२,२. कम्मे दुतिया

करीयति कत्तुकिरियाय सम्बन्धीयतीति कम्मं, तस्मिं कम्मकारके दुतियाविभत्ति होति. तं तिविधं निब्बत्ति, विकति, पत्ति भेदेन, तत्थ निब्बत्तिकम्मे माता पुत्तं विजायति, आहारो सुखं जनयति, कटं करोति दत्तो. विकतियं कट्ठ+मङ्गारं करोति, सुवण्णं कटकं करोति, वीहयो लुनाति. पत्तियं दत्तो घरं पविसति, आदिच्चं पस्सति, धम्मं सुणाति, पण्डिते पयिरुपासति.

वुत्तञ्च –

निब्बत्ति+विकति+पत्ति-भेदा कम्मं तिधा मतं;

कत्तुक्रियाभिगम्मन्तं, सुख+मङ्गारं+घरं यथाति.

कटं करोति विपुलं दस्सनीयन्ति अत्थेव गुणयुत्तस्स कम्मता, विपुलं करोति, दस्सनीयं करोतीति क्रियाय सम्बन्धियमानत्ता. ओदनो पच्चतेति ओदनसद्दतो कम्मता नप्पतीयते, किञ्चरहि आख्याततो.

इच्छितकम्मं यथा-गावुं पयो दोहति, गोमन्तं गावं याचति, गाव+मव रुन्धति वजं, माणवकं मग्गं पुच्छति, गोमन्तं गावं भिक्खते, रुक्ख+मवचिनाति फलानि, रुक्खात्यत्थो. सिस्सं धम्मं ब्रूते. एत्थ पयो, गावं इच्चादि इच्छितं, गावुं, गोमन्त+मिच्चादि अनिच्छितं. एव+मनिच्छितेपि कण्टकं मद्दति, विसं गिलति. यं नेवि+च्छितं, नापि अनिच्छितं, तत्रापि गामं गच्छन्तो रुक्खमूल+मुपसप्पति.

आधारे अधिसि+ठा+सानं पयोगे च, पथविं अधिसेस्सति, गाम+मधितिट्ठति, रुक्ख+मज्झासतेति. एत्थ पथविन्ति पथवियन्ति अत्थो. एव+मभि, निपुब्बविसस्सापि, धम्म+मभिनिविसते, धम्मे वा. तथा उप, न्व+ज्झा+पुब्बवसतिस्स, गाम+मुपवसति, गाम+मनुवसति, विहार+मधिवसति, गाम+मावसति, अगारं अज्झवसति, एत्थ गामन्ति गामेत्यत्थो. तथा तप्पाना+चारेपि, नदिं पिबति, गामं चरति, नदियंत्यत्थो. सचे मं नालपिस्सतीति मया सद्धिंत्यत्थो. विहिताव पटि-योगेपि दुतिया, पटिभन्तु तं चुन्द बोज्झङ्गा, तम्पटि बोज्झङ्गा भासन्तूति अत्थो. उपमा मं पतिभाति, उपमा मं उपट्ठातित्यत्थो. धातुनायुत्ते ‘‘तस्स नप्पटिभाती’’ति छट्ठी.