चत्तालीसतिम परिच्छेद

अट्ठराजको

१. तस्सच्चये कुमारादि-धातुसेनोति विस्सुतो;

अहु तस्स सुतो राजा, देवरूपो महाबलो.

२. कारिते पितरा’कासि, विहारे नवकम्मकं;

कारेत्वा धम्मसङ्गीतिं परिसोधेति सासनं.

३. सन्तप्पेसि महासङ्घं, पच्चयेहि चतूहिपि;

कत्वा पुञ्ञानि’नेकानि, नवमे हायने’तिगा.

४. तित्तिसेनो सुतो तस्स, राजा हुत्वा अनेकधा;

कत्वा पुञ्ञानि रज्जं तं, मासम्पि नवमे जहि.

५. सिवो तं मातुलो हन्त्वा, हुत्वा राजा अनप्पकं;

पुञ्ञं कत्वो’पतिस्सेन, पञ्चवीस दिने हतो.

६. उपतिस्सो ततो आसि, राजा हन्त्वान सीवकं;

मोग्गल्लानस्स भगिनी, सामिको धजिनीपति.

७. राजा ठानन्तरादीहि, कत्वान जनसङ्गहं;

सीलाकाळस्स पादासि, सह भो कनधीवरं.

८. एको पुत्तो अहु रञ्ञो, उपतिस्सस्स कस्सपो;

ससोळस सहायेहि, सूरो सूपेहि सञ्ञुतो.

९. एक वुत्तिसहायेहि, दानमान महाधनो;

धम्मट्ठो वीरियाजीवि, साधु जेट्ठपचायको.

१०. सिला काळोततो रज्ज-लोभवञ्चित मानसो;

दक्खिणं मलयं गन्त्वा, सङ्गण्हित्वा महा बलं.

११. विलुम्पमानो पच्चन्ति, सम्पत्तो नगरन्तिकं;

तं सुत्वा कस्सपो जेट्ठो, वरमारुय्ह कुञ्जरं.

१२. अस्सा सेत्वान पितरं, समादाय सहायके;

निक्खम्म नगरा गच्छि, सिलाकालस्स दस्सनं.

१३. एवं सत्त’ट्ठ वारेसु, पलातो लीनवुत्तिको;

हत्थे कत्वा उपायेन, देसे पाचिन पच्छिमे.

१४. युज्झितुं पुन पाचिन-तिस्स पब्बतमागमि;

कस्सपोपि सहायेहि, सद्धिमारुय्ह दन्तिनं.

१५. तत्थ गन्त्वा पलापेत्वा, चोरं पब्बतमत्थकं;

आरोपेसि महानागं, तेना’सि गिरिकस्सपो.

१६. मानत्थद्धो सिलाकाळो, भिय्यो रट्ठं पभिन्दिय;

सब्बं हत्थगतं कत्वा, अजेय्य बलवाहनो.

१७. आगम्म नगरं रुन्धि, सत्थाहं राजसेवका;

युज्झित्वा विरला आसुं, ततो चिन्तेसि कस्सपो.

१८. एते नगररोधेन, सब्बे भिज्जन्ति पाणिनो;

परिहीनं बलं राजा, अन्धको च महल्लको.

१९. मेरुकन्दरके कत्वा, मातरं पितरञ्च मे;

अङ्गहेत्वा बलं पच्छा, चोरो निग्गण्हि यो इति.

२०. रत्तियं सो सहाये च, राजसाधनमेवच;

आदाय पितरो चेव, मलयं गन्तुमारभि.

२१. तदा मग्गमजानन्ता, सम्मूळा मग्गदेसका;

नगरस्स समीपेव, सम्भमिंसु इतो ततो.

२२. सिलाकाळो पवत्तिं तं, सुत्वा सङ्गम्म वेगसा;

परिवारेसि सङ्गामो, तत्थ भिंसनको अहु.

२३. देवासुररणाकारे, वत्तमाने महाहवे;

पतितेसु सहायेसु, सीदमाने महागजे.

२४. हत्थारोहस्स दत्वा, छिन्दित्वा सीसमत्तनो;

पुञ्छित्वा लोहितं कत्वा, कोसियं असि पुत्तिकं.

२५. हत्थिकुम्भे उभो हत्थे, ठपेत्वान अवत्थरि;

उपतिस्सोपि तं सुत्वा, सोकसल्लाहतो मरि.

२६. एवं दियड्ढवस्सेन, उपतिस्से दिवंगते;

राजा’होसि सिलाकाळो, पुब्बनामेन एकतो.

२७. तं अम्बसामणेरादि-सिलाकाळोति वोहरुं;

तित्थं तेरसवस्सानि, दिपं धम्मेन पालयि.

२८. महापाळिम्हि दापेसि, पच्चग्घं राजभोजनं;

वेज्जसालासु भोगे च, वड्ढेसि जनताहितो.

२९. अन्वहं पूजयि बोधिं, पटिमायो च कारयि;

सब्बेसं दीपवासीनं, भिक्खूनं’दा तिचीवरं.

३०. माघातं कारयिदीपे, सब्बेसंयेव पाणिनं;

आनितं अत्तना केस-धातुं सम्मा अपूजयि.

३१. रहेरदकवारञ्च, अदासि अभयुत्तरे;

पुरत्थिमा थेरीयानं, विहारकुन्थनाम सो.

३२. आनेत्वा आसनं तत्थ, ठपेसि दुमराजके;

यावजीवं पवत्तेसि, पुञ्ञकम्ममसङ्खियं.

३३. मोग्गल्लानो तथा दाठा, पभुति चो’पतिस्सको;

पुत्तो तस्सा’सुमग्गस्स, देसं दत्वा पुरत्थिमं.

३४. दत्वा ठानन्तरञ्चादि-पादसञ्ञं विसज्जयि;

गन्त्वा तत्थ वसाहीति, सोपि गन्त्वा तहिं वसि.

३५. ठानं मलयराजग्गं, देसं दत्वान दक्खिणं;

रक्खणत्थं समुद्दस्स, मज्झिमं तु नियोजयि.

३६. उपतिस्सं तु वासेसि, सन्तिकेयेव अत्तनो;

विसेसेन ममायन्तो, यूनं कल्यानदस्सनं.

३७. तस्स द्वादसमे वस्से, इतो कासि पुरं गतो;

धम्मातु मिधा’नेसि, ततो वाणिज माणवो.

३८. राजा दिस्वा’समत्थो सो, धम्माधम्मविचारणे;

हेमसञ्ञाय दीपम्हि, पतन्तो सलभो विय.

३९. बुद्धधम्मोति सञ्ञाय, तं गहेत्वान साधुकं;

कत्वा सक्कारसम्मानं, गेहे राजघरन्तिके.

४०. ठपेत्वा अनुवस्सं तु, नेत्वा जेतवनं महं;

कातुं कारेसि चारित्तं, हितं मन्त्वान पाणिनं.

४१. एवं कत्वा सिलाकाळो, पुञ्ञकम्ममनप्पकं;

पत्ते तेरसमे वस्से, यथाकम्ममुपागमि.

४२. दाठप्पभुतिको रज्जं, गहेत्वा भातरंसकं;

अक्कमोति निवारेन्तं, मारापेसि विबुद्धिको.

४३. मोग्गल्लानो’थ तं सुत्वा, अप्पत्तं रज्जमग्गहि;

अकारणे मे मारेसि, कणिट्ठं धम्मवादीनं.

४४. कारापेस्सामहम्पज्ज, रज्जन्ति परिकुप्पिय;

समादाय महासेनं, अगाराहेर पब्बतं.

४५. राजापि सुत्वा सन्नद्ध-बलकायो करिन्दके;

पब्बते सिविरं बन्धि, मोग्गल्लानो निसम्मतं.

४६. सापराधान ते मे वा, मनुस्सा दीपवासिनो;

एकस्मिञ्च मते रज्ज-मुभिन्नंयेव नोसिया.

४७. तस्मा अञ्ञेन युज्झन्तु, उभोयेव मयं इध;

हत्थियुद्धं करोमाति, रञ्ञो पेसेसि सासनं.

४८. सोपि साधूति वत्वान, बद्धपञ्चायुधो गजं;

आरुय्ह मुनिनो मारो विय ओत्थरि तावदे.

४९. मोग्गल्लानोपि सन्नद्धो, आरुय्ह करीनं वरं;

तत्था’गो अञ्ञमञ्ञं ते, पापुणिंसु महागजा.

५०. सद्दो सूयित्थ सङ्घट्टे, असनिराव सन्निभो;

दन्तघातेन उट्ठासि, जाला विज्जुल्लता विय.

५१. सञ्झाघनसभागा’सुं, गजा लोहितमक्खिता;

मोग्गल्लानगजाविद्धो, रञ्ञोओसक्कि कुञ्जरो.

५२. राजा आरभि तं दिस्वा, छिन्दितुं सीसमत्तनो;

मोग्गल्लानो’थ वन्दन्तो, याचि’मे’वं किरीइति.

५३. याचमानेपि सोमानं, मानेन्तो छिन्दिकन्धरं;

छड्डेसि छहि सो रज्जं, मासेहि दिवसेहि च.

५४. मोग्गल्लानो ततो राजा, आसि दीपे महाबलो;

मातुलञ्च पटिच्चेमं, चूलनामेन वोहरुं.

५५. आसाधारणकावेय्यो, वत्थुत्तय परायणो;

दानसंयम सोचेय्यो, सोरच्चादिगुणालयो.

५६. दानेन पियवाचाय, अत्थस्स चरियाय च;

समानत्तस्सभावेन, सङ्गहेसि महाजनं.

५७. पिण्डपातविहारेहि, भेसज्जच्छादनेहि च;

भिक्खुसङ्घञ्हि सङ्गण्हि, धम्मिकाय च गुत्तिया.

५८. अतिरेकाय पूजाय, पूजेत्वा धम्मभाणके;

पिटके तीणि वाचेसि, सद्धिमट्ठकथाय सो.

५९. कुमारे उपलालेत्वा, निवापेन यथारुचिं;

सज्झापेसि सदा धम्मं, धम्मदीपो महामति.

६०. धम्मदीपञ्च सो कत्वा, कुञ्जरसेखरेनि सा;

धम्मावासाने वाचेसि, पुरम्हि पुरिसुत्तमो.

६१. बन्धापेसि कदम्बञ्च, नदिंपब्बतमज्झतो;

पत्तपसाणवापिञ्च, धनवापिं गरितरं.

६२. गण्हापेसि सदीघायु-हेतु कम्मन्ति सादरो;

लिखापेसि च सद्धम्मं, वत्थुपूजञ्च कारयि.

६३. लोकं सो अनुकम्पित्वा, मातापुत्तंव ओरसं;

दत्वा भुत्वा यथाकामं, वस्से वीसतिमे मरि.

६४. महेसी तस्स घातेत्वा, विसयोगेन ञातके;

पुत्तं रज्जे’भिसिञ्चित्वा, सयं रज्जं विचारयि.

६५. तथाभिसित्तो सो कित्ति-सिरिमेघो नराधिपो;

तिपुपत्तेहि छादेसि, दुमिन्दधरमादितो.

६६. कपणद्धिवणिब्बानं, महादानं पवत्तयि;

मग्गपालो तथाकारो, अहु सब्बोपभोगियो.

६७. महेसी सा सदा आसि, पधाना सब्बकम्मसु;

रज्जं तस्सा’सि तेनेव, हेट्ठुपरियवत्तिकं.

६८. राजापादा महामच्चा’-हेसुं लञ्चपरायना;

दुब्बले च विहेठेसुं, बली जानपदा नरा.

६९. सिलाकाळस्स कालम्हि, गामे सङ्गिल्लनामके;

भयवसीव्हयो पोसो, अहु मोरियवंसजो.

७०. अहोसि पुत्तो सीवस्स, अग्गबोधि सनामको;

भागिनेय्योपि तस्सासि, महानागोति विस्सुतो.

७१. भागिनेयो महानागो, अग्गबोधि च सुन्दरो;

उळारज्झासयत्ता सो, महानागो महब्बलो.

७२. हित्वा कस्सककम्मानि, चोरकम्ममका वने;

गोधं लद्धान पेसेसि, मातुलानिय सन्तिकं.

७३. गोधं दिस्वा’वसा ञत्वा, धञ्ञपच्छिमपेसयि;

कम्मारस्सा’पि पेसेसि, ससं सोपि तथेवका.

७४. बीजं भगिनी मायाचि, बीजगाहञ्च तस्स सा;

दासञ्च ञत्वा पेसेसि, अन्नपानादिना रहो.