नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स

सुत्तन्तपिटके

दीघनिकाये

सीलक्खन्धवग्गसुत्त

संगायनस्स पुच्छा विस्सज्जना

पुच्छा – पठममहाधम्मसंगीतिकाले आवुसो धम्मसंगाहका महाकस्सपादयो महाथेरवरा पठमं विनयं संगायित्वा तदनन्तरं कं नाम पावचनं संगायिंसु.

विस्सज्जना – पठममहाधम्मसंगीतियं भन्ते धम्मसंगाहका महाकस्सपादयो महाथेरवरा पठमं विनयं संगायित्वा तदनन्तरं धम्मं संगायिंसु.

पुच्छा – धम्मो नाम आवुसो सुत्तन्ताभिधम्मवसेन दुविधो, तत्थ कतरं धम्मं पठमं संगायिंसु.

विस्सज्जना – द्वीसु भन्ते धम्मेसु सुत्तन्ताभिधम्मपिटकेसु पठमं सुत्तन्तं पिटकं धम्मं संगायिंसु.

पुच्छा – सुत्तन्तपिटके पि आवुसो दीघमज्झिमसंयुत्तअङ्गुत्तरखुद्दकनिकायवसेन पञ्च निकाया, तेसु पठमं कतरं निकायं संगायिंसु.

विस्सज्जना – पञ्चसु भन्ते निकायेसु पठमं दीघनिकायं संगायिंसु.

पुच्छा – दीघनिकायेपि आवुसो तयो वग्गा चतुत्तिंसा च सुत्तानि, तेसु कतरं वग्गं कतरञ्च सुत्तं पठमं संगायिंसु.

विस्सज्जना – दीघनिकायेपि भन्ते तीसु वग्गेसु पठमं सीलक्खन्धवग्गं, चतुत्तिंसतिया च सुत्तेसु पठमं ब्रह्मजालसुत्तं संगायिंसु.

ब्रह्मजालसुत्त

पुच्छा – साधु साधु आवुसो मयम्पि दानि ततोयेव पट्ठाय संगायितुं पुब्बकिच्चानि समारभाम…, तेनावुसो भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन ब्रह्मजालसुत्तं कत्थ भासितं.

विस्सज्जना – अन्तरा च भन्ते राजगहं अन्तरा च नाळन्दं अम्बलट्ठिकायं राजागारके भासितं.

पुच्छा – कं आवुसो आरब्भ भासितं.

विस्सज्जना – सुप्पियञ्च भन्ते परिब्बाजकं ब्रह्मदत्तञ्च माणवं आरब्भ भासितं.

पुच्छा – किस्मिं आवुसो वत्थुस्मिं भासितं.

विस्सज्जना – वण्णावण्णे भन्ते, सुप्पियो हि भन्ते अनेकपरियायेन बुद्धस्स अवण्णं भासति धम्मस्स अवण्णं भासति सङ्घस्स अवण्णं भासति, सुप्पियस्स पन परिब्बाजकस्स अन्तेवासी ब्रह्मदत्तो माणवो अनेकपरियायेन बुद्धस्स वण्णं भासति धम्मस्स वण्णं भासति सङ्घस्स वण्णं भासति, तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं भासितं.

अनुसन्धे

पुच्छा – कति आवुसो तत्थ अनुसन्धयो.

विस्सज्जना – तयो भन्ते तत्थ अनुसन्धयो, एको अवण्णानुसन्धि, द्वे वण्णानुसन्धियो.

पठम अनुसन्धे

पुच्छा – तत्थावुसो पठमे अनुसन्धिम्हि कथं भगवता भासितं, तं संखेपतो कथेहि.

विस्सज्जना – पठमे भन्ते अनुसन्धिम्हि अवण्णे मनोपदोसं निवारेत्वा, तत्थ च आदीनवं दस्सेत्वा, तत्थ पटिपज्जितब्बाकारो भगवता भासितो.

ममं वा भिक्खवे परे अवण्णं भासेय्युं, धम्मस्स वा अवण्णं भासेय्युं सङ्घस्स वा अवण्णं भासेय्युं, तत्र तुम्हेहि न आघातो अप्पच्चयो न चेतसो अनभिरद्धि करणीया…

दुतिय अनुसन्धे

पुच्छा – साधु साधु आवुसो, साधु खो भगवा अत्तना परमुक्कं सागतखन्तीगुणसमन्नागतो अत्तनो सावकभूते अम्हेपि तत्थ समादापेसि, अत्तना च लोकधम्मेसु अनिञ्जनसभावो अम्हाकम्पि तथत्ताय ओवादमदासि, दुतियेपनावुसो अनुसन्धिम्हि कथं भगवता भासितं, तम्पि संखेपतो पकासेहि.

विस्सज्जना – दुतिये पन भन्ते अनुसन्धिम्हि वण्णे चेतसो उप्पिलावितत्तं निसेधेत्वा, तत्थ च आदीनवं दस्सेत्वा, तत्थ च पटिपज्जनाकारं दस्सेत्वा, पुथुज्जनस्स वण्णभूमिभूतानि तीणि सीलानि वित्थारतो भगवता भासितानि.

ममं वा भिक्खवे परे वण्णं भासेय्युं, धम्मस्स वा वण्णं भासेय्युं, सङ्घस्स वा वण्णं भासेय्युं, तत्र तुम्हेहि न आनन्दो न सोमनस्सं न चेतसो अभिरद्धि करणीया –

ततिय अनुसन्धे

पुच्छा – साधु साधु आवुसो, साधु खो भगवा अत्तना परमुक्कंसगतसुपरिसुद्धसीलसमन्नागतो, तं अत्तनो सुपरिसुद्धसीलं दस्सेत्वा परेपि तत्थ नियोजेसि, ततिये पनावुसो अनुसन्धिम्हि कथं भगवता भासितं, तं संखेपतो पकासेहि.

विस्सज्जना – ततिये पन भन्ते अनुसन्धिम्हि द्वासट्ठि दिट्ठियो सब्बञ्ञुत ञाणेन वित्थारतो विभजित्वा, तासञ्च छ फस्सायतनपदट्ठानभावं विभावेत्वा, मिच्छादिट्ठिगतिकाधिट्ठा नञ्च वट्टं कथेत्वा, युत्तयोगभिक्खुअधिट्ठानञ्च विवट्टं कथेत्वा, मिच्छादिट्ठिगतिकस्स देसनाजालतो अविमुत्तभावं देसनाजालतो विमुत्तस्स नत्थिकभावञ्च विभावेत्वा, अत्तनो च कत्थचि अपरियापन्नभावं दस्सेत्वा, उपादिसेसनिब्बानधातुं पापेत्वा देसना भगवता निट्ठापिता.

उच्छिन्नभावनेत्तिको भिक्खवे तथागतस्स कायो तिट्ठति, यावस्स कायो ठस्सति ताव नं दक्खन्ति देवमनुस्सा, कायस्स भेदा उद्धं जीवितपरियादाना न नं दक्खन्ति देवमनुस्सा.

सुत्तनिदेसना

पुच्छा – साधु साधु आवुसो, साधु खो भगवा अत्तना द्वासट्ठि दिट्ठियो च छ फस्सायतनानि च द्वादस पटिच्चसमुप्पादङ्गानि च सब्बसो परिजानित्वा तेसं परिजाननत्थाय परेसम्पि तथत्ताय धम्मं पकासेति, सुत्तञ्च नाम आवुसो चतुन्नं सुत्तनिक्खेपानं अञ्ञतरवसेनेव निक्खित्तं, तस्मा तेसु इदं सुत्तं कतरेन सुत्तनिक्खेपेन भगवता निक्खित्तं.

विस्सज्जना – चतूसु भन्ते सुत्तनिक्खेपेसु अट्ठुप्पत्तिनिक्खेपन इदं सुत्तं निक्खित्तं.

पुच्छा – कस्स आवुसो वचनं.

विस्सज्जना – भगवतो भन्ते वचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स.

पुच्छा – केनावुसो आभतं.

विस्सज्जना – परम्पराय भन्ते आभतं.

पुच्छा – अत्थि नु खो आवुसो एत्थ कोचि विरद्धदोसा, येन पच्छिमा जना मिच्छाअत्थं गण्हेय्युं.

विस्सज्जना – नत्थि भन्ते.

सामञ्ञफलसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो भगवता…पे… सम्मासम्बुद्धेन सामञ्ञफलसुत्तं कत्थ भासितं.

विस्सज्जना – राजगहे भन्ते जीवकस्स कोमारभच्चस्स अम्बवने भासितं.

पुच्छा – केनावुसो सद्धिं भगवता भासितं.

विस्सज्जना – रञ्ञा भन्ते मागधेन अजातसत्तुना वेदेहिपुत्तेन सद्धिं भासितं.

पुच्छा – तं पनावुसो सुत्तं चतुन्नं सुत्तनिक्खेपानं कतरेन सुत्तनिक्खेपेन भगवता निक्खित्तं.

विस्सज्जना – चतुन्नं भन्ते सुत्तनिक्खेपानं पुच्छावसिकेन सुत्तनिक्खेपेन निक्खितं भगवता.

अजातसत्तु

पुच्छा – सा पनावुसो पुच्छा केनाकारेन समुप्पन्ना.

विस्सज्जना – राजा भन्ते मागधो अजासत्तु वेदेहिपुत्तो तदहुपोसथे पन्नरसे कोमुदिया चातुमासिनिया पुण्णाय पुण्णमाय रत्तिया येन भगवा तेनुपसंकमि, उपसंकमित्वा भगवन्तं दिट्ठेव धम्मे संदिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुच्छि, एवं खो सा भन्ते पुच्छा उप्पन्ना.

रम्मणीया वत भो दोसिना रत्ति, अभिरूपा वत भो दोसिना रत्ति, दस्सनीया वत भो दोसिना रत्ति, पासादिका वत भो दोसिना रत्ति, लक्खञ्ञा वत भो दोसिना रत्ति….

कं नुख्वज्ज समणं वा ब्राह्मणं वा पयिरुपासेय्याम….

यं नो पयिरुपसतो चित्तं पसीदेय्य….

छराजीवक

त्वं पन सम्म जीवक किं तुण्हीसि –

अयं देव अम्हाकं भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो अम्हाकं अम्बवने विहरति.

तं खो पन भगवन्तं एवं कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गतो ‘‘इतिपि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरोपुरिसदम्मसारथि सत्थादेवमनुस्सानं बुद्धो भगवा’’ति.

तं देवो भगवन्तं पयिरुपासतु, अप्पेवनाम देवस्स भगवन्तं पयिरुपासतो चित्तं पसीदेय्य.

तेन हि सम्म जीवक हत्थियानानि कप्पापेहि.

कप्पितानि खो ते देव हत्थियानानि, यस्स दानि कालं मञ्ञसि.

अजातसत्तु

किच्चि मं सम्म जीवक न वञ्चेसि, कच्चि मं सम्म जीवक न पलम्भेसि….

मा भायि महाराज, मा भायि महाराज….

न तं देव वञ्चेमि, न तं देव पलम्भामि….

अजातसत्त

एसो महाराज भगवा, एसो महाराज भगवा मज्झिमं थम्भं निस्साय पुरत्थाभिमुखो निसिन्नो पुरक्खतो भिक्खुसङ्घस्स….

इमिना मे उपसमेन उदयभद्दो कुमारो समन्नागतो होतु…

अगमा खो त्वं महाराज यथा पेमं.

पुच्छेय्यामहं भन्ते भगवन्तं किञ्चिदेव देसं सचे मे भगवा ओकासं करोति पञ्हस्स वेय्याकरणाय.

पुच्छ महाराज यदाकङ्खसि.

यथा नु खो इमानि भन्ते पुथुसिप्पायतनानि, सेय्यथिदं, हत्थारोहा अस्सारोहा रथिका धनुग्गहा चेलका चलका पिण्डदायका (पेय्याल) गणका मुद्दिका, अञ्ञानिपि एवं गतिकानि पुथुसिप्पायतनानि, ते तेन सिप्पेन सन्दिट्ठिकं सिप्पफलं जीवन्ति, ते तेन अत्तानं सुखेन्ति पीणेन्ति, मातापितरो सुखेन्ति, पीणेन्ति, पुत्तदारं सुखेन्ति पीणेन्ति, मित्तामच्चे सुखेन्ति पीणेन्ति समणब्राह्मणेसु उद्धग्गिकं दक्खिणं पतिट्ठपेन्ति सोवग्गिकं सुखविपाकं सग्गसंवत्तनिकं, सक्का नु खो भन्ते एवमेव दिट्ठेव धम्मे सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पञ्ञपेतुं.

पुच्छा – तदा आवुसो कथं भगवता राजा अजातसत्तु वेदेहि पुत्तो पटिपुच्छितो कथञ्च तेन भगवतो आरोचितं.

विस्सज्जना – ‘‘अभिजानासि नो त्वं महाराज इमं पञ्हं अञ्ञे समणब्राह्मणे पुच्छिताति, अभिजानामहं भन्ते अञ्ञे समणब्राह्मणे पुच्छिताति, यथाकथं पन ते महाराज ब्याकरिंसु, सचे ते अगरु, भासस्सूति न खो मे भन्ते गरु, यत्थस्स भगवा निसिन्नो भवन्तरूपो वाति, तेनेहि महाराज भासस्सू’’ति, एवं खो भन्ते तदा भगवता राजा मागधो अजातसत्तु वेदेहि पुत्तो पटिपुच्छितो, एवं खो भन्ते तेन तदा भगवतो आरोचितं.

पूरणकस्सप अयूवाद

पुच्छा – कथञ्चावुसो पूरणकस्सपस्स सन्तिके पुच्छाविस्सज्जना अहोसि.

विस्सज्जना – एकमिदं भन्ते समयं राजा मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो येन पूरणो कस्सपो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा पूरणं कस्सपं सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुच्छि, अथ खो भन्ते पूरणो कस्सपो करोतो खो महाराज कारयतो, छिन्दतो छेदापयतो, पचतो पाचापयतो, सोचयतो सोचापयतो (पेय्याल) करोतो न करीयति पापं त्यादिना रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स संदिट्ठि कं सामञ्ञफलं पुट्ठो समानो अकिरियं ब्याकासि, एवं खो भन्ते पूरणस्स कस्सपस्स सन्तिके पुच्छाविस्सज्जना अहोसि.

पूरणकस्सपवाद

निस्सिरिको वत आवुसो पूरणस्स कस्सपस्स वादो अनत्थसंहितो जिगुच्छनीयो अतिविय भयानको, ये तस्स वचनं सोतब्बं सद्धातब्बं मञ्ञेय्युं, तेसं तं अस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय, एत्तकेनेव अज्ज मयं पुच्छाविस्सज्जनं थपेस्साम.

मक्खलिगोसाल अयूवाद

पुच्छा – पुरिमदिवसे आवुसो मया सामञ्ञफलसुत्तस्स निदानपरियापन्नानि पुच्छितब्बट्ठानानि कानिचि कानिचि पुच्छितानि, तया च सुट्ठु विस्सज्जितानि, अज्ज पन यथानुप्पत्तमक्खलिगोसाय वादतो पट्ठाय पुच्छिस्सामि, मक्खलि पन आवुसो

गोसालो रञ्ञा मागधेन अजातसत्तुना वेदेहिपुत्तेन सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुट्ठो कथं ब्याकासि.

विस्सज्जना – एकमिदं भन्ते समयं राजा मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो येन मक्खलिगोसालो तेनुपसंकमि, उपसंकमित्वा मक्खलिं गोसालं सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुच्छि, अथ खो भन्ते मक्खलिगोसालो राजानं मागधं अजातसत्तुं वेदेहिपुत्तं एतदवोच ‘‘नत्थि महाराज हेतु नत्थि पच्चयो सत्तानं संकिलेसाय, अहेतू अपच्चया सत्ता संकिलिस्सन्ति. नत्थि महाराज हेतु नत्थि पच्चयो सत्तानं विसुद्धिया, अहेतू अपच्चया सत्ता विसुज्झन्ति, (पेय्याल) चुल्लासीति महाकप्पिनो सतसहस्सानि, यानि बाले च पण्डिते च सन्धावित्वा संसरित्वा दुक्खस्सन्तं करिस्सन्ति, तत्थ नत्थि ‘इमिनाहं सीलेन वा वतेन वा तपेन वा ब्रह्मचरियेन वा अपरिपक्कं वा कम्मं परिपाचेस्सामि, परिपक्कं वा कम्मं फुस्स फुस्स ब्यन्तिं करिस्सामी’ति हेवं नत्थि. दोणमिते सुखदुक्खे, परियन्तकते संसारे नत्थि हायनवड्ढने, नत्थि उक्कंसावकंसे. सेय्यथापि नाम सुत्तपुट्ठे खित्ते निब्बेठियमानमेव पलेति, एवमेव बाले च पण्डिते च सन्धावित्वा संसरित्वा दुक्खस्सन्तं करिस्सन्ती’’ति, इत्थं खो भन्ते रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स मक्खलिगोसालो सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुट्ठो समानो संसारसुद्धिं ब्याकासि.

मक्खलिगोसालवाद

अयम्पि आवुसो वादो निस्सिरिकोयेव अनत्थसंहितो जिगुच्छनीयो अति विय भयानको, ये तस्स वचनं सोतब्बं सद्धातब्बं मञ्ञेय्युं, तेसं तं अस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय.

अजितकेसकम्बलवाद

पुच्छा – अथापरम्पि पुच्छामि, अजितो पन आवुसो केसकम्बलो रञ्ञा मागधेन अजातसत्तुना वेदेहिपुत्तेन सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुट्ठो कथं ब्याकासि.

विस्सज्जना – एकमिदं भन्ते समयं राजा मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो येन अजितो केसकम्बलो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा अजितं केसकम्बलं सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुच्छि, अथ खो भन्ते अजितो केसकम्बलो राजानं मागधं अजातसत्तुं वेदेहिपुत्तं एतदवोच ‘‘नत्थि महाराज दिन्नं, नत्थि यिट्ठं, नत्थि हुतं, नत्थि सुकतदुक्कटानं कम्मानं फलं विपाको, नत्थि अयं लोको, नत्थि परो लोको, नत्थि माता, नत्थि पिता, नत्थि सत्ता ओपपातिका, नत्थि लोके समणब्राह्मणा सम्मग्गता सम्मापटिपन्ना, ये इमञ्च लोकं परञ्च लोकं सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदेन्ति. (पेय्याल) बाले च पण्डिते च कायस्स भेदा उच्छिज्जन्ति विनस्सन्ती’’ति. इत्थं खो भन्ते रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स अजितो केसकम्बलो सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुट्ठो समानो उच्छेदं ब्याकासि.

अजितकेसकम्बल

अयम्पि खो आवुसो निस्सिरिकोयेव, अनत्थसंहितो जिगुच्छनीयो अति विय भयानको, ये तस्स वचनं सोतब्बं सद्धातब्बं मञ्ञेय्युं, तेसं तं अस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय.

पकुधकच्चायनवाद

पुच्छा – अथापरम्पि पुच्छामि, पकुधो पन आवुसो कच्चायनो रञ्ञा मागधेन अजातसत्तुना वेदेहिपुत्तेन सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुट्ठो कथं ब्याकासि.

विस्सज्जना – एकमिदं भन्ते समयं राजा मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो येन पकुधो कच्चायनो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा पकुधं कच्चायनं सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुच्छि, अथ खो भन्ते पकुधो कच्चायनो राजानं मागधं अजासत्तुं वेदेहिपुत्तं एतदवोच ‘‘सत्तिमे महाराज काया अकटा अकटविधा अनिम्मिता अनिम्माता वञ्चा कूटट्ठा एसिकट्ठायिता, ते न इञ्जन्ति, न विपरिणामेन्ति, न अञ्ञमञ्ञं ब्याबाधेन्ति, नालं अञ्ञमञ्ञस्स सुखाय वा दुक्खाय वा सुखदुक्खाय वा. कतमे सत्त, पथवीकायो, आपोकायो, तेजोकायो वायोकायो, सुखे, दुक्खे, जीवे सत्तमे. इमे सत्तकाया अकटा अकटविधा अनिम्मिता अनिम्माता वञ्च्या कूटट्ठा एसिकट्ठायिता, ते न इञ्जन्ति, न विपरिणामेन्ति, न अञ्ञमञ्ञं ब्याबाधेन्ति, नालं अञ्ञमञ्ञस्स सुखाय वा दुक्खाय वा सुखदुक्खाय वा. तत्थ नत्थि हन्ता वा घातेता वा, सोता वा सावेता वा, विञ्ञाता वा विञ्ञापेता वा, योपि तिण्हेन सत्थेन सीसं छिन्दति, न कोचि किञ्चि जिविता वोरोपेति, सत्तन्नंत्वेव कायानमन्तरेन सत्थं विवरमनुपतती’’ति. इत्थं खो भन्ते रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स पकुधो कच्चायनो सामञ्ञफलं पुट्ठो समानो अञ्ञेन अञ्ञं ब्याकासि.

पकुधकच्चायनवाद

अयम्पि खो आवुसो वादो पुरिमवादोविय निस्सिरिकोयेव अनत्थसंहितो जिगुच्छनीयो अतिविय भयानको.

निगण्ठनाटपुत्तवाद

पुच्छा – अथापरम्पि पुच्छामि, निगण्ठो पनावुसो नाटपुत्तो रञ्ञा मागधेन अजातसत्तुना वेदेहिपुत्तेन सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुट्ठो कथं ब्याकासि.

विस्सज्जना – एकमिदं भन्ते समयं राजा मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो येन निगण्ठो नाटपुत्तो तेनुपसंकमि, उपसंकमित्वा निगण्ठं नाटपुत्तं सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुच्छि, अथ खो निगण्ठो नाटपुत्तो राजानं मागधं अजातसत्तुं वेदेहिपुत्तं एतदवोच, ‘‘इध महाराज निगण्ठो चातुयामसंवरसंवुतो होति, कथञ्च महाराज

निगण्ठो चातुयामसंवरसंवुतो होति, इध महाराज निगण्ठो सब्बवारिवारितो च होति, सब्बवारियुत्तो च, सब्बवारिधुतो च, सब्बवारिफुटो च. एवं खो महाराज निगण्ठो चातुयामसंवरसंवुतो होति, यतो खो महाराज निगण्ठो एवं चातुयामसंवरसंवुतो होति. अयं वुच्चति महाराज निगण्ठो गतत्तो च यतत्तो च ठितत्तो चा’’ति. इत्थं खो भन्ते रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स निगण्ठो नाटपुत्तो सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुट्ठो समानो चातुयामसंवरं ब्याकासि.

निगण्ठवाद

एतस्स पनावुसो वादे कोचि सासनानुलोमवादो अत्थि, असुद्धलद्धिताय पन एसोपि वादो जिगुच्छनीयोयेव, सेय्यथापि भोजनं गूथमिस्सं गारय्होयेव आरका परिवज्जितब्बोयेव, सेय्यथापि विससंसट्ठो आपानीयकंसो.

सिञ्चञ्ञवाद

पुच्छा – अथापरम्पि पुच्छामि, सञ्चयो पनावुसो बेलट्ठपुत्तो सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुट्ठो कथं ब्याकासि.

विस्सज्जना – एकमिदं भन्ते समयं राजा मागधो अजातसत्तु वेदेहिपुत्तो येन सञ्चयो बेलट्ठपुत्तो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा सञ्चयं बेलट्ठपुत्तं एतदवोच, ‘‘यथा नु खो इमानि भो सञ्चय पुथुसिप्पायतनानि, सेय्यथिदं, हत्थारोहा अस्सरोहा…पे… सक्का नु खो भो सञ्चय एवमेव दिट्ठेव धम्मे सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पञ्ञपेतु’’न्ति, एवं वुत्ते भन्ते सञ्चयो बेलट्ठपुत्तो राजानं मागधं अजातसत्तुं वेदेहिपुत्तं एतदवोच.

‘‘अत्थि परोलोकोति इति चे मं पुच्छसि, अत्थि परो लोकोति इति चे मे अस्स, अत्थि परो

लोकोति इति ते नं ब्याकरेय्यं, एवन्तिपि मे नो, तथातिपि मे नो, अञ्ञथातिपि मे नो, नोतिपि मे नो, नो नोतिपि मे नो…पे… नेव होति न न होति तथागतो परं मरणाति इति चे मं पुच्छसि, नेव होति न न होति तथागतो परं मरणाति इति चे मे अस्स, नेव होति न न होति तथागतो परं मरणाति इति ते नं ब्याकरेय्यं, एवन्तिपि मे नो, तथातिपि मे नो, अञ्ञथातिपि मे नो, नोतिपि मे नो, नो नोतिपि मे नो’’ति. इत्थं खो भन्ते रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स सञ्चयो बेलट्ठपुत्तो सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुट्ठो समानो विक्खेपं ब्याकासि.

तित्थिअयूवाद

सब्बेपि आवुसो एते छन्नं सत्थारानं वादा निस्सिरिकायेव जिगुच्छनीयायेव अनत्थसंहितायेव, बालानं भिय्योसो मत्ताय सम्मोहाय संवत्तन्ति अनत्थाय.

अज्ज पन आवुसो कालो अतिक्कन्तो, स्वेयेव भगवता वुत्तं पणीतं पसट्ठं सन्दिट्ठिकफलं पुच्छाम.

पुच्छा – पुरिमदिवसेसु आवुसो सामञ्ञफलसुत्तस्स पुब्बभागे याव छसत्थारमिच्छावादपरियोसानं पुच्छनविस्सज्जनं अम्हेहि कतं, अज्ज पन यथानुप्पत्तं भगवता देसितसामञ्ञफलसुत्ताधिकारे पुच्छाविस्सज्जनं करिस्साम. भगवा पन आवुसो रञ्ञा मागधेन अजातसत्तुना वेदेहिपुत्तेन सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुट्ठो कथं ब्याकासि.

विस्सज्जना – भगवा भन्ते तिधा विभजित्वा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुट्ठो ब्याकासि.

पुच्छा – कथञ्चावुसो भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुनो वेदेहिपुत्तस्स पठमं सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं देसेसि.

विस्सज्जना – दासं भन्ते पब्बजितं उपमाभावेन निद्दिसित्वा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स भगवा पठमं सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं देसेसि.

सोहं भन्ते भगवन्तम्पि पुच्छामि, यथा नु खो इमानि भन्ते पुथुसिप्पायतनानि सेय्यथिदं…पे… सक्का नु खो भन्ते एव मेव दिट्ठेव धम्मे सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पञ्ञपेतुं –

अच्छरियं आवुसो अब्भुतं आवुसो, याव स्वाखातस्स बुद्धसासनस्स महिद्धिकता महानुभावता, यत्रहि नाम दासोपि निहीनजच्चो एवं स्वाखाते बुद्धसासने पब्बजित्वा अत्तनो इस्सरभूतेन रञ्ञापि वन्दनीयत्तं गरुकरणीयत्तं पापुणिस्सति, सुपञ्ञत्तमेतं भगवता पठमं सन्दिट्ठिकफलं.

पुच्छा – कथं पनावुसो भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुनो वेदेहिपुत्तस्स दुतियं सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं देसेसि.

विस्सज्जना – कस्सकं भन्ते पब्बजितं उपमाभावेन दस्सेत्वा भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं देसेसि.

अच्छरियं आवुसो अब्भुतं आवुसो, याव बुद्धसासनस्स स्वाखातता महिद्धिकता महानुभावता, यत्रहि नाम कस्स कोपि गुणरहितो एवं स्वाखाते बुद्धसासने पब्बजित्वा रट्ठधिपतिना मनुस्सलोके देवभूतेन रञ्ञापि गरुकरणीयतं वन्दनीयतं पापुणिस्सति, सुपञ्ञत्तमेतं आवुसो भगवता दुतियं सन्दिट्ठिकफलं.

पुच्छा – कथञ्चा पनावुसो भगवा पुरिमेहि सन्दिट्ठिकसामञ्ञफलेहि अभिक्कन्ततरञ्च पणीततरञ्च सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं रञ्ञो देसेसि.

विस्सज्जना – भगवा भन्ते बुद्धुप्पादतो पट्ठाय कुलपुत्तस्स पब्बजित भावं, तस्स च सीलसम्पदं, तस्स च इन्द्रियेसु गुत्तद्वारतं, अरियञ्चसतिसम्पजञ्ञं, अरियञ्च सन्तुट्ठिं, पञ्चन्नञ्च नीवरणानं पहानं, चत्तारि च झानानि, अट्ठ च विज्जायो, ताहि ताहि उपमाहि वित्थारतो विभजित्वा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुरिमेहि सन्दिट्ठिकेहि सामञ्ञफलेहि अभिक्कन्ततरञ्च पणीततरञ्च देसेसि.

सक्का पन भन्ते दिट्ठेव धम्मे सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं, पुरिमेहि सन्दिट्ठिकेहि सामञ्ञफलेहि अभिक्कन्ततरञ्च पणीततरञ्च पञ्ञपेतुं.

सक्का महाराजा, तेन हि महाराज सुणोहि साधुकं मनसिकरोहि भासिस्सामि.

पुच्छा – कथञ्च पनावुसो भिक्खु सीलसम्पन्नो होति, कथञ्च भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुनो वेदेहिपुत्तस्स चूळसीलं विभजित्वा देसेसि.

विस्सज्जना – ‘‘कथञ्च महाराज भिक्खु सीलसम्पन्नो होति. इध महाराज भिक्खु पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो होति निहितदण्डो निहितसत्थो लज्जी दयापन्नो, सब्बपाणभूतहितानुकम्पी विहरति. इदम्पिस्स होति सीलस्मिं’’ एवमादिना भन्ते भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स छब्बीसतिया आकारेहि चूळसीलं विभजित्वा देसेसि.

साधु साधु आवुसो, साधु साधु आवुसो यं भिक्खु एवं स्वाखाते बुद्धसासने सद्धापब्बाजितो इमिना च चूळसीलेन समन्नागतो विहरेय्य.

इदानि पन कालो अतिक्कन्तो.

सुवे यथानुप्पत्तट्ठानतो पट्ठाय पुच्छाविस्सज्जनं करिस्साम.

पुच्छा – कथं पनावुसो रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुनो वेदेहिपुत्तस्स मज्झिमसीलञ्च महासीलञ्च विभजित्वा देसेसि.

विस्सज्जना – ‘‘यथा वा पनेके भोन्तो समणब्राह्मणा सद्धादेय्यानि भोजनानि भुञ्जित्वा ते एवरूपं बीजगामभूतगामसमारम्भं अनुयुत्ता विहरन्ति. सेय्यथिदं. मूलबीजं खन्धबीजं फळुबीजं अग्गबीजं बीजबीजमेव पञ्चमं, इति एवरूपा बीजगामभूतगामसमारम्भा पटिविरतो होति. इदम्पिस्स होति सीलस्मिं’’ एवमादिना भन्ते भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स मज्झिमसीलञ्च महासीलञ्च वित्थारतो विभजित्वा देसेसि.

साधु साधु आवुसो, साधु खो आवुसो यं भिक्खु एवं स्वाखाते बुद्धसासने सद्धापब्बजितो एवं अरियेन सीलेन समन्नागतो विहरेय्य.

पुच्छा – कथं पनावुसो अरियं इन्द्रियसंवरञ्च अरियं सतिसम्पजञ्ञञ्च अरियं सन्तोसञ्च भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स विभजित्वा देसेसि.

विस्सज्जना – इध महाराज भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति ननुब्यञ्जनग्गाही, यत्वाधिकरणमेनं चक्खुन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्युं, तस्स संवराय पटिपज्जति, रक्खति चक्खुन्द्रियं, चक्खुन्द्रिये संवरं आपज्जति, एवमादिना च.

इध महाराज भिक्खु सतिसम्पजञ्ञेन समन्नागतो होति, अभिक्कन्ते पटिक्कन्ते सम्पजनकारी होति,

आलोकिते विलोकिते सम्पजानकारी होति, समिञ्जिते पसारिते सम्पजानकारी होति, सङ्घाटिपत्तचीवरधारणे सम्पजानकारी होति, असिते पीते खायिते सायिते सम्पजानकारी होति, उच्चारपस्सावकम्मे सम्पजानकारी होति, गते ठिते निसिन्ने सुत्ते जागरिते भासिते तुण्हीभावे सम्पजानकारी होति, एवं खो महाराज भिक्खु सतिसम्पजञ्ञेन समन्नागतो होति.

कथञ्च महाराज भिक्खु सन्तुट्ठो होति, इध महाराज भिक्खु सन्तुट्ठो होति कायपरिहारिकेन चीवरेन कुच्छिपरिहारिकेन पिण्डपातेन.

एवमादिना भन्ते भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स अरियञ्च इन्द्रियेसुगुत्तद्वारतं अरियञ्च सतिसम्पजञ्ञं अरियञ्च सन्तोसं विभजित्वा देसेसि.

साधु साधु आवुसो, साधु खो आवुसो यं भिक्खु एवं स्वाखाते बुद्धसासने सद्धापब्बजितो इमिना च अरियेन इन्द्रियसंवरेन समन्नागतो, इमिना च अरियेन सतिसम्पजञ्ञेन

समन्नागतो, इमाय च अरियाय सन्तुट्ठिया समन्नागतो विहरेय्य.

पुच्छा – कथं पनावुसो भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स नीवरणपहानं विभजित्वा देसेसि.

विस्सज्जना – सो एवं अरियेन सीलक्खन्धेन समन्नागतो, अरियेन इन्द्रियसंवरेन समन्नागतो, अरियेन सतिसम्पजञ्ञेन समन्नागतो, अरियाय सन्तुट्ठिया समन्नागतो, विवित्तं सेनासनं भजति अरञ्ञं रुक्खमूलं पब्बतं कन्दरं गिरिगुहं सुसानं वनपत्तं अब्भोकासं पलालपुञ्जं. सो पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्तो निसीदति पल्लङ्कं आभुञ्जित्वा उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सतिं उपट्ठपेत्वा. सो अभिज्झं लोके पहाय विगताभिज्झेन चेतसा विहरति…पे… तस्सिमे पञ्च नीवरणे पहीने अत्तनि समनुपस्सतो पामोज्जं जायति, पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदेहि, सुखिनो चित्तं समाधियति. एवं खो भन्ते भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स नीवरणप्पहानं विभजित्वा वित्थारतो देसेसि.

साधु साधु आवुसो, साधु खो आवुसो यं भिक्खु एवं स्वाखाते बुद्धसासने सद्धापब्बजितो एवं पञ्चनीवरणे पजहित्वा तेहि चित्तं विसोधेत्वा विहरेय्य.

पुच्छा – कथञ्चावुसो भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स पठमं सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं देसेसि, पुरिमेहि सन्दिट्ठिकेहि सामञ्ञफलेहि अभिक्कन्ततरञ्च पणीततरञ्च.

विस्सज्जना – सो विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति…पे… इदम्पि खो महाराज सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुरिमेहि सन्दिट्ठिकेहि सामञ्ञफलेहि अभिक्कन्ततरञ्च

पणीततरञ्च. एवं खो भन्ते भगवा रञ्ञो मागधस्स अजातसत्तुस्स वेदेहिपुत्तस्स पठमं सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं पुरिमेहि सन्दिट्ठिकेहि सामञ्ञफलेहि अभिक्कन्ततरञ्च पणीततरञ्च देसेसि.

साधु साधु आवुसो, साधु खो आवुसो यं भिक्खु एवं स्वाखाते बुद्धसासनसङ्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा एवं पठमं झानं

उपसम्पज्ज विवेकजेन पीतिसुखेन अत्तनो कायं अभिसन्देय्य परिसन्देय्य परिपूरेय्य.

पुच्छा – कथञ्चावुसो भगवा दुतियञ्च ततियञ्च चतुत्थञ्च सन्दिट्ठिकं सामञ्ञफलं देसेसि, पुरिमेहि सन्दिट्ठिकेहि सामञ्ञफलेहि अभिक्कन्ततरञ्च पणीततरञ्च.