पञ्चवीसतिम परिच्छेद

दुट्ठगामणि विजयो

१. दुट्ठगामणिराजा’थ, कत्वान जनसङ्गहं;

कुन्ते धातुं निधापेत्वा, सयोग्गबलवाहनो.

२. गन्त्वा तिस्समहारामं, वन्दित्वा सङ्घमब्रवि;

‘‘पारगङ्गं गमिस्सामि, जोतेतुं सासनं अहं.

३. सक्कातुं भिक्खवो देथ, अम्हेहि सहगामिनो;

मङ्गलञ्चेव रक्खा च, भिक्खूनं दस्सनं हिनो.

४. अदासि दण्डकम्मत्थं, सङ्घो पञ्चसतं यती;

भिक्खुसङ्घतमादाय, ततो निक्खम्म भूपति.

५. सोधापेत्वान मलये, इधागमनमञ्जसं;

कण्डुलं हत्थिमारुय्ह, योधेहि परिवारितो.

६. महता बलकायेन, युद्धाय अभिनिक्खमि;

महागामेन सम्बद्धा, सेनागा’गुत्तहालकं.

७. महियङ्गणमागम्म, छत्तं दमिळमग्गही;

घातेत्वा दमिळे तत्थ, आगन्त्वा अम्बतित्थकं.

८. गङ्गा परिखासम्पन्नं, तित्थम्बदमिळं पन;

युज्झं चतूहि मा सेहि, कतहत्थं महब्बलं.

९. मातरं दस्सयित्वान, तेन लेसेन अग्गहि;

ततोओरुय्ह दमिळे, सत्तराजे महब्बले.

१०. एकाहेनेव गण्हित्वा, खेमं कत्वा महब्बलो;

बलस्सा’दा धनं तेन, खेमारामोति वुच्चति.

११. महाकोट्ठन्तरे सोब्भे, दोणो गवरमग्गही;

हालकोले इस्सरियं, नाळिसोब्भम्हि नाळिकं.

१२. दीघाभयगल्लकम्हि, गण्हि दीघाभयम्पि च;

कच्छिपिट्ठे कपिसीसं, चतुमासेन अग्गहि.

१३. कोटनगरे कोटञ्च, ततो हालवहाणकं;

वहिट्ठे वहिट्ठदमिळं, गामणिम्हि च गामणिं.

१४. कुम्भगामम्हि कुम्भञ्च, नन्दिगामम्हि नन्दिकं;

गण्हि खाणुं खाणुगामे, द्वे तु तम्बुण्णमे पन.

१५. मातुलं भागिनेय्यञ्च, तम्बउण्णमनामके;

जम्बुचग्गही सोसो च, गामो’हु तं तदव्हयो.

१६. ‘‘अजानित्वा सकंसेनं, घातेन्ति सजना’’ इति;

सुत्वान सच्चकिरियं, अकरी तत्थ भूपति.

१७. रज्जसुखाय वायामो, नायं मम कदाचिपि;

सम्बुद्ध सासनस्सेव, ठपनाय अयं मम.

१८. तेन सच्चेन मेसेना-कायोपगतभण्डिकं;

जालवण्णंव होतूति, तं तथेवतदा अहु.

१९. गङ्गातीरम्हि दमिळा, सब्बे घातितसेसका;

विजितं नगरं नाम, सरणत्थाय पाविसुं.

२०. फासुके अङ्गणठाने, खन्धावारं निवेसयि;

तं खन्धावार… ठीति, नामेना’होसि पाकटं.

२१. विजितनगरगाहत्थं, वीमंसन्तो नराधिपो;

दिस्वा’यन्तं नन्दिमित्तं, विसज्जापेसि कण्डुलं.

२२. गण्हितुं आगतं हत्थिं, नन्दीमित्तो करेहितं;

उभो दन्ते पीळयित्वा, उक्कुटिकं निसीदयि.

२३. हत्थिना नन्दिमित्तो तु, यस्मा यत्थ अयुज्झि सो;

तस्मा तत्थ ततो गामो, हत्थिपोरोति वुच्चति.

२४. वीमंसित्वा उभो राजा, विजितं नगरं अगा;

योधानं दक्खिणद्वारे, सङ्गामो आसि भिंसनो.

२५. पुरत्थिमम्हि द्वारम्हि, सो वेळुसुमनो पन;

अनेक सङ्खे दमिळे, अस्सारुळ्हे अघातयि.

२६. द्वारं थकेसुं दमिळा, राजा योधे विसज्जयि;

कण्णुलो नन्दिमित्तो च, सुरनिमिलो च दक्खिणे.

२७. महासोणो च गोट्ठो च,

थेर पुत्तो च ते तयो;

द्वारेसु तीसु कम्मानि,

इतरेसु तदा करुं.

२८. नगरं तं तिपरिखं, उच्चपाकार गोपितं;

अयोकम्मकतद्वारं, अरीहि दुप्पधंसियं.

२९. जाणूहि ठत्वा दाठाहि, भिन्दित्वान सिलायुधा;

इट्ठका चेव हत्थि सो, अयोद्वारमुपागमि.

३०. गोपुरट्ठा तु दमिळा, खिपिंसु विविधा’युधे;

पक्कं अयोगुळञ्चेव, कथिकञ्च सिलेसिकं.

३१. पिट्ठिं खित्ते सिलेसम्हि, धूपायन्ते’थ कण्डुलो;

वेदनट्टो’दकठानं, गन्त्वान तत्थ ओगही.

३२. न इदं सुरापाणं ते, अयोद्वार विघाटनं;

गच्छ द्वारं विघाटेहि, इच्चाहगोट्ठयिम्बरो.

३३. सो मानं जनयित्वान, कोञ्चं कत्वा गजुत्तमो;

उदका उट्ठहित्वान, थले अट्ठासि दप्पवा.

३४. हत्थिवज्जे वियोजेत्वा, सिलेसं ओसधं अका;

राजा आरुय्ह हत्थिं तं, कुम्भे फुसियपाणिना.

३५. ‘‘लंकादीपम्हि सकले, रज्जं ते तात कण्डुल;

दम्मी’’ति तं तोसयित्वा, भोजेत्वा वरभोजनं.

३६. वेठयित्वा साटकेन, कारयित्वा सुवम्मितं;

सत्तगुणं माहिसचम्मं, बन्धेत्वा चम्मपिट्ठियं.

३७. तस्सो’ परितेलचम्मं, दापेत्वा तं विसज्जयि;

असनीविय गज्जन्तो, सो गहेत्वा’पद्दवे सह.

३८. पदरं विज्झि दाठाहि, उम्मारं पदसा’हनि;

सद्धारबाहं तं द्वारं, भूमियं सरवं पति.

३९. गोपुरे दब्बसम्भारं, पतन्तं हत्तिपिट्ठियं;

बाहाहि परिहरित्वान, नन्दीमित्तो पवट्टयि.

४०. दिस्वान तस्स किरियं, कण्डुलो तुट्ठमानसो;

दाठापीठनवेरं तं, छड्ढेसि पठमं कतं.

४१. अत्थनो पिट्ठितोयेव, पवेसत्थाय कण्डुलो;

निवत्तित्वान ओलोकि, योधं तत्थ गजुत्तमो.

४२. ‘‘हत्थिनाकतमग्गेन, नप्पवेक्खामहं’’इति;

नन्दीमित्तो विचिन्तेत्वा, पाकारं हनि बाहुना.

४३. सो अट्ठारसहत्थुच्चो, पतिअट्ठुसभो किर;

ओलोकि सुरनिमलं, अनिच्छं सोपि तं पथं.

४४. लङ्घयित्वान पाकारं,

नगरब्भन्तरे पति;

भिन्दित्वा द्वारमेकेकं,

गोट्ठो सोणोव पाविसि.

४५. हत्ती गहेत्वा रथचक्कं, मित्तो सकटपञ्जरं;

नाळिकेरतरुं गोट्ठो, निम्मलो खग्गमुत्तमं.

४६. तालरुक्खं महासोणो, थेरपुत्तो महागदं;

विसुं विसुं वीथिगता, दमिळे तत्थ चुण्णयुं.

४७. विजितं नगरं भेत्वा, चतुमासेन खत्तियो;

तथो गिरिलकं गन्त्वा, गिरियं दमिळं हनि.

४८. गन्त्वा महेलनगरं, तिमहापरिखं ततो;

कदम्ब पुप्फवल्लीहि, समन्ता परिवारितं.

४९. एकद्वारं दुप्पवेसं, चतुमासे वसं तहिं;

गण्हि महेलराजानं, मन्तयुद्धेन भूमिपो.

५०. ततो’नुराधनगरं, आगच्छन्तो महीपति;

खन्धावारं निवेसेसि, परितोकासपब्बतं.

५१. मासम्हि जेट्ठमूलम्हि, तळाकं तत्थ कारिय;

जलं कीळि तहिं गामो, पोसोननगरव्हयो.

५२. तं युद्धायागतं सुत्वा, राजानं दुट्ठगामणिं;

अमच्चे सन्निपातेत्वा, एळारो आह भूमिपो.

५३. ‘‘सो राजा च सयंयोधो,

योधा चस्स महूकिर;

अमच्चो किन्नु कातब्बं,

किन्ति मञ्ञन्ति नो इमे.

५४. दीघजत्तुप्पभुतयो, योधा एळारराजिनो;

‘‘सुवे युद्धं करिस्सामि’’, इति ते निच्छयं करुं.

५५. दुट्ठगामणिराजापि, मन्तेत्वा मातुया सह;

तस्सा मतेन कारेसि, द्वत्तिंस बलकोट्ठके.

५६. राजच्छत्तधरे तत्थ, ठपेसि राजरूपके;

अब्भन्तरे कोट्ठके तु, सयं अट्ठासि भूपति.

५७. एळारराजा सन्नद्धो, महापब्बत हत्थिनं;

आरुय्ह अगमा तत्थ, सयोग्ग बलवाहनो.

५८. सङ्गामे वत्तमानम्हि, दीघजत्तु महब्बलो;

आदाय खग्गफलकं, युज्झमानो भयानको.

५९. हत्थे अट्ठरसु’ग्गन्त्वा, नभं तं राजरूपकं;

छिन्दित्वा असिना भिन्दि, पठमं बलकोट्ठकं.

६०. एवं सेसेपि भिन्दित्वा, मलकोट्ठे महब्बलो;

ठितं गामणिराजेन, बलकोट्ठमुपागमि.

६१. योधो सो सुरनिमलो, गच्छन्तं राजिनो’परि;

सावेत्वा अत्तनो नामं, तमक्कोसि महब्बलो.

६२. इतरो ‘‘तं वधिस्स’’न्ति, कुद्धो आकासमुग्गमि;

इतरो ओतरन्तस्स, फलकं उपनामयि.

६३. ‘‘छिन्दा मेतं सफलकं’’, इति चिन्तिय सो पन;

फलकं हनि खग्गेन, तं मुञ्चियि’ तरोसयि.

६४. कप्पेन्तो मुत्तफलकं, दीघजत्तु तहिं पति;

उट्ठाय सूरनिमिलो, पतितं सत्तिया’हनि.

६५. सङ्खं धमि फुस्सदेवो, सेना भिज्जित्थ दामिळि;

एळरोपि निवत्तित्थ, घातेसुं दमिळे बहू.

६६. तत्थ वापि जलं आसि, हतानं लोहिता विलं;

तस्मा कुलत्थवा पीति, नामतो विस्सुतं अहु.

६७. चरापेत्वा तहिं भेरिं, दुट्ठगामणि भूपति;

‘‘न हनिस्सतु एळारं, मंमुञ्चिय परो’’इति.

६८. सन्नद्धो सयमारुय्ह, सन्नद्धं कण्डुलं करिं;

एळारं अनुबन्धन्तो, दक्खिणद्वारमागमि.

६९. पुरदक्खिणद्वारम्हि, उभो युज्झिंसु भूमिपा;

तोमरं खिपि एळारो, गामणि तमवञ्चयि.

७०. विज्झापेसि च दन्तेहि, तं हत्थिं सकहत्थिना;

तोमरं खिपि एळारं, सहत्थि तत्थ सो पति.

७१. ततो विजितसङ्गामो, सयोग्गबलवाहनो;

लंकं एकातपत्तं सो, कत्वान पाविसि पुरं.