५. पञ्चमपण्णासकं

(२१) १. किमिलवग्गो

१. किमिलसुत्तं

२०१. एकं समयं भगवा किमिलायं [किम्बिलायं (सी. पी.) अ. नि. ६.४०; ७.५९] विहरति वेळुवने. अथ खो आयस्मा किमिलो [किम्बिलो (सी. स्या. कं. पी.)] येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा किमिलो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘को नु खो, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन तथागते परिनिब्बुते सद्धम्मो न चिरट्ठितिको होती’’ति? ‘‘इध, किमिल, तथागते परिनिब्बुते भिक्खू भिक्खुनियो उपासका उपासिकायो सत्थरि अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, धम्मे अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, सङ्घे अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, सिक्खाय अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा, अञ्ञमञ्ञं अगारवा विहरन्ति अप्पतिस्सा. अयं खो, किमिल, हेतु अयं पच्चयो, येन तथागते परिनिब्बुते सद्धम्मो न चिरट्ठितिको होती’’ति.

‘‘को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन तथागते परिनिब्बुते सद्धम्मो चिरट्ठितिको होती’’ति? ‘‘इध, किमिल, तथागते परिनिब्बुते भिक्खू भिक्खुनियो उपासका उपासिकायो सत्थरि सगारवा विहरन्ति सप्पतिस्सा, धम्मे सगारवा विहरन्ति सप्पतिस्सा, सङ्घे सगारवा विहरन्ति सप्पतिस्सा, सिक्खाय सगारवा विहरन्ति सप्पतिस्सा, अञ्ञमञ्ञं सगारवा विहरन्ति सप्पतिस्सा. अयं खो, किमिल, हेतु अयं पच्चयो, येन तथागते परिनिब्बुते सद्धम्मो चिरट्ठितिको होती’’ति. पठमं.

२. धम्मस्सवनसुत्तं

२०२. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा धम्मस्सवने. कतमे पञ्च? अस्सुतं सुणाति, सुतं परियोदापेति, कङ्खं वितरति [विहनति (स्या. कं. पी. क.)], दिट्ठिं उजुं करोति, चित्तमस्स पसीदति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा धम्मस्सवने’’ति. दुतियं.

३. अस्साजानीयसुत्तं

२०३. ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रञ्ञो भद्रो [भद्दो (पी.)] अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्ञो अङ्गन्त्वेव सङ्खं गच्छति.

‘‘कतमेहि पञ्चहि? अज्जवेन, जवेन, मद्दवेन, खन्तिया, सोरच्चेन – इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो रञ्ञो भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्ञो अङ्गन्त्वेव सङ्खं गच्छति. ‘‘एवमेवं खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्ञक्खेत्तं लोकस्स.

‘‘कतमेहि पञ्चहि? अज्जवेन, जवेन, मद्दवेन, खन्तिया, सोरच्चेन – इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्ञक्खेत्तं लोकस्सा’’ति. ततियं.

४. बलसुत्तं

२०४. ‘‘पञ्चिमानि, भिक्खवे, बलानि. कतमानि पञ्च? सद्धाबलं, हिरिबलं, ओत्तप्पबलं, वीरियबलं, पञ्ञाबलं – इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च बलानी’’ति. चतुत्थं.

५. चेतोखिलसुत्तं

२०५. [अ. नि. ९.७१; म. नि. १.१८५; दी. नि. ३.३१९] ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, चेतोखिला. कतमे पञ्च? इध, भिक्खवे, भिक्खु सत्थरि कङ्खति विचिकिच्छति नाधिमुच्चति न सम्पसीदति. यो सो, भिक्खवे, भिक्खु सत्थरि कङ्खति विचिकिच्छति नाधिमुच्चति न सम्पसीदति, तस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय. यस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, अयं पठमो चेतोखिलो.

‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, भिक्खु धम्मे कङ्खति…पे… सङ्घे कङ्खति…पे… सिक्खाय कङ्खति…पे… सब्रह्मचारीसु कुपितो होति अनत्तमनो आहतचित्तो खिलजातो. यो सो, भिक्खवे, भिक्खु सब्रह्मचारीसु कुपितो होति अनत्तमनो आहतचित्तो खिलजातो, तस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय. यस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, अयं पञ्चमो चेतोखिलो. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च चेतोखिला’’ति. पञ्चमं.

६. विनिबन्धसुत्तं

२०६. [अ. नि. ९.७२; दी. नि. ३.३२०] ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, चेतसोविनिबन्धा [चेतोविनिबद्धा (सारत्थदीपनीटीकायं)]. कतमे पञ्च? इध, भिक्खवे, भिक्खु कामेसु अवीतरागो [अविगतरागो (क.)] होति अविगतच्छन्दो अविगतपेमो अविगतपिपासो अविगतपरिळाहो अविगततण्हो. यो सो, भिक्खवे, भिक्खु कामेसु अवीतरागो होति अविगतच्छन्दो अविगतपेमो अविगतपिपासो अविगतपरिळाहो अविगततण्हो, तस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय. यस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, अयं पठमो चेतसोविनिबन्धो.

‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, भिक्खु काये अवीतरागो होति…पे… रूपे अवीतरागो होति…पे… यावदत्थं उदरावदेहकं भुञ्जित्वा सेय्यसुखं पस्ससुखं मिद्धसुखं अनुयुत्तो विहरति…पे… अञ्ञतरं देवनिकायं पणिधाय ब्रह्मचरियं चरति – ‘इमिनाहं सीलेन वा वतेन वा तपेन वा ब्रह्मचरियेन वा देवो वा भविस्सामि देवञ्ञतरो वा’ति. यो सो, भिक्खवे, भिक्खु अञ्ञतरं देवनिकायं पणिधाय ब्रह्मचरियं चरति – ‘इमिनाहं सीलेन वा वतेन वा तपेन वा ब्रह्मचरियेन वा देवो वा भविस्सामि देवञ्ञतरो वा’ति, तस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय. यस्स चित्तं न नमति आतप्पाय अनुयोगाय सातच्चाय पधानाय, अयं पञ्चमो चेतसोविनिबन्धो. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च चेतसोविनिबन्धा’’ति. छट्ठं.

७. यागुसुत्तं

२०७. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा यागुया. कतमे पञ्च? खुद्दं [खुदं (सी. पी.) खुधाति सक्कतानुलोमं. महाव. २८२] पटिहनति, पिपासं पटिविनेति, वातं अनुलोमेति, वत्थिं सोधेति, आमावसेसं पाचेति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा यागुया’’ति. सत्तमं.

८. दन्तकट्ठसुत्तं

२०८. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा दन्तकट्ठस्स अखादने. कतमे पञ्च? अचक्खुस्सं, मुखं दुग्गन्धं होति, रसहरणियो न विसुज्झन्ति, पित्तं सेम्हं भत्तं परियोनन्धति [परियोनद्धन्ति (सी. पी.), परियोनद्धति (स्या. कं. क.) चूळव. २८२ पस्सितब्बं], भत्तमस्स नच्छादेति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा दन्तकट्ठस्स अखादने.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा दन्तकट्ठस्स खादने. कतमे पञ्च? चक्खुस्सं, मुखं न दुग्गन्धं होति, रसहरणियो विसुज्झन्ति, पित्तं सेम्हं भत्तं न परियोनन्धति, भत्तमस्स छादेति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा दन्तकट्ठस्स खादने’’ति. अट्ठमं.

९. गीतस्सरसुत्तं

२०९. [चूळव. २४९] ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा आयतकेन गीतस्सरेन धम्मं भणन्तस्स. कतमे पञ्च? अत्तनापि तस्मिं सरे सारज्जति, परेपि तस्मिं सरे सारज्जन्ति, गहपतिकापि उज्झायन्ति – ‘यथेव मयं गायाम, एवमेवं खो समणा सक्यपुत्तिया गायन्ती’ति, सरकुत्तिम्पि निकामयमानस्स समाधिस्स भङ्गो होति, पच्छिमा जनता दिट्ठानुगतिं आपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा आयतकेन गीतस्सरेन धम्मं भणन्तस्सा’’ति. नवमं.

१०. मुट्ठस्सतिसुत्तं

२१०. [महाव. ३५३] ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा मुट्ठस्सतिस्स असम्पजानस्स निद्दं ओक्कमयतो. कतमे पञ्च? दुक्खं सुपति, दुक्खं पटिबुज्झति, पापकं सुपिनं पस्सति, देवता न रक्खन्ति, असुचि मुच्चति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा मुट्ठस्सतिस्स असम्पजानस्स निद्दं ओक्कमयतो.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा उपट्ठितस्सतिस्स सम्पजानस्स निद्दं ओक्कमयतो. कतमे पञ्च? सुखं सुपति, सुखं पटिबुज्झति, न पापकं सुपिनं पस्सति, देवता रक्खन्ति, असुचि न मुच्चति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा उपट्ठितस्सतिस्स सम्पजानस्स निद्दं ओक्कमयतो’’ति. दसमं.

किमिलवग्गो पठमो.

तस्सुद्दानं –

किमिलो धम्मस्सवनं, आजानीयो बलं खिलं;

विनिबन्धं यागु कट्ठं, गीतं मुट्ठस्सतिना चाति.

(२२) २. अक्कोसकवग्गो

१. अक्कोसकसुत्तं

२११. ‘‘यो सो, भिक्खवे, भिक्खु अक्कोसकपरिभासको अरियूपवादी सब्रह्मचारीनं, तस्स पञ्च आदीनवा पाटिकङ्खा. कतमे पञ्च? पाराजिको वा होति छिन्नपरिपन्थो [छिन्नपरिबन्धो (क.)], अञ्ञतरं वा संकिलिट्ठं आपत्तिं आपज्जति, बाळ्हं वा रोगातङ्कं फुसति, सम्मूळ्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति. यो सो, भिक्खवे, भिक्खु अक्कोसकपरिभासको अरियूपवादी सब्रह्मचारीनं, तस्स इमे पञ्च आदीनवा पाटिकङ्खा’’ति. पठमं.

२. भण्डनकारकसुत्तं

२१२. ‘‘यो सो, भिक्खवे, भिक्खु भण्डनकारको कलहकारको विवादकारको भस्सकारको सङ्घे अधिकरणकारको, तस्स पञ्च आदीनवा पाटिकङ्खा. कतमे पञ्च? अनधिगतं नाधिगच्छति, अधिगता [अधिगतं (सब्बत्थ)] परिहायति, पापको कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति, सम्मूळ्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति. यो सो, भिक्खवे, भिक्खु भण्डनकारको कलहकारको विवादकारको भस्सकारको सङ्घे अधिकरणकारको, तस्स इमे पञ्च आदीनवा पाटिकङ्खा’’ति. दुतियं.

३. सीलसुत्तं

२१३. [महाव. २०९; दी. नि. ३.३१६] ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया. कतमे पञ्च? इध, भिक्खवे, दुस्सीलो सीलविपन्नो पमादाधिकरणं महतिं भोगजानिं निगच्छति. अयं, भिक्खवे, पठमो आदीनवो दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया.

‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, दुस्सीलस्स सीलविपन्नस्स पापको कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति. अयं, भिक्खवे, दुतियो आदीनवो दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया.

‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, दुस्सीलो सीलविपन्नो यञ्ञदेव परिसं उपसङ्कमति – यदि खत्तियपरिसं, यदि ब्राह्मणपरिसं, यदि गहपतिपरिसं, यदि समणपरिसं – अविसारदो उपसङ्कमति मङ्कुभूतो. अयं, भिक्खवे, ततियो आदीनवो दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया.

‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, दुस्सीलो सीलविपन्नो सम्मूळ्हो कालं करोति. अयं, भिक्खवे, चतुत्थो आदीनवो दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया.

‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, दुस्सीलो सीलविपन्नो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति. अयं, भिक्खवे, पञ्चमो आदीनवो दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा दुस्सीलस्स सीलविपत्तिया.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा सीलवतो सीलसम्पदाय. कतमे पञ्च? इध, भिक्खवे, सीलवा सीलसम्पन्नो अप्पमादाधिकरणं महन्तं भोगक्खन्धं अधिगच्छति. अयं, भिक्खवे, पठमो आनिसंसो सीलवतो सीलसम्पदाय.

‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, सीलवतो सीलसम्पन्नस्स कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति. अयं, भिक्खवे, दुतियो आनिसंसो सीलवतो सीलसम्पदाय.

‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, सीलवा सीलसम्पन्नो यञ्ञदेव परिसं उपसङ्कमति – यदि खत्तियपरिसं, यदि ब्राह्मणपरिसं, यदि गहपतिपरिसं, यदि समणपरिसं – विसारदो उपसङ्कमति अमङ्कुभूतो. अयं भिक्खवे, ततियो आनिसंसो सीलवतो सीलसम्पदाय.

‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, सीलवा सीलसम्पन्नो असम्मूळ्हो कालं करोति. अयं, भिक्खवे, चतुत्थो आनिसंसो सीलवतो सीलसम्पदाय.

‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, सीलवा सीलसम्पन्नो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जति. अयं, भिक्खवे, पञ्चमो आनिसंसो सीलवतो सीलसम्पदाय. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा सीलवतो सीलसम्पदाया’’ति. ततियं.

४. बहुभाणिसुत्तं

२१४. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा बहुभाणिस्मिं पुग्गले. कतमे पञ्च? मुसा भणति, पिसुणं भणति, फरुसं भणति, सम्फप्पलापं भणति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा बहुभाणिस्मिं पुग्गले.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा मन्तभाणिस्मिं पुग्गले. कतमे पञ्च? न मुसा भणति, न पिसुणं भणति, न फरुसं भणति, न सम्फप्पलापं भणति, कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा मन्तभाणिस्मिं पुग्गले’’ति. चतुत्थं.

५. पठमअक्खन्तिसुत्तं

२१५. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अक्खन्तिया. कतमे पञ्च? बहुनो जनस्स अप्पियो होति अमनापो, वेरबहुलो च होति, वज्जबहुलो च, सम्मूळ्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा अक्खन्तिया.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा खन्तिया. कतमे पञ्च? बहुनो जनस्स पियो होति मनापो, न वेरबहुलो होति, न वज्जबहुलो, असम्मूळ्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा खन्तिया’’ति. पञ्चमं.

६. दुतियअक्खन्तिसुत्तं

२१६. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अक्खन्तिया. कतमे पञ्च? बहुनो जनस्स अप्पियो होति अमनापो, लुद्दो च होति, विप्पटिसारी च, सम्मूळ्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा अक्खन्तिया.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा खन्तिया. कतमे पञ्च? बहुनो जनस्स पियो होति मनापो, अलुद्दो च होति, अविप्पटिसारी च, असम्मूळ्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा खन्तिया’’ति. छट्ठं.

७. पठमअपासादिकसुत्तं

२१७. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अपासादिके. कतमे पञ्च? अत्तापि अत्तानं उपवदति, अनुविच्च विञ्ञू गरहन्ति, पापको कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति, सम्मूळ्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा अपासादिके.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा पासादिके. कतमे पञ्च? अत्तापि अत्तानं न उपवदति, अनुविच्च विञ्ञू पसंसन्ति, कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति, असम्मूळ्हो कालं करोति, कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा पासादिके’’ति. सत्तमं.

८. दुतियअपासादिकसुत्तं

२१८. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अपासादिके. कतमे पञ्च? अप्पसन्ना नप्पसीदन्ति, पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्तं होति, सत्थुसासनं अकतं [न कतं (स्या. कं. क.)] होति, पच्छिमा जनता दिट्ठानुगतिं आपज्जति, चित्तमस्स नप्पसीदति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा अपासादिके.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा पासादिके. कतमे पञ्च? अप्पसन्ना पसीदन्ति, पसन्नानञ्च भिय्योभावो होति, सत्थुसासनं कतं होति, पच्छिमा जनता दिट्ठानुगतिं आपज्जति, चित्तमस्स पसीदति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा पासादिके’’ति. अट्ठमं.

९. अग्गिसुत्तं

२१९. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अग्गिस्मिं. कतमे पञ्च? अचक्खुस्सो, दुब्बण्णकरणो, दुब्बलकरणो, सङ्गणिकापवड्ढनो [सङ्गणिकापवद्धनो (सी.), सङ्गणिकारामबद्धनो (क.)], तिरच्छानकथापवत्तनिको होति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा अग्गिस्मि’’न्ति. नवमं.

१०. मधुरासुत्तं

२२०. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा मधुरायं. कतमे पञ्च? विसमा, बहुरजा, चण्डसुनखा, वाळयक्खा, दुल्लभपिण्डा – इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा मधुराय’’न्ति. दसमं.

अक्कोसकवग्गो दुतियो.

तस्सुद्दानं –

अक्कोसभण्डनसीलं, बहुभाणी द्वे अखन्तियो;

अपासादिका द्वे वुत्ता, अग्गिस्मिं मधुरेन चाति.

(२३) ३. दीघचारिकवग्गो

१. पठमदीघचारिकसुत्तं

२२१. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा दीघचारिकं अनवत्थचारिकं अनुयुत्तस्स विहरतो. कतमे पञ्च? अस्सुतं न सुणाति, सुतं न परियोदापेति, सुतेनेकच्चेन अविसारदो होति, गाळ्हं [बाळ्हं (स्या.)] रोगातङ्कं फुसति, न च मित्तवा होति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा दीघचारिकं अनवत्थचारिकं अनुयुत्तस्स विहरतो.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा समवत्थचारे. कतमे पञ्च? अस्सुतं सुणाति, सुतं परियोदापेति, सुतेनेकच्चेन विसारदो होति, न गाळ्हं रोगातङ्कं फुसति, मित्तवा च होति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा समवत्थचारे’’ति. पठमं.

२. दुतियदीघचारिकसुत्तं

२२२. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा दीघचारिकं अनवत्थचारिकं अनुयुत्तस्स विहरतो. कतमे पञ्च? अनधिगतं नाधिगच्छति, अधिगता परिहायति, अधिगतेनेकच्चेन अविसारदो होति, गाळ्हं रोगातङ्कं फुसति, न च मित्तवा होति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा दीघचारिकं अनवत्थचारिकं अनुयुत्तस्स विहरतो.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा समवत्थचारे. कतमे पञ्च? अनधिगतं अधिगच्छति, अधिगता न परिहायति, अधिगतेनेकच्चेन विसारदो होति, न गाळ्हं रोगातङ्कं फुसति, मित्तवा च होति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा समवत्थचारे’’ति. दुतियं.

३. अतिनिवाससुत्तं

२२३. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अतिनिवासे. कतमे पञ्च? बहुभण्डो होति बहुभण्डसन्निचयो, बहुभेसज्जो होति बहुभेसज्जसन्निचयो, बहुकिच्चो होति बहुकरणीयो ब्यत्तो किंकरणीयेसु, संसट्ठो विहरति गहट्ठपब्बजितेहि अननुलोमिकेन गिहिसंसग्गेन, तम्हा च आवासा पक्कमन्तो सापेक्खो पक्कमति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा अतिनिवासे.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा समवत्थवासे. कतमे पञ्च? न बहुभण्डो होति न बहुभण्डसन्निचयो, न बहुभेसज्जो होति न बहुभेसज्जसन्निचयो, न बहुकिच्चो होति न बहुकरणीयो न ब्यत्तो किंकरणीयेसु, असंसट्ठो विहरति गहट्ठपब्बजितेहि अननुलोमिकेन गिहिसंसग्गेन, तम्हा च आवासा पक्कमन्तो अनपेक्खो पक्कमति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा समवत्थवासे’’ति. ततियं.

४. मच्छरीसुत्तं

२२४. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा अतिनिवासे. कतमे पञ्च? आवासमच्छरी होति, कुलमच्छरी होति, लाभमच्छरी होति, वण्णमच्छरी होति, धम्ममच्छरी होति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा अतिनिवासे.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा समवत्थवासे. कतमे पञ्च? न आवासमच्छरी होति, न कुलमच्छरी होति, न लाभमच्छरी होति, न वण्णमच्छरी होति, न धम्ममच्छरी होति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा समवत्थवासे’’ति. चतुत्थं.

५. पठमकुलूपकसुत्तं

२२५. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा कुलूपके [कुलुपके (स्या. पी.), कुलूपगे (सी.)]. कतमे पञ्च? अनामन्तचारे आपज्जति, रहो निसज्जाय आपज्जति, पटिच्छन्ने आसने आपज्जति, मातुगामस्स उत्तरि छप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेन्तो आपज्जति, कामसङ्कप्पबहुलो विहरति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा कुलूपके’’ति. पञ्चमं.

६. दुतियकुलूपकसुत्तं

२२६. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा कुलूपकस्स भिक्खुनो अतिवेलं कुलेसु संसट्ठस्स विहरतो. कतमे पञ्च? मातुगामस्स अभिण्हदस्सनं, दस्सने सति संसग्गो, संसग्गे सति विस्सासो, विस्सासे सति ओतारो, ओतिण्णचित्तस्सेतं पाटिकङ्खं – ‘अनभिरतो वा ब्रह्मचरियं चरिस्सति अञ्ञतरं वा संकिलिट्ठं आपत्तिं आपज्जिस्सति सिक्खं वा पच्चक्खाय हीनायावत्तिस्सति’. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा कुलूपकस्स भिक्खुनो अतिवेलं कुलेसु संसट्ठस्स विहरतो’’ति. छट्ठं.

७. भोगसुत्तं

२२७. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा भोगेसु. कतमे पञ्च? अग्गिसाधारणा भोगा, उदकसाधारणा भोगा, राजसाधारणा भोगा, चोरसाधारणा भोगा, अप्पियेहि दायादेहि साधारणा भोगा. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा भोगेसु.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा भोगेसु. कतमे पञ्च? भोगे निस्साय अत्तानं सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परिहरति, मातापितरो सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परिहरति, पुत्तदारदासकम्मकरपोरिसे सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परिहरति, मित्तामच्चे सुखेति पीणेति सम्मा सुखं परिहरति, समणब्राह्मणेसु उद्धग्गिकं दक्खिणं पतिट्ठापेति सोवग्गिकं सुखविपाकं सग्गसंवत्तनिकं. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा भोगेसू’’ति. सत्तमं.

८. उस्सूरभत्तसुत्तं

२२८. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा उस्सूरभत्ते कुले. कतमे पञ्च? ये ते अतिथी पाहुना, ते न कालेन पटिपूजेन्ति; या ता बलिपटिग्गाहिका देवता, ता न कालेन पटिपूजेन्ति; ये ते समणब्राह्मणा एकभत्तिका रत्तूपरता विरता विकालभोजना, ते न कालेन पटिपूजेन्ति; दासकम्मकरपोरिसा विमुखा कम्मं करोन्ति; तावतकंयेव असमयेन भुत्तं अनोजवन्तं होति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा उस्सूरभत्ते कुले.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा समयभत्ते कुले. कतमे पञ्च? ये ते अतिथी पाहुना, ते कालेन पटिपूजेन्ति; या ता बलिपटिग्गाहिका देवता, ता कालेन पटिपूजेन्ति; ये ते समणब्राह्मणा एकभत्तिका रत्तूपरता विरता विकालभोजना, ते कालेन पटिपूजेन्ति; दासकम्मकरपोरिसा अविमुखा कम्मं करोन्ति; तावतकंयेव समयेन भुत्तं ओजवन्तं होति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा समयभत्ते कुले’’ति. अट्ठमं.

९. पठमकण्हसप्पसुत्तं

२२९. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा कण्हसप्पे. कतमे पञ्च? असुचि, दुग्गन्धो, सभीरु, सप्पटिभयो, मित्तदुब्भी – इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा कण्हसप्पे. एवमेवं खो, भिक्खवे, पञ्चिमे आदीनवा मातुगामे. कतमे पञ्च? असुचि, दुग्गन्धो, सभीरु, सप्पटिभयो, मित्तदुब्भी – इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा मातुगामे’’ति. नवमं.

१०. दुतियकण्हसप्पसुत्तं

२३०. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा कण्हसप्पे. कतमे पञ्च? कोधनो, उपनाही, घोरविसो, दुज्जिव्हो, मित्तदुब्भी – इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा कण्हसप्पे.

‘‘एवमेवं खो, भिक्खवे, पञ्चिमे आदीनवा मातुगामे. कतमे पञ्च? कोधनो, उपनाही, घोरविसो, दुज्जिव्हो, मित्तदुब्भी. तत्रिदं, भिक्खवे, मातुगामस्स घोरविसता – येभुय्येन, भिक्खवे, मातुगामो तिब्बरागो. तत्रिदं, भिक्खवे, मातुगामस्स दुज्जिव्हता – येभुय्येन, भिक्खवे, मातुगामो पिसुणवाचो. तत्रिदं, भिक्खवे, मातुगामस्स मित्तदुब्भिता – येभुय्येन, भिक्खवे, मातुगामो अतिचारिनी. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा मातुगामे’’ति. दसमं.

दीघचारिकवग्गो ततियो.

तस्सुद्दानं –

द्वे दीघचारिका वुत्ता, अतिनिवासमच्छरी;

द्वे च कुलूपका भोगा, भत्तं सप्पापरे दुवेति.

(२४) ४. आवासिकवग्गो

१. आवासिकसुत्तं

२३१. ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु अभावनीयो होति. कतमेहि पञ्चहि? न आकप्पसम्पन्नो होति न वत्तसम्पन्नो; न बहुस्सुतो होति न सुतधरो; न पटिसल्लेखिता [सल्लेखिता (क. सी.)] होति न पटिसल्लानारामो; न कल्याणवाचो होति न कल्याणवाक्करणो; दुप्पञ्ञो होति जळो एळमूगो. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु अभावनीयो होति.

‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु भावनीयो होति. कतमेहि पञ्चहि? आकप्पसम्पन्नो होति वत्तसम्पन्नो; बहुस्सुतो होति सुतधरो; पटिसल्लेखिता होति पटिसल्लानारामो; कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो; पञ्ञवा होति अजळो अनेळमूगो. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु भावनीयो होती’’ति. पठमं.

२. पियसुत्तं

२३२. ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो च.

‘‘कतमेहि पञ्चहि? सीलवा होति, पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु; बहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्थं सब्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति, तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसानुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगलाय अत्थस्स विञ्ञापनिया; चतुन्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी; आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्तिं पञ्ञाविमुत्तिं दिट्ठेव धम्मे सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु सब्रह्मचारीनं पियो च होति मनापो च गरु च भावनीयो चा’’ति. दुतियं.

३. सोभनसुत्तं

२३३. ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु आवासं सोभेति. कतमेहि पञ्चहि? सीलवा होति…पे… समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु; बहुस्सुतो होति…पे… दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो पोरिया वाचाय समन्नागतो विस्सट्ठाय अनेलगलाय अत्थस्स विञ्ञापनिया; पटिबलो होति उपसङ्कमन्ते धम्मिया कथाय सन्दस्सेतुं समादपेतुं समुत्तेजेतुं सम्पहंसेतुं; चतुन्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु आवासं सोभेती’’ति. ततियं.

४. बहूपकारसुत्तं

२३४. ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु आवासस्स बहूपकारो होति. कतमेहि पञ्चहि? सीलवा होति…पे… समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु; बहुस्सुतो होति…पे… दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; खण्डफुल्लं पटिसङ्खरोति; महा खो पन भिक्खुसङ्घो अभिक्कन्तो नानावेरज्जका भिक्खू गिहीनं उपसङ्कमित्वा आरोचेति – ‘महा खो, आवुसो, भिक्खुसङ्घो अभिक्कन्तो नानावेरज्जका भिक्खू, करोथ पुञ्ञानि, समयो पुञ्ञानि कातु’न्ति; चतुन्नं झानानं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु आवासस्स बहूपकारो होती’’ति. चतुत्थं.

५. अनुकम्पसुत्तं

२३५. ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु गिहीनं [गिहिं (स्या.), गिही (कत्थचि)] अनुकम्पति. कतमेहि पञ्चहि? अधिसीले [अधिसीलेसु (स्या.)] समादपेति; धम्मदस्सने निवेसेति; गिलानके उपसङ्कमित्वा सतिं उप्पादेति – ‘अरहग्गतं आयस्मन्तो सतिं उपट्ठापेथा’ति; महा खो पन भिक्खुसङ्घो अभिक्कन्तो नानावेरज्जका भिक्खू गिहीनं उपसङ्कमित्वा आरोचेति – ‘महा खो, आवुसो, भिक्खुसङ्घो अभिक्कन्तो नानावेरज्जका भिक्खू, करोथ पुञ्ञानि, समयो पुञ्ञानि कातु’न्ति; यं खो पनस्स भोजनं देन्ति लूखं वा पणीतं वा तं अत्तना परिभुञ्जति, सद्धादेय्यं न विनिपातेति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु गिहीनं अनुकम्पती’’ति. पञ्चमं.

६. पठमअवण्णारहसुत्तं

२३६. ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये. कतमेहि पञ्चहि? अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स वण्णं भासति; अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा वण्णारहस्स अवण्णं भासति; अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अप्पसादनीये ठाने पसादं उपदंसेति; अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा पसादनीये ठाने अप्पसादं उपदंसेति; सद्धादेय्यं विनिपातेति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये.

‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे. कतमेहि पञ्चहि? अनुविच्च परियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स अवण्णं भासति; अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णारहस्स वण्णं भासति; अनुविच्च परियोगाहेत्वा अप्पसादनीये ठाने अप्पसादं उपदंसेति; अनुविच्च परियोगाहेत्वा पसादनीये ठाने पसादं उपदंसेति; सद्धादेय्यं न विनिपातेति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे’’ति. छट्ठं.

७. दुतियअवण्णारहसुत्तं

२३७. ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये. कतमेहि पञ्चहि? अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स वण्णं भासति; अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा वण्णारहस्स अवण्णं भासति; आवासमच्छरी होति आवासपलिगेधी; कुलमच्छरी होति कुलपलिगेधी; सद्धादेय्यं विनिपातेति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये.

‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे. कतमेहि पञ्चहि? अनुविच्च परियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स अवण्णं भासति; अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णारहस्स वण्णं भासति; न आवासमच्छरी होति न आवासपलिगेधी; न कुलमच्छरी होति न कुलपलिगेधी; सद्धादेय्यं न विनिपातेति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे’’ति. सत्तमं.

८. ततियअवण्णारहसुत्तं

२३८. ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये. कतमेहि पञ्चहि? अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स वण्णं भासति; अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा वण्णारहस्स अवण्णं भासति; आवासमच्छरी होति; कुलमच्छरी होति; लाभमच्छरी होति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये.

‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे. कतमेहि पञ्चहि? अनुविच्च परियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स अवण्णं भासति; अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णारहस्स वण्णं भासति; न आवासमच्छरी होति; न कुलमच्छरी होति; न लाभमच्छरी होति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे’’ति. अट्ठमं.

९. पठममच्छरियसुत्तं

२३९. ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये. कतमेहि पञ्चहि? आवासमच्छरी होति; कुलमच्छरी होति; लाभमच्छरी होति; वण्णमच्छरी [धम्ममच्छरी (क.)] होति; सद्धादेय्यं विनिपातेति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये.

‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे. कतमेहि पञ्चहि? न आवासमच्छरी होति; न कुलमच्छरी होति; न लाभमच्छरी होति; न वण्णमच्छरी होति; सद्धादेय्यं न विनिपातेति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे’’ति. नवमं.

१०. दुतियमच्छरियसुत्तं

२४०. ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये. कतमेहि पञ्चहि? आवासमच्छरी होति; कुलमच्छरी होति; लाभमच्छरी होति; वण्णमच्छरी होति; धम्ममच्छरी होति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये.

‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे. कतमेहि पञ्चहि? न आवासमच्छरी होति; न कुलमच्छरी होति; न लाभमच्छरी होति; न वण्णमच्छरी होति; न धम्ममच्छरी होति. इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहि धम्मेहि समन्नागतो आवासिको भिक्खु यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे’’ति. दसमं.

आवासिकवग्गो चतुत्थो.

तस्सुद्दानं –

आवासिको पियो च सोभनो,

बहूपकारो अनुकम्पको च;

तयो अवण्णारहा चेव,

मच्छरिया दुवेपि चाति [यथाभतं चापि अवण्णगेधा, चतुक्कमच्छेर पञ्चमेन चाति (सी. स्या.) यथाभतं अवण्णञ्च, चतुको मच्छरियेन चाति (क.)].

(२५) ५. दुच्चरितवग्गो

१. पठमदुच्चरितसुत्तं

२४१. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा दुच्चरिते. कतमे पञ्च? अत्तापि अत्तानं उपवदति; अनुविच्च विञ्ञू गरहन्ति; पापको कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति; सम्मूळ्हो कालं करोति; कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा दुच्चरिते.

‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आनिसंसा सुचरिते. कतमे पञ्च? अत्तापि अत्तानं न उपवदति; अनुविच्च विञ्ञू पसंसन्ति; कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति; असम्मूळ्हो कालं करोति; कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा सुचरिते’’ति. पठमं.

२. पठमकायदुच्चरितसुत्तं

२४२. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा कायदुच्चरिते…पे… आनिसंसा कायसुचरिते…पे…. दुतियं.

३. पठमवचीदुच्चरितसुत्तं

२४३. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा वचीदुच्चरिते…पे… आनिसंसा वचीसुचरिते…पे…. ततियं.

४. पठममनोदुच्चरितसुत्तं

२४४. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा मनोदुच्चरिते…पे… आनिसंसा मनोसुचरिते. कतमे पञ्च? अत्तापि अत्तानं न उपवदति; अनुविच्च विञ्ञू पसंसन्ति; कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति; असम्मूळ्हो कालं करोति; कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आनिसंसा मनोसुचरिते’’ति. चतुत्थं.

५. दुतियदुच्चरितसुत्तं

२४५. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, आदीनवा दुच्चरिते. कतमे पञ्च? अत्तापि अत्तानं उपवदति; अनुविच्च विञ्ञू गरहन्ति; पापको कित्तिसद्दो अब्भुग्गच्छति; सद्धम्मा वुट्ठाति; असद्धम्मे पतिट्ठाति. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च आदीनवा दुच्चरिते.