२७. भावकम्मेसु तब्बानीया

तब्बअनीया क्रियत्था परे भावकम्मेसु भवन्ति, बहुलंविधाना कत्तुकरणादीसुपि. भू=सत्तायं, ‘‘युवण्णान+मे ओपच्चये’’ति ओकारे ‘‘ऊब्यञ्जनस्सा’’ति ऊआगमो, ञ्ञकारो आद्यावयवत्थो. ओस्स ‘‘एओन+ मयवा सरे’’ति अवादेसो, भूयतेति भवितब्बं भवता भवनीयं. भावस्से+कत्ता एकवचनमेव, तञ्च नपुंसकलिङ्गं.

तब्बाद्यभिहितो भावो,

दब्बमिव पकासतीति-बहुवचनञ्च होति.

कम्मे-अभिपुब्बो, अभिभूयते अभिभूयित्थ अभिभूयिस्सतेति अभिभवितब्बो कोधो पण्डितेन, अभिभवितब्बा तण्हा, अभिभवितब्बं दुक्खं. एवं अभिभवनीयो अभिभवनीया अभिभवनीयं, कम्मे अभिधेय्यस्सेव लिङ्गवचनानि.

विसेस्सलिङ्गातब्बादी, तत्था+दो पञ्च भावजा;

नपुंसके सियुं भावे, क्तो चा+नो अकत्तरि.

भावस्मिं घण पुमे एवं, इयुवण्णा गहादिजो;

अपच्चयोपि वा+संख्या, तु+मादित्वन्तका सियुं.

इतो परं उपसग्गपुब्बता च कालत्तयस्स वाक्यगहणञ्च वुत्तनयेन ञातब्बं, तस्मा अनुरूपवाक्यमेव दस्सयिस्साम –

आस=उपवेसने, आसने आसितब्बं तया आसनीयं. कम्मे-उपासीयतीति उपासितब्बो गुरु उपासनीयो. सी=सये, ए+अयादेसा, सयनं सयितब्बं सयनीयं तया. अतिसीयतीति अतिसयितब्बो कटो ते अतिसयनीयो. पद=गमने, ‘‘पदादीनं क्वची’’ति युक, ककारो कानुबन्धकारियत्थो, उकारो उच्चारणत्थो, दस्सजो पुब्बरूपञ्च, उप्पज्जनं उप्पज्जितब्बं उप्पज्जनीयं. पटिपज्जीयतीति पटिपज्जितब्बो मग्गो पटिपज्जनीयो. बुध=ञाणे, बुज्झतेति बुज्झितब्बो धम्मो बुज्झनीयो. सु=सवने, सूयतेति सोतब्बो धम्मो, ञ्ञिम्हि नागमे ‘‘तथनरानं टठणला’’ति णे च कते ‘‘न ते कानुबन्ध+नागमेसू’’ति ओकाराभावो. सुणितब्बो, सवनीयो. कर=करणे –