८. संयोगसुत्तं

५१. ‘‘संयोगविसंयोगं वो, भिक्खवे, धम्मपरियायं देसेस्सामि. तं सुणाथ…पे… कतमो च सो, भिक्खवे, संयोगो विसंयोगो धम्मपरियायो?

‘‘इत्थी, भिक्खवे, अज्झत्तं इत्थिन्द्रियं मनसि करोति – इत्थिकुत्तं इत्थाकप्पं इत्थिविधं इत्थिच्छन्दं इत्थिस्सरं इत्थालङ्कारं. सा तत्थ रज्जति तत्राभिरमति. सा तत्थ रत्ता तत्राभिरता बहिद्धा पुरिसिन्द्रियं मनसि करोति – पुरिसकुत्तं पुरिसाकप्पं पुरिसविधं पुरिसच्छन्दं पुरिसस्सरं पुरिसालङ्कारं. सा तत्थ रज्जति तत्राभिरमति. सा तत्थ रत्ता तत्राभिरता बहिद्धा संयोगं आकङ्खति. यञ्चस्सा संयोगपच्चया उप्पज्जति सुखं सोमनस्सं तञ्च आकङ्खति. इत्थत्ते, भिक्खवे, अभिरता सत्ता पुरिसेसु संयोगं गता. एवं खो, भिक्खवे, इत्थी इत्थत्तं नातिवत्तति.

‘‘पुरिसो, भिक्खवे, अज्झत्तं पुरिसिन्द्रियं मनसि करोति – पुरिसकुत्तं पुरिसाकप्पं पुरिसविधं पुरिसच्छन्दं पुरिसस्सरं पुरिसालङ्कारं. सो तत्थ रज्जति तत्राभिरमति. सो तत्थ रत्तो तत्राभिरतो बहिद्धा इत्थिन्द्रियं मनसि करोति – इत्थिकुत्तं इत्थाकप्पं इत्थिविधं इत्थिच्छन्दं इत्थिस्सरं इत्थालङ्कारं. सो तत्थ रज्जति तत्राभिरमति. सो तत्थ रत्तो तत्राभिरतो बहिद्धा संयोगं आकङ्खति. यञ्चस्स संयोगपच्चया उप्पज्जति सुखं सोमनस्सं तञ्च आकङ्खति. पुरिसत्ते, भिक्खवे, अभिरता सत्ता इत्थीसु संयोगं गता. एवं खो, भिक्खवे, पुरिसो पुरिसत्तं नातिवत्तति. एवं खो, भिक्खवे, संयोगो होति.

‘‘कथञ्च, भिक्खवे, विसंयोगो होति? इत्थी, भिक्खवे, अज्झत्तं इत्थिन्द्रियं न मनसि करोति – इत्थिकुत्तं इत्थाकप्पं इत्थिविधं इत्थिच्छन्दं इत्थिस्सरं इत्थालङ्कारं. सा तत्थ न रज्जति, सा तत्र नाभिरमति. सा तत्थ अरत्ता तत्र अनभिरता बहिद्धा पुरिसिन्द्रियं न मनसि करोति – पुरिसकुत्तं पुरिसाकप्पं पुरिसविधं पुरिसच्छन्दं पुरिसस्सरं पुरिसालङ्कारं. सा तत्थ न रज्जति, तत्र नाभिरमति. सा तत्थ अरत्ता तत्र अनभिरता बहिद्धा संयोगं नाकङ्खति. यञ्चस्सा संयोगपच्चया उप्पज्जति सुखं सोमनस्सं तञ्च नाकङ्खति. इत्थत्ते, भिक्खवे, अनभिरता सत्ता पुरिसेसु विसंयोगं गता. एवं खो, भिक्खवे, इत्थी इत्थत्तं अतिवत्तति.

‘‘पुरिसो, भिक्खवे, अज्झत्तं पुरिसिन्द्रियं न मनसि करोति – पुरिसकुत्तं पुरिसाकप्पं पुरिसविधं पुरिसच्छन्दं पुरिसस्सरं पुरिसालङ्कारं. सो तत्थ न रज्जति, सो तत्र नाभिरमति. सो तत्थ अरत्तो तत्र अनभिरतो बहिद्धा इत्थिन्द्रियं न मनसि करोति – इत्थिकुत्तं इत्थाकप्पं इत्थिविधं इत्थिच्छन्दं इत्थिस्सरं इत्थालङ्कारं. सो तत्थ न रज्जति, तत्र नाभिरमति. सो तत्थ अरत्तो तत्र अनभिरतो बहिद्धा संयोगं नाकङ्खति. यञ्चस्स संयोगपच्चया उप्पज्जति सुखं सोमनस्सं तञ्च नाकङ्खति. पुरिसत्ते, भिक्खवे, अनभिरता सत्ता इत्थीसु विसंयोगं गता. एवं खो, भिक्खवे, पुरिसो पुरिसत्तं अतिवत्तति. एवं खो, भिक्खवे, विसंयोगो होति. अयं खो, भिक्खवे, संयोगो विसंयोगो धम्मपरियायो’’ति. अट्ठमं.