाकप्पो पुरिसत्तं पुरिसभावो – इदं तं रूपं पुरिसिन्द्रियं.
६३४. कतमं तं रूपं जीवितिन्द्रियं? यो तेसं रूपीनं धम्मानं आयु ठिति यपना यापना इरियना वत्तना पालना जीवितं जीवितिन्द्रियं – इदं तं रूपं जीवितिन्द्रियं.
६३५. कतमं तं रूपं कायविञ्ञत्ति? या कुसलचित्तस्स वा अकुसलचित्तस्स वा अब्याकतचित्तस्स वा अभिक्कमन्तस्स वा पटिक्कमन्तस्स वा आलोकेन्तस्स वा विलोकेन्तस्स वा समिञ्जेन्तस्स वा पसारेन्तस्स वा कायस्स थम्भना सन्थम्भना सन्थम्भितत्तं विञ्ञत्ति विञ्ञापना विञ्ञापितत्तं – इदं तं रूपं कायविञ्ञत्ति.
६३६. कतमं तं रूपं वचीविञ्ञत्ति? या कुसलचित्तस्स वा अकुसलचित्तस्स वा अब्याकतचित्तस्स वा वाचा गिरा ब्यप्पथो उदीरणं घोसो घोसकम्मं वाचा वचीभेदो – अयं वुच्चति वाचा. या ताय वाचाय विञ्ञत्ति विञ्ञापना विञ्ञापितत्तं – इदं तं रूपं वचीविञ्ञत्ति.
६३७. कतमं तं रूपं आकासधातु? यो आकासो आकासगतं अघं अघगतं विवरो विवरगतं असम्फुट्ठं चतूहि महाभूतेहि – इदं तं रूपं आकासधातु.
६३८. कतमं तं रूपं रूपस्स लहुता? या रूपस्स लहुता लहुपरिणामता अदन्धनता अवित्थनता – इदं तं रूपं रूपस्स लहुता.
६३९. कतमं तं रूपं रूपस्स मुदुता? या रूपस्स मुदुता मद्दवता अकक्खळता अकथिनता – इदं तं रूपं रूपस्स मुदुता.
६४०. कतमं तं रूपं रूपस्स कम्मञ्ञता? या रूपस्स कम्मञ्ञता कम्मञ्ञत्तं कम्मञ्ञभावो – इदं तं रूपं रूपस्स कम्मञ्ञता.
६४१. कतमं तं रूपं रूपस्स उपचयो? यो आयतनानं आचयो, सो रूपस्स उपचयो – इदं तं रूपं रूपस्स उपचयो.
६४२. कतमं तं रूपं रूपस्स सन्तति? यो रूपस्स उपचयो, सा रूपस्स सन्तति – इदं तं रूपं रूपस्स सन्तति.
६४३. कतमं तं रूपं रूपस्स जरता? या रूपस्स जरा जीरणता खण्डिच्चं पालिच्चं वलित्तचता आयुनो संहानि इन्द्रियानं परिपाको – इदं तं रूपं रूपस्स जरता.
६४४. कतमं तं रूपं रूपस्स अनिच्चता? यो रूपस्स खयो वयो भेदो परिभेदो अनिच्चता अन्तरधानं – इदं तं रूपं रूपस्स अनिच्चता.
६४५. कतमं तं रूपं कबळीकारो आहारो? ओदनो कुम्मासो सत्तु मच्छो मंसं खीरं दधि सप्पि नवनीतं तेलं मधु फाणितं, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं यम्हि यम्हि जनपदे तेसं तेसं सत्तानं मुखासियं दन्तविखादनं गलज्झोहरणीयं कुच्छिवित्थम्भनं, याय ओजाय सत्ता यापेन्ति – इदं तं रूपं कबळीकारो आहारो.
इदं तं रूपं उपादा.
उपादाभाजनीयं.
रूपकण्डे पठमभाणवारो.
६४६. कतमं तं रूपं नो उपादा? फोट्ठब्बायतनं, आपोधातु.
६४७. कतमं तं रूपं फोट्ठब्बायतनं? पथवीधातु तेजोधातु वायोधातु कक्खळं मुदुकं सण्हं फरुसं सुखसम्फस्सं दुक्खसम्फस्सं गरुकं लहुकं, यं फोट्ठब्बं अनिदस्सनं सप्पटिघं कायेन अनिदस्सनेन सप्पटिघेन फुसि वा फुसति वा फुसिस्सति वा फुसे वा फोट्ठब्बो पेसो फोट्ठब्बायतनं पेतं फोट्ठब्बधातु पेसा – इदं तं रूपं फोट्ठब्बायतनं.
६४८. कतमं तं रूपं फोट्ठब्बायतनं? पथवीधातु तेजोधातु वायोधातु कक्खळं मुदुकं सण्हं फरुसं सुखसम्फस्सं दुक्खसम्फस्सं गरुकं लहुकं, यम्हि फोट्ठब्बम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि कायो अनिदस्सनो सप्पटिघो पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, फोट्ठब्बो पेसो फोट्ठब्बायतनं पेतं फोट्ठब्बधातु पेसा – इदं तं रूपं फोट्ठब्बायतनं.
६४९. कतमं तं रूपं फोट्ठब्बायतनं? पथवीधातु तेजोधातु वायोधातु कक्खळं मुदुकं सण्हं फरुसं सुखसम्फस्सं दुक्खसम्फस्सं गरुकं लहुकं, यो फोट्ठब्बो अनिदस्सनो सप्पटिघो कायम्हि अनिदस्सनम्हि सप्पटिघम्हि पटिहञ्ञि वा पटिहञ्ञति वा पटिहञ्ञिस्सति वा पटिहञ्ञे वा, फोट्ठब्बो पेसो फोट्ठब्बायतनं पेतं फोट्ठब्बधातु पेसा – इदं तं रूपं फोट्ठब्बायतनं.
६५०. कतमं तं रूपं फोट्ठब्बायतनं? पथवीधातु तेजोधातु वायोधातु कक्खळं मुदुकं सण्हं फरुसं सुखसम्फस्सं दुक्खसम्फस्सं गरुकं लहुकं, यं फोट्ठब्बं आरब्भ कायं निस्साय कायसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं फोट्ठब्बं आरब्भ कायं निस्साय कायसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… कायविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं फोट्ठब्बारम्मणो कायं निस्साय कायसम्फस्सो उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा…पे… यं फोट्ठब्बारम्मणा कायं निस्साय कायसम्फस्सजा वेदना…पे… सञ्ञा…पे… चेतना…पे… कायविञ्ञाणं उप्पज्जि वा उप्पज्जति वा उप्पज्जिस्सति वा उप्पज्जे वा, फोट्ठब्बो पेसो फोट्ठब्बायतनं पेतं फोट्ठब्बधातु पेसा – इदं तं रूपं फोट्ठब्बायतनं.
६५१. कतमं तं रूपं आपोधातु? यं आपो आपोगतं सिनेहो सिनेहगतं बन्धनत्तं रूपस्स – इदं तं रूपं आपोधातु.
इदं तं रूपं नो उपादा.
६५२. कतमं तं रूपं उपादिण्णं? चक्खायतनं सोतायतनं घानायतनं जिव्हायतनं कायायतनं इत्थिन्द्रियं पुरिसिन्द्रियं जीवितिन्द्रियं, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं कम्मस्स कतत्ता रूपायतनं गन्धायतनं रसायतनं फोट्ठब्बायतनं आकासधातु आपोधातु रूपस्स उपचयो रूपस्स सन्तति कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं उपादिण्णं.
६५३. कतमं तं रूपं अनुपादिण्णं? सद्दायतनं कायविञ्ञत्ति वचीविञ्ञत्ति रूपस्स लहुता रूपस्स मुदुता रूपस्स कम्मञ्ञता रूपस्स जरता रूपस्स अनिच्चता, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं न कम्मस्स कतत्ता रूपायतनं गन्धायतनं रसायतनं फोट्ठब्बायतनं आकासधातु आपोधातु रूपस्स उपचयो रूपस्स सन्तति कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं अनुपादिण्णं.
६५४. कतमं तं रूपं उपादिण्णुपादानियं? चक्खायतनं…पे… कायायतनं इत्थिन्द्रियं पुरिसिन्द्रियं जीवितिन्द्रियं, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं कम्मस्स कतत्ता रूपायतनं गन्धायतनं रसायतनं फोट्ठब्बायतनं आकासधातु आपोधातु रूपस्स उपचयो रूपस्स सन्तति कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं उपादिण्णुपादानियं.
६५५. कतमं तं रूपं अनुपादिण्णुपादानियं? सद्दायतनं कायविञ्ञत्ति वचीविञ्ञत्ति रूपस्स लहुता रूपस्स मुदुता रूपस्स कम्मञ्ञता रूपस्स जरता रूपस्स अनिच्चता, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं न कम्मस्स कतत्ता, रूपायतनं गन्धायतनं रसायतनं फोट्ठब्बायतनं आकासधातु आपोधातु रूपस्स उपचयो रूपस्स सन्तति कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं अनुपादिण्णुपादानियं.
६५६. कतमं तं रूपं सनिदस्सनं? रूपायतनं – इदं तं रूपं सनिदस्सनं.
६५७. कतमं तं रूपं अनिदस्सनं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं अनिदस्सनं.
६५८. कतमं तं रूपं सप्पटिघं? चक्खायतनं सोतायतनं घानायतनं जिव्हायतनं कायायतनं रूपायतनं सद्दायतनं गन्धायतनं रसायतनं फोट्ठब्बायतनं – इदं तं रूपं सप्पटिघं.
६५९. कतमं तं रूपं अप्पटिघं? इत्थिन्द्रियं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं अप्पटिघं.
६६०. कतमं तं रूपं इन्द्रियं? चक्खुन्द्रियं सोतिन्द्रियं घानिन्द्रियं जिव्हिन्द्रियं कायिन्द्रियं इत्थिन्द्रियं पुरिसिन्द्रियं जीवितिन्द्रियं – इदं तं रूपं इन्द्रियं.
६६१. कतमं तं रूपं न इन्द्रियं? रूपायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न इन्द्रियं.
६६२. कतमं तं रूपं महाभूतं? फोट्ठब्बायतनं आपोधातु – इदं तं रूपं महाभूतं.
६६३. कतमं तं रूपं न महाभूतं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न महाभूतं.
६६४. कतमं तं रूपं विञ्ञत्ति? कायविञ्ञत्ति वचीविञ्ञत्ति – इदं तं रूपं विञ्ञत्ति.
६६५. कतमं तं रूपं न विञ्ञत्ति? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न विञ्ञत्ति.
६६६. कतमं तं रूपं चित्तसमुट्ठानं? कायविञ्ञत्ति वचीविञ्ञत्ति यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं चित्तजं चित्तहेतुकं चित्तसमुट्ठानं रूपायतनं सद्दायतनं गन्धायतनं रसायतनं फोट्ठब्बायतनं आकासधातु आपोधातु रूपस्स लहुता रूपस्स मुदुता रूपस्स कम्मञ्ञता रूपस्स उपचयो रूपस्स सन्तति कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं चित्तसमुट्ठानं.
६६७. कतमं तं रूपं न चित्तसमुट्ठानं? चक्खायतनं…पे… कायायतनं इत्थिन्द्रियं पुरिसिन्द्रियं जीवितिन्द्रियं रूपस्स जरता रूपस्स अनिच्चता, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं न चित्तजं न चित्तहेतुकं न चित्तसमुट्ठानं रूपायतनं सद्दायतनं गन्धायतनं रसायतनं फोट्ठब्बायतनं आकासधातु आपोधातु रूपस्स लहुता रूपस्स मुदुता रूपस्स कम्मञ्ञता रूपस्स उपचयो रूपस्स सन्तति कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न चित्तसमुट्ठानं.
६६८. कतमं तं रूपं चित्तसहभु? कायविञ्ञत्ति वचीविञ्ञत्ति – इदं तं रूपं चित्तसहभु.
६६९. कतमं तं रूपं न चित्तसहभु? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न चित्तसहभु.
६७०. कतमं तं रूपं चित्तानुपरिवत्ति? कायविञ्ञत्ति वचीविञ्ञत्ति – इदं तं रूपं चित्तानुपरिवत्ति.
६७१. कतमं तं रूपं न चित्तानुपरिवत्ति? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न चित्तानुपरिवत्ति.
६७२. कतमं तं रूपं अज्झत्तिकं? चक्खायतनं…पे… कायायतनं – इदं तं रूपं अज्झत्तिकं.
६७३. कतमं तं रूपं बाहिरं? रूपायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं बाहिरं.
६७४. कतमं तं रूपं ओळारिकं? चक्खायतनं…पे… फोट्ठब्बायतनं – इदं तं रूपं ओळारिकं.
६७५. कतमं तं रूपं सुखुमं? इत्थिन्द्रियं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं सुखुमं.
६७६. कतमं तं रूपं दूरे? इत्थिन्द्रियं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं दूरे.
६७७. कतमं तं रूपं सन्तिके? चक्खायतनं…पे… फोट्ठब्बायतनं – इदं तं रूपं सन्तिके.
६७८. कतमं तं रूपं चक्खुसम्फस्सस्स वत्थु? चक्खायतनं – इदं तं रूपं चक्खुसम्फस्सस्स वत्थु.
६७९. कतमं तं रूपं चक्खुसम्फस्सस्स न वत्थु? सोतायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं चक्खुसम्फस्सस्स न वत्थु.
६८०. कतमं तं रूपं चक्खुसम्फस्सजाय वेदनाय…पे… सञ्ञाय…पे… चेतनाय …पे… चक्खुविञ्ञाणस्स वत्थु? चक्खायतनं – इदं तं रूपं चक्खुविञ्ञाणस्स वत्थु.
६८१. कतमं तं रूपं चक्खुविञ्ञाणस्स न वत्थु? सोतायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं चक्खुविञ्ञाणस्स न वत्थु.
६८२. कतमं तं रूपं सोतसम्फस्सस्स…पे… घानसम्फस्सस्स…पे… जिव्हासम्फस्सस्स…पे… कायसम्फस्सस्स वत्थु? कायायतनं – इदं तं रूपं कायसम्फस्सस्स वत्थु.
६८३. कतमं तं रूपं कायसम्फस्सस्स न वत्थु? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं कायसम्फस्सस्स न वत्थु.
६८४. कतमं तं रूपं कायसम्फस्सजाय वेदनाय…पे… सञ्ञाय…पे… चेतनाय…पे… कायविञ्ञाणस्स वत्थु? कायायतनं – इदं तं रूपं कायविञ्ञाणस्स वत्थु.
६८५. कतमं तं रूपं कायविञ्ञाणस्स न वत्थु? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं कायविञ्ञाणस्स न वत्थु.
६८६. कतमं तं रूपं चक्खुसम्फस्सस्स आरम्मणं? रूपायतनं – इदं तं रूपं चक्खुसम्फस्सस्स आरम्मणं.
६८७. कतमं तं रूपं चक्खुसम्फस्सस्स न आरम्मणं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं चक्खुसम्फस्सस्स न आरम्मणं.
६८८. कतमं तं रूपं चक्खुसम्फस्सजाय वेदनाय…पे… सञ्ञाय…पे… चेतनाय…पे… चक्खुविञ्ञाणस्स आरम्मणं? रूपायतनं – इदं तं रूपं चक्खुविञ्ञाणस्स आरम्मणं.
६८९. कतमं तं रूपं चक्खुविञ्ञाणस्स न आरम्मणं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं चक्खुविञ्ञाणस्स न आरम्मणं.
६९०. कतमं तं रूपं सोतसम्फस्सस्स…पे… घानसम्फस्सस्स …पे… जिव्हासम्फस्सस्स…पे… कायसम्फस्सस्स आरम्मणं? फोट्ठब्बायतनं – इदं तं रूपं कायसम्फस्सस्स आरम्मणं.
६९१. कतमं तं रूपं कायसम्फस्सस्स न आरम्मणं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं कायसम्फस्सस्स न आरम्मणं.
६९२. कतमं तं रूपं कायसम्फस्सजाय वेदनाय…पे… सञ्ञाय…पे… चेतनाय…पे… कायविञ्ञाणस्स आरम्मणं? फोट्ठब्बायतनं – इदं तं रूपं कायविञ्ञाणस्स आरम्मणं.
६९३. कतमं तं रूपं कायविञ्ञाणस्स न आरम्मणं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं कायविञ्ञाणस्स न आरम्मणं.
६९४. कतमं तं रूपं चक्खायतनं? यं चक्खु चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो…पे… सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं चक्खायतनं.
६९५. कतमं तं रूपं न चक्खायतनं? सोतायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न चक्खायतनं.
६९६. कतमं तं रूपं सोतायतनं…पे… घानायतनं…पे… जिव्हायतनं…पे… कायायतनं? यो कायो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो…पे… सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं कायायतनं.
६९७. कतमं तं रूपं न कायायतनं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न कायायतनं.
६९८. कतमं तं रूपं रूपायतनं? यं रूपं चतुन्नं महाभूतानं उपादाय वण्णनिभा…पे… रूपधातु पेसा – इदं तं रूपं रूपायतनं.
६९९. कतमं तं रूपं न रूपायतनं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न रूपायतनं.
७००. कतमं तं रूपं सद्दायतनं…पे… गन्धायतनं …पे… रसायतनं…पे… फोट्ठब्बायतनं? पथवीधातु…पे… फोट्ठब्बधातु पेसा – इदं तं रूपं फोट्ठब्बायतनं.
७०१. कतमं तं रूपं न फोट्ठब्बायतनं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न फोट्ठब्बायतनं.
७०२. कतमं तं रूपं चक्खुधातु? चक्खायतनं – इदं तं रूपं चक्खुधातु.
७०३. कतमं तं रूपं न चक्खुधातु? सोतायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न चक्खुधातु.
७०४. कतमं तं रूपं सोतधातु…पे… घानधातु…पे… जिव्हाधातु…पे… कायधातु? कायायतनं – इदं तं रूपं कायधातु.
७०५. कतमं तं रूपं न कायधातु? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न कायधातु.
७०६. कतमं तं रूपं रूपधातु? रूपायतनं – इदं तं रूपं रूपधातु.
७०७. कतमं तं रूपं न रूपधातु? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न रूपधातु.
७०८. कतमं तं रूपं सद्दधातु…पे… गन्धधातु…पे… रसधातु…पे… फोट्ठब्बधातु? फोट्ठब्बायतनं – इदं तं रूपं फोट्ठब्बधातु.
७०९. कतमं तं रूपं न फोट्ठब्बधातु? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न फोट्ठब्बधातु.
७१०. कतमं तं रूपं चक्खुन्द्रियं? यं चक्खु चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो…पे… सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं चक्खुन्द्रियं.
७११. कतमं तं रूपं न चक्खुन्द्रियं? सोतायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न चक्खुन्द्रियं.
७१२. कतमं तं रूपं सोतिन्द्रियं…पे… घानिन्द्रियं…पे… जिव्हिन्द्रियं…पे… कायिन्द्रियं? यो कायो चतुन्नं महाभूतानं उपादाय पसादो…पे… सुञ्ञो गामो पेसो – इदं तं रूपं कायिन्द्रियं.
७१३. कतमं तं रूपं न कायिन्द्रियं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न कायिन्द्रियं.
७१४. कतमं तं रूपं इत्थिन्द्रियं? यं इत्थिया इत्थिलिङ्गं इत्थिनिमित्तं इत्थिकुत्तं इत्थाकप्पो इत्थत्तं इत्थिभावो – इदं तं रूपं इत्थिन्द्रियं.
७१५. कतमं तं रूपं न इत्थिन्द्रियं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न इत्थिन्द्रियं.
७१६. कतमं तं रूपं पुरिसिन्द्रियं? यं पुरिसस्स पुरिसलिङ्गं पुरिसनिमित्तं पुरिसकुत्तं पुरिसाकप्पो पुरिसत्तं पुरिसभावो – इदं तं रूपं पुरिसिन्द्रियं.
७१७. कतमं तं रूपं न पुरिसिन्द्रियं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न पुरिसिन्द्रियं.
७१८. कतमं तं रूपं जीवितिन्द्रियं? यो तेसं रूपीनं धम्मानं आयु ठिति यपना यापना इरियना वत्तना पालना जीवितं जीवितिन्द्रियं – इदं तं रूपं जीवितिन्द्रियं.
७१९. कतमं तं रूपं न जीवितिन्द्रियं? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न जीवितिन्द्रियं.
७२०. कतमं तं रूपं कायविञ्ञत्ति? या कुसलचित्तस्स वा अकुसलचित्तस्स वा अब्याकतचित्तस्स वा अभिक्कमन्तस्स वा पटिक्कमन्तस्स वा आलोकेन्तस्स वा विलोकेन्तस्स वा समिञ्जेन्तस्स वा पसारेन्तस्स वा कायस्स थम्भना सन्थम्भना सन्थम्भितत्तं विञ्ञत्ति विञ्ञापना विञ्ञापितत्तं – इदं तं रूपं कायविञ्ञत्ति.
७२१. कतमं तं रूपं न कायविञ्ञत्ति? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न कायविञ्ञत्ति.
७२२. कतमं तं रूपं वचीविञ्ञत्ति? या कुसलचित्तस्स वा अकुसलचित्तस्स वा अब्याकतचित्तस्स वा वाचा गिरा ब्यप्पथो उदीरणं घोसो घोसकम्मं वाचा वचीभेदो, अयं वुच्चति वाचा. या ताय वाचाय विञ्ञत्ति विञ्ञापना विञ्ञापितत्तं – इदं तं रूपं वचीविञ्ञत्ति.
७२३. कतमं तं रूपं न वचीविञ्ञत्ति? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न वचीविञ्ञत्ति.
७२४. कतमं तं रूपं आकासधातु? यो आकासो आकासगतं अघं अघगतं विवरो विवरगतं असम्फुट्ठं चतूहि महाभूतेहि – इदं तं रूपं आकासधातु.
७२५. कतमं तं रूपं न आकासधातु? चक्खायतनं …पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न आकासधातु.
७२६. कतमं तं रूपं आपोधातु? यं आपो आपोगतं सिनेहो सिनेहगतं बन्धनत्तं रूपस्स – इदं तं रूपं आपोधातु.
७२७. कतमं तं रूपं न आपोधातु? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं न आपोधातु.
७२८. कतमं तं रूपं रूपस्स लहुता? या रूपस्स लहुता लहुपरिणामता अदन्धनता अवित्थनता – इदं तं रूपं रूपस्स लहुता.
७२९. कतमं तं रूपं रूपस्स न लहुता? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं रूपस्स न लहुता.
७३०. कतमं तं रूपं रूपस्स मुदुता? या रूपस्स मुदुता मद्दवता अकक्खळता अकथिनता – इदं तं रूपं रूपस्स मुदुता.
७३१. कतमं तं रूपं रूपस्स न मुदुता? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं रूपस्स न मुदुता.
७३२. कतमं तं रूपं रूपस्स कम्मञ्ञता? या रूपस्स कम्मञ्ञता कम्मञ्ञत्तं कम्मञ्ञभावो – इदं तं रूपं रूपस्स कम्मञ्ञता.
७३३. कतमं तं रूपं रूपस्स न कम्मञ्ञता? चक्खायतनं…पे… कबळीकारो आहारो – इदं तं रूपं रूपस्स न कम्मञ्ञता.