५. पञ्चमो कण्डो (खादि)
१. तिज मानेहि ख सा खमा वीमंसासु.
खन्तियं तिजा वीमंसायं माना च खसप्पच्चया होन्ति यथाक्कमं, तितिक्खा, वीमंसा, तितिक्खति, वीमंसति. खमावीमंसा, सूति किं? तेजनं, तेजो, तेजयति, माननं, मानोमानेति.
२. किता तिकिच्छासंसयेसु छो.
तिकिच्छायं संसये च वत्तमाना किता छो होति. तिकिच्छा, विचिकिच्छा, तिकिच्छति, विचिकिच्छति. अञ्ञत्र निकेतो, संकेतो, केतनं, केतो, केतयति.
३. निन्दायं गुप बधा बस्स भो च.
निन्दायं वत्तमानेहि गुप बधेहि छो होति बस्स भो च. जिगुच्छा, बीभच्छा, जिगुच्छति, बीभच्छति, अञ्ञत्र गोपनं, गोपो, गोपेति, बधको.
४. तुंस्मा लोपो चिच्छायं ते.
तुमन्ततो इच्छायमत्थे ते खसछा होन्ति बहुलं, लोपो च तुंपच्चयस्स होति सुतत्ता, बुभुक्खा, जिगीसां, जिघच्छा, बुभुक्खति, जिगीसति जिघच्छति. इध कस्मा न होति ‘भोत्तुमिच्छती’ति? पदन्तरेनाभिधाना. तुंस्माति किं? भोजनमिच्छति. इच्छायन्ति किं? भुञ्जितुं गच्छति. कथं ‘कूलं विपति सती’ति? यथा कूलं पतितु मिच्छतीति वाक्यं होति, एवं वुत्तिपि होस्सति. वाक्यमेव चरहि कथं होति? लोकस्स तथा वचनिच्छाय.
५. ईयो कम्मा.
इच्छाकम्मतो इच्छायमत्थे ईयप्पच्चयो होति. पुत्तमिच्छति पुत्थीयति. कम्माति किं? असिनेच्छति. इध कस्मा न होति ‘रञ्ञोपुत्तमिच्छती’ति? सापेक्खत्ता, न हि अञ्ञमपेक्खमानो अञ्ञेन सहेकत्थिभावमनुभवितुं सक्कोति. इधापि चरहि न सिया ‘अत्तनो पुत्त मिच्छती’ति? नेवेत्थ भवितब्बं, न हि भवति ‘अत्तनो पुत्तीयती’ति, कथं चरहि पुत्तस्स अत्तनियता-वगम्यते? अञ्ञस्सासुतत्ता इच्छाय च तब्बिसयत्ता.
६. उपमानाचारे.
कम्मतो उपमाना आचारत्थे ईयो होति. पुत्तमि-वा-चरति पुत्तीयति माणवकं, उपमानाति किं? पुत्तमाचरति.
७. आधारा.
आधारतू-पमाना आचारत्थे ईयो योति. कुटियमिवा-चरति कुटीयती पासादे, पासादीयति कुटियं भिक्खु.
८. कत्तुतायो.
कत्तुतू-पमाना आचारत्थे आयो होति. पब्बतो इवाचरति पब्बतायति.
९. य्चत्थे.
कत्तुतो अभूततब्भावे आयो होति बहुलं. भुसायति, पटपटायति, लोहितायति, कत्तुतोत्वेव? (अभुसं) भुसं करोतीहि, इह कस्मा न होति ‘भुसी भवती’ति? वुत्तत्थताय.
१०. सद्दादीनि करोति.
सद्दादीहि दुतियन्तेहि करोतीति अस्मिं अत्थे आयो होति. सद्दायति, वेरायति, कलहायति, धूपायति.
११. नुमोत्व-स्सो.
नमोइच्चस्मा करोतीति अस्मिं अत्थे अस्सो होति. नमस्सति तथाग्तं.
१२. धात्वत्थे नामस्मि.
नामस्मा धात्वत्थे बहुलमिहोति. हत्थिना अतिक्कमति अतिहत्थयति, वीणाय उपगायति उपवीणयति, दळ्हं करोति विनयं दळ्हयति, विसुद्धा होति रत्ति विसुद्धयति, कुसलं पुच्छति कुसलयति.
१३. सच्चादीहापि.
सच्चादीहि धात्वत्थे आपि होति. सच्चापेति, अत्थापेति, वेदापेति, सुक्खापेति, सुखापेति, दुक्खापेति.
१४. क्रियत्था.
अयमधिकारो आसत्थपरिसमत्तिया. क्रिया अत्थो यस्स सो क्रियत्थो धातु.
१५. चुरादितो णि.
चुरादीहि क्रियत्थेहि सकत्थे णि परो होति बहुलं. णकारो वुद्ध्यत्थो, एवमञ्ञत्रापि, चोरयति, लाळयति, कथं ‘रज्जं कारेती’ति? योगविभागतो.
१६. पयोजकब्यापारे णापि च.
कत्तारं यो पयोजयति, तस्स ब्यापारे क्रियत्था णिणापी होन्ति बहुलं, कारेति, कारापेति. ननु च कत्तापि करणादीनं पयोजकोति तंब्यापारेपि णिणापी पापुणन्ति? पयोजकग्गहणसामत्थिया न भविस्सन्ति चुरादीहि विसुं वचनसामत्थिया च. अतो भिय्यो णापियेव, णियेवुवण्णतो, द्वयमेवञ्ञेहि.
१७. क्यो भावकम्मेस्व-परोक्खेसु मान न्त त्यादीसु. भावकम्मविहितेसु परोक्खावज्जितेसु मानन्तत्यादीसु परेसु क्यो होति क्रियत्था. न्तग्गहणमुत्तरत्थं, ककारो अवुद्ध्यत्थो एवमुत्तरत्रापि. ठीयमानं, ठीयते, सूयमानं, सूयते, अपरोक्खेसु मानन्तत्यादीसूति किं? बभूव देवदत्तेन, बिभिद कुसुलो. भिज्जते कुसुलो सयमेवाति ‘भिज्जते’ति सवना कम्मता-वगम्यते, ‘सयमेवा’ति सवनतो कत्तुता, कत्तुतावचनिच्छायन्तु ‘भिन्दति कुसुलो अत्तान’न्ति भवति, एवमञ्ञम्पि यथागममनुगन्तब्बं. ‘अपरोक्खेसु मानन्तत्यादीसू’ति अयमधिकारो आ ‘तनादित्वो’ति ५.२६. अपिच एते क्यादयो त्यादीसु परभूतेसु कत्तुकम्मभाव विहितेसु क्यलादीनं विधानतो तेस्वेव विञ्ञायन्तीति अकम्मकेहि धातूहि कत्तुभावेसु, सकम्मकेहि कत्तुकम्मेसु, कम्मावचनिच्छायं भावे च भवन्तीति वेदितब्बा. यस्स पन धातुस्स किरिया कम्ममपेक्खते, सो सकम्मको, यस्स तु किरिया कत्तुमत्तमपेक्खते, स्वाकम्मकोति ञातब्बं.
१८. कत्तरि लो.
क्रियत्थतो अपरोक्खेसु कत्तुविहितमान न्तत्यादीसु लो होति. लकारो, ‘‘ञिलस्से’’ति ५-१६३ विसेसनत्थो. पचमानो, पचन्तो, पचति.
१९. मं च रुधादीनं.
रुधादितो कत्तुविहितमानन्त त्यादीसु लो होति मं च अन्तसरा परो. मकारो-नुबन्धो, अकारो उच्चारणत्थो. रुन्धमानो, रुन्धन्तो, रुन्धति.
२०. णिणाप्यापीहि वा.
णिणाप्यापीहि कत्तुविहितमानन्त त्यादीसु लो होति विभासा, ओरयन्तो, चोरेन्तो, कारयन्तो, कारेन्तो, कारापयन्तो, कारापेन्तो, सच्चापयन्तो, सच्चापेन्तो, चोरयति, चोरेति, कारयति, कारेति, कारापयति, कारापेति, सच्चापयति, सच्चापेति. ववत्थितविभासत्थो-यं वासद्दो, तेन माने निच्चं, चोरयमानो, कारयमानो, कारापयमानो, सच्चापयमानो.
२१. दिवादीहि यक.
दिवादीहि लविसये यक होति. दिब्बन्तो, दिब्बति.
२२. तुदादीहि को.
तुदादीहि लविसये को होति. तुदमानो, तुदन्तो, तुदति.
२३. ज्यादीहि क्ना.
जिआदीहि लविसये क्ना होति. जिनन्तो, जिनाति. कथं ‘जयन्तो’ जयती, ति? भूवादिपाठा.
२४. क्यादीहि क्णा.
कीआदीहि लविसये क्णा होति. किणन्तो, किणाति.
२५. स्वादीहि क्णो.
सुआदीहि लविसये क्णो होति. सुणमानो, सुणन्तो, सुणोति. कथं सुणातीति? क्यादिपाठा.
२६. तनादित्वो.
तनादितो लविसये ओ होति. तनोति.
२७. भावकम्मेसु तब्बा-नीया.
तब्बअनीया क्रियत्था परे भावकम्मेसु बहुलं भवन्ति. कत्तब्बं, करणीयं, कत्तब्बो कटो, करणीयो. बहुलाधिकारा करणादीसुपि भवन्ति, सिनानीयं चुण्णं, दानीयो ब्राह्मणो, सम्मावत्तनीयो गुरु, पवचनीयो उपज्झायो, उपट्ठानीयो सिस्सो.
२८. घ्यण.
भावकम्मेसु क्रियत्था परो घ्यण होति बहुलं. वाक्यं, कारियं, चेय्यं, जेय्यं.
२९. आस्से च.
आतोघ्यण होति भावकम्मेसु, आस्स ए च. देय्यं.
३०. वदादीहि यो.
वदादीहि क्रियत्थेहि यो होति बहुलं भावकम्मेसु. वज्जं, मज्जं, गम्मं. (४२) ‘‘भुजान्ने’’, भोज्जो ओदनो, भोज्जा यागु, भोग्गमञ्ञं.
३१. किच्च घच्च भच्च भब्ब लेय्या.
एते सद्दा यप्पच्चयन्ता निपच्चन्ते.
३२. गुहादीहि यक.
गुतादीहि क्रियत्तेहि भावकम्मेसु यक होति. गुय्हं, दुय्हं, सिस्सो. सिद्धा एवेते तब्बादयो पेसातिसग्गपत्तकालेसुपि गम्यमानेसु सामञ्ञेनविधानतो, त्वया खलु कटो कत्तब्बो, करणीयो, कारियो, किच्चो, एवं त्वया कटो कत्तब्बो, भोता कटो कत्तब्बो, भोतो हि पत्तो कालो कटकरणे. एवं उद्धमोहुत्तिकेपि वत्तमानतो पेसादीसु सिद्धा एव. तथा अरहे कत्तरि सत्तिविसिट्ठे च पतीयमाने आवस्सकाधमीणताविसिट्ठे च भावादो सिद्धा, उद्धंमुहुत्ततो-भोता कटो कत्तब्बो, भोता रज्जं कत्तब्बं. भवं अरहो, भोता सारो वहितब्बो, भवं सक्को, भोता अवस्सं कटो कत्तब्बो, भोता निक्खो दातब्बो.
३३. कत्तरि ल्तुणका.
कत्तरि कारके क्रियत्था ल्तुणका होन्ति बहुलं. पठिता, पाठको. बहुलमित्वेव? पादेहि हरीयतीति पादहा-रको, गले चुप्पतेति गलेचोपको. सिद्धोव ल्तु, अरहे सीलसाधुधम्मेसु च सामञ्ञविहितत्ता, भवं खलु कञ्ञाय परिग्गहिता, भवमेतं अरहति. सीलादीसु-खल्वपि उपादाता कुमारके, गन्ता खेलं, मुण्डयितारो साविट्ठायना वधुं कतपरिग्गहं.
३४. आवी.
क्रियत्था आवी होति बहुलं कत्तरि. भयदस्सावी. अप्पविसयतञ्ञापनत्थं भिन्नयोगकरणं, सामञ्ञविहितत्ता सीला दीसु च होतेव.
३५. आसिंसायमको.
आसिंसायं गम्यमानायं क्रियत्था अको होति कत्तरि. जीवतूति जीवको, नन्दतूति नन्दको, भवतूति भवको.
३६. करा णनो.
करतो कत्तरि णनो होति. करोतीति कारणं, कत्तरीति किं? करणं.
३७. हातो वीहिकालेसु.
हातो वीहिस्मिं काले च णनो होति कत्तरि. हायना नाम विहयो, हायनो संवच्छरो, वीहिकालेसूति किं? हाता.
३८. विदा कू.
विदस्मा कू होति कत्तरि. विदू, लोकविदू.
३९. वितो ञातो.
विपुब्बा ञाइच्चस्मा कू होति कत्तरि. विञ्ञू. वितोति किं? पञ्ञा.
४०. कम्मा.
कम्मतो परा ञाइच्चस्मा कू होति कत्तरि. सब्बञ्ञू, कालञ्ञू.
४१. क्वचण.
कम्मतो परा क्रियत्था क्वचि अण होति कत्तरि. कुम्भकारो, सरलावो, मन्तज्झायो, बहुलाधिकारा इध न होति आदिच्चं पस्सति, हिमवन्तं सुणोति, गामं गच्छति. क्वचीति किं? कम्मकरो.
४२. गमा रू.
कम्मतो परा गमा रू होति कत्तरि. वेदगू पारगू.
४३. समानञ्ञ भवन्त यादितू-पमाना दिसा कम्मे रीरिक्खका.
समानादीहि यादीहि चोपमानेहि परा दिसा कम्मकारके रीरिक्खका होन्ति. समानो विय दिस्सतीति सदी सदिक्खो सदिसो. अञ्ञादी अञ्ञादिक्खो अञ्ञादिसो. भवादी भवादिक्खो भवादिसो. यादी यादिक्खो यादिसो. त्यादी त्यादिक्खो त्यादिसो. समानादीहीति किं? रुक्खो विय दिस्सति. उपमानाति किं? सो दिस्सति. कम्मेति किं? सो विय पस्सति. रकारा अन्तसरादिलोपत्था, ककारो एकाराभावत्थो.
४४. भावकारकेस्व-घण घका.
भावे कारके च क्रियत्था अ घण घ का होन्ति बहुलं. अ-पग्गहो, निग्गहो, करो, गरो, चयो, जयो, रवो, भवो, पचो, वचो, अन्नदो, पुरिन्ददो, ईसक्करो, दुक्करो, सुकरो. घण-भावे पाको, चागो, भावो, कारकेपि सञ्ञायं ताव पज्जतेनेनाति पादो, रुजतीति रोगो, विसतीति वेसो, सरति कालन्तरन्ति सारो थिरंसो, दरीयन्ते एतेहीति दारा, जीरयति एतेनाति जारो, असञ्ञायम्पि दायो दत्तो, लाभो लद्धो, घ-वको, निपको, क-पियो, खिपो, भुजो, आयुधं.
४५. दाधात्वि.
दाधाहि बहुलमि होति भावकारकेसु. आदि, निधि, वालमि.
४६. वमादीय्यथु.
वमादीहि भावकारकेस्वथु होति. वमथु, वेपथु, (अवथु, सयथु).
४७. क्वि.
क्रियत्था क्वि होति बहुलं भावकारकेसु. ककारो कानुबन्धकारियत्थो, अभिभू, सयम्भू, भत्तग्गं, (दानग्गं) सलाकग्गं, सभा, पभा.
४८. अनो.
क्रियत्ता भावकारकेस्वनो होति. गमनं, दानं, सम्पदानं, अपादानं, अधिकरणं, चलनो, जलनो, कोधनो, कोपनो, मण्डनो, भूसनो.
४९. इत्थियमण त्ति क यक या च.
इत्थिलिङ्गे भावे कारके च क्रियत्था अआदयो होन्ति अनो च बहुलं. अ तितिक्खा, वीमंसा, जिगुच्छा, पिपासा, पुत्तिया ईहा भिक्खा, आपदा, मेधा, गोधा, णकारा, हारा, तारा, धारा, आरा, क्ति-इट्ठि, सिट्ठि, भित्ति, भत्ति, तन्ति भूति, क-गुहा, रुजा, मुदा, यक-विज्जा, इज्जा, य-सेय्या, समज्जा, पब्बज्जा, परिचरिया, जागरिया, अनकारणा, हारणा, वेदना, वन्दना, उपासना.
५०. जाहाहि नि.
जाहाइच्चेतेहि नि होतित्थियं. जानि, हानि.
५१. करा रिरियो.
करतो रिरियो होतित्थियं. करणं किरिया. कथं ‘क्रिया’ति? ‘‘क्रियायं’’ति निपातना.
५२. इकिती सरूपे.
क्रियत्थस्स सरूपे-भिधेय्ये क्रियत्था परे इकिती होन्ति, वचि, युधि, पचति, ‘अकारो ककारो’ति आदीसु कारसद्देन समासो, यथा एवकारोति.
५३. सीलाभिक्खञ्ञा-वस्सकेसु णी.
क्रियत्था णी होति सीलादीसु पतीयमानेसु, उण्हभोजी, खीरपायी, अवस्सकारी, सतन्दायी.
५४. थावरित्तर भङ्गुर भिदुर भासुर भस्सरा.
एते सद्दा निपच्चन्ते सीले गम्यमाने.
५५. कत्तरि भूते क्तवन्तु क्तावी.
भूते-त्थे वत्तमानतो क्रियत्था क्तवन्तुत्तावी होन्ति कत्तरि. विजितवा, विजितावी, भूतेति अधिकारो याव ‘‘आहारत्था’’ति (५-६०).
५६. क्तोभावकम्मेसु.
भावे कम्मे च भूते क्तो होति. आसितं भवता. कतो कटो भवता.
५७. कत्तरि चारम्भे.
क्रियारम्भे कत्तरि क्तो होति यथापत्तञ्च. पकतो भवं कटं, पकतो कटो भवता, पसुत्तो भवं, पसुत्तं भवता.
५८. ठा-स वस सिलिस सी रुह जर जनीहि.
ठादीहि कत्तरि क्तो होति यथापत्तञ्च. उपट्ठितो गुरुं भवं, उपट्ठितो गुरु भोता, उपासितो गुरुं भवं, उपासितो गुरु भोता, अनुवुसितो गुरुं भवं, अनुवुसितो गुरु भोता, आसिलिट्ठो गुरुं भवं, आसिलिट्ठो गुरु भोता, अधिस्सितो खटोपिकं भवं, अधिस्सिता खटोपिका भोता, आरळ्हो रुक्खं भवं, आरुळ्हो रुक्खो भोता, अनुजिण्णो वसलिं देवदत्तो, अनुजिण्णा वसली देवदत्तेन, अनुजातो माणवको माणविकं, अनुजाता माणविका माणवकेन.
५९. गमनत्थाकम्मकाधारे च.
गमनत्थतो अकम्मकतो च क्रियत्था आधारे क्तो होति कत्तरि च यथापत्तञ्च, इदमेसं यातं, इह ते याता, इह तेहि यातं, अयं तेहि यातो पथो, इदमेसमासितं, इह ते आसिता, इहतेहि आसितं, ‘देवो चे वुट्ठो सम्पन्ना सालयो’ति कारणसामग्गीसम्पत्ति एत्थाभिमता.
६०. आहारत्था.
अज्झोहारत्था आधारे क्तो होति यथापत्तञ्च, इदमेसं भुत्तं, इदमेसं पीतं, इह तेहि भुत्तं, इह तेहि पीतं, ओदनो तेहि भुत्तो पीतमुदकं, अकत्तत्थो योगविभागो, कथं ‘पीता गावो’ति? पीतमेसं विज्जतीति पीता, बाहुलका वा, ‘पस्सिन्नो’ति या एत्थ भूतकालता, तत्र त्तो, एवं रञ्ञं मतो रञ्ञं इट्ठो, रञ्ञं बुद्धो, रञ्ञं पूजितो, एवं सीलितो, रक्खितो, खन्तो, आकुट्ठो, रुट्ठो, रुसितो, अभिब्याहटो, दयियो, हट्ठो, कन्ता, संयतो, अमतो, ‘कट्ठ’न्ति भूततायमेव हेतुनो, फलं त्वत्र भावि.
६१. तुं ताये तवे भावे भविस्सति क्रियायं तदत्थाय.
भविस्सति अत्थे वत्तमानतो क्रियत्था भावे तुं ताये तवे होन्ति क्रियायं तदत्थायं पतीयमानायं. कातुं गच्छति, कत्ताये गच्छति, कातवे गच्छति, इच्छति भोत्तुं कामेति भोत्तुन्ति इमीनाव सिद्धं, पुनब्बिधाने त्विहापि सिया ‘इच्छन्तो करोती’ति, एवं सक्कोति भोत्तुं, जानाति भोत्तुं, गिलायति भोत्तुं, घटते भोत्तुं, आरभते भोत्तुं, लभते भोत्तुं, पक्कमति भोत्तुं, उस्सहति भोत्तुं, अरहति भोत्तुं, अत्थि भोत्तुं, विज्जति भोत्तुं, वट्ट तिभोत्तुं, कप्पति भोत्तुन्ति. तथा पारयति भोत्तुं, पहु भोत्तुं, समत्थो भोत्तुं, परियत्तो भोत्तुं, अलं भोत्तुन्ति भवतिस्स सब्बत्थ सम्भवा. तथा कालो भोत्तुं. समयो भोतुं, वेला भोतुन्ति, यथा भोत्तुंमनो, सोत्तुं सोतो, दट्ठुं चक्खु, युज्झितुं धनु, वत्तुं जळो, गन्तुमनो, कत्तुमलसोति, उच्चारणन्तु वत्तायत्तं. भावेति किं? करिस्सामीति गच्छति, क्रियायन्ति किं? भिक्खिस्सं इच्चस्स जटा, तदत्थायन्ति किं? गच्छिस्सतो ते भविस्सति भत्तं भोजनाय.
६२. पटिसेधे-लंखलूनं तुन त्वान त्वा वा.
अलं खलुसद्दानं पटिसेधत्थानं पयोगे तुनादयो वा होन्ति भावे. अलं सोतुन, खलु सोतुन, अलं सुत्वान, धलु सुत्वान, अलं सुत्वा, खलु सुत्वा, अलं सुतेन, खलु सोतेन, अलं खलूनन्ति किं? मा होतु, पटिसेधेति किं? अलङ्कारो.
६३. पुब्बेककत्थुकानं.
एको कत्ता येसं ब्यापारानं, तेसु यो पुब्बो, तदत्थतो क्रियत्था तुनादयो होन्ति भावे, सोतुन याति, सुत्वान, सुत्वा वा, एककत्तुकानन्तिकिं? भुत्तस्मिं देवदत्ते यञ्ञदत्तो वजति, पुब्बाति किं? भुञ्जभि च पचति च. ‘अप्पत्वा नदिं पब्बतो अतिक्कम्म पब्बतं नदी’ति भूधातुस्स सब्बत्थ सम्भवा एककत्तुकता पुब्बकालता च गम्यते. ‘भुत्वा भुत्वा गच्छतीति’ इमिनाव सिद्धं आभिक्खञ्ञन्तु द्विब्बचनावगम्यते. कथं ‘जीवग्गाहं अगाहयि, कायप्पचालकं गच्छन्ती’ति आदि? घणन्तेन क्रियाविसेसनेन सिद्धं यथा ‘ओदनपाकं सयती’ति.
६४. न्तो कत्थरि वत्तमाने.
वत्तमानत्थे वत्तमानतो क्रियत्ता न्तो हो ति कत्तरि, तिट्ठन्तो.
६५. मानो.
वत्तमानत्थे वत्तमानतो क्रियत्था मानो होति, कत्तरि. तिट्ठमानो.
६६. भावकम्मेसु.
वत्तमानत्थे वत्तमानतो क्रिंयत्था भावे कम्मेच मानो होति. ठीयमानं, पच्चमानो ओदनो.
६७. ते स्सपुब्बानागते.
अनागतत्थे वत्तमानतो क्रियत्था तेन्तमाना स्सपुब्बा होन्ति. ठस्सन्तो, ठस्समानो, ठीयिस्समानं, पच्चिस्समानो ओदनो.
६८. ण्वादयो.
क्रियत्था परे बहुलं ण्वादयो होन्ति. चारु, दारु.
६९. खछसान मेकस्सरोदि द्वे.
खछसप्पच्चयन्तानं क्रियत्थानं पठमेकस्सरं सद्दरूपं द्वे भवति. तितिक्खा, जिगुच्छा, वीमंसा.
७०. परोक्खायञ्च.
परोक्खायं पठमेकस्सरं सद्दरूपं द्वे भवति. जगाम, चकारो अनुत्तसमुच्चयत्थो, तेनञ्ञत्रापि यथागमं, जहाति, जहितब्बं, जहितुं, दद्दल्लति, चङ्कमति. ‘लोलुपो, मोमूहोति ओत्तं तदमिनादिपाठा.
७१. आदिस्मा सरा.
आदिभूता सरा परमेकस्सरं द्वे होति, असिसिसति, आदिस्माति किं? जजगार, सराति किं? पपाच.
७२. न पुन.
यं द्विभूतं, न तं पुन द्वित्तमापज्जते, तितिक्खिसति, जिगुच्छिसति.
७३. यथिट्ठं स्यादिनो.
स्याद्यन्तस्स यथिट्ठमेकस्सरमादिभूतमञ्ञं वा यथागमं द्वित्तपज्जते, पुपुत्तीयिसति, पुतित्तीयिसति, पुत्तीयियिसति.
७४. रस्सो पुब्बस्स.
द्वित्ते पुब्बस्स सरो रस्सो होति. ददाति.
७५. लोपो-नादिब्यञ्जनस्स.
द्वित्ते पुब्बस्सादितो-ञ्ञस्स ब्यञ्जनस्स लोपो होति. असिसिसति.