९. गिहिसुत्तं

१७९. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति पञ्चमत्तेहि उपासकसतेहि परिवुतो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. अथ खो भगवा आयस्मन्तं सारिपुत्तं आमन्तेसि – ‘‘यं कञ्चि [यं किञ्चि (सी. पी.)], सारिपुत्त, जानेय्याथ गिहिं ओदातवसनं पञ्चसु सिक्खापदेसु संवुतकम्मन्तं चतुन्नं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभिं अकिच्छलाभिं अकसिरलाभिं, सो आकङ्खमानो अत्तनाव अत्तानं ब्याकरेय्य – ‘खीणनिरयोम्हि खीणतिरच्छानयोनि खीणपेत्तिविसयो खीणापायदुग्गतिविनिपातो, सोतापन्नोहमस्मि अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो’’’ति.

‘‘कतमेसु पञ्चसु सिक्खापदेसु संवुतकम्मन्तो होति? इध, सारिपुत्त, अरियसावको पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति. इमेसु पञ्चसु सिक्खापदेसु संवुतकम्मन्तो होति.

‘‘कतमेसं चतुन्नं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी? इध, सारिपुत्त, अरियसावको बुद्धे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति – ‘इतिपि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि, सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा’ति. अयमस्स पठमो आभिचेतसिको दिट्ठधम्मसुखविहारो अधिगतो होति अविसुद्धस्स चित्तस्स विसुद्धिया अपरियोदातस्स चित्तस्स परियोदपनाय.

‘‘पुन चपरं, सारिपुत्त, अरियसावको धम्मे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति – ‘स्वाक्खातो भगवता धम्मो सन्दिट्ठिको अकालिको एहिपस्सिको ओपनेय्यिको पच्चत्तं वेदितब्बो विञ्ञूही’ति. अयमस्स दुतियो आभिचेतसिको दिट्ठधम्मसुखविहारो अधिगतो होति अविसुद्धस्स चित्तस्स विसुद्धिया अपरियोदातस्स चित्तस्स परियोदपनाय.

‘‘पुन चपरं, सारिपुत्त, अरियसावको सङ्घे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति – ‘सुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो उजुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो ञायप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो सामीचिप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, यदिदं चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ पुरिसपुग्गला एस भगवतो सावकसङ्घो आहुनेय्यो पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुञ्ञक्खेत्तं लोकस्सा’ति. अयमस्स ततियो आभिचेतसिको दिट्ठधम्मसुखविहारो अधिगतो होति अविसुद्धस्स चित्तस्स विसुद्धिया अपरियोदातस्स चित्तस्स परियोदपनाय.

‘‘पुन चपरं, सारिपुत्त, अरियसावको अरियकन्तेहि सीलेहि समन्नागतो होति अखण्डेहि अच्छिद्देहि असबलेहि अकम्मासेहि भुजिस्सेहि विञ्ञुप्पसत्थेहि अपरामट्ठेहि समाधिसंवत्तनिकेहि. अयमस्स चतुत्थो आभिचेतसिको दिट्ठधम्मसुखविहारो अधिगतो होति अविसुद्धस्स चित्तस्स विसुद्धिया अपरियोदातस्स चित्तस्स परियोदपनाय. इमेसं चतुन्नं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभी होति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी.

‘‘यं कञ्चि, सारिपुत्त, जानेय्याथ गिहिं ओदातवसनं – इमेसु पञ्चसु सिक्खापदेसु संवुतकम्मन्तं, इमेसञ्च चतुन्नं आभिचेतसिकानं दिट्ठधम्मसुखविहारानं निकामलाभिं अकिच्छलाभिं अकसिरलाभिं, सो आकङ्खमानो अत्तनाव अत्तानं ब्याकरेय्य – ‘खीणनिरयोम्हि खीणतिरच्छानयोनि खीणपेत्तिविसयो खीणापायदुग्गतिविनिपातो, सोतापन्नोहमस्मि अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो’’’ति.

‘‘निरयेसु भयं दिस्वा, पापानि परिवज्जये;

अरियधम्मं समादाय, पण्डितो परिवज्जये.

‘‘न हिंसे पाणभूतानि, विज्जमाने परक्कमे;

मुसा च न भणे जानं, अदिन्नं न परामसे.

‘‘सेहि दारेहि सन्तुट्ठो, परदारञ्च आरमे [नारमे (सी. स्या.)];

मेरयं वारुणिं जन्तु, न पिवे चित्तमोहनिं.

‘‘अनुस्सरेय्य सम्बुद्धं, धम्मञ्चानुवितक्कये;

अब्यापज्जं [अब्यापज्झं (?) अब्यापज्झं (क.)] हितं चित्तं, देवलोकाय भावये.

‘‘उपट्ठिते देय्यधम्मे, पुञ्ञत्थस्स जिगीसतो [जिगिंसतो (सी. स्या. कं. पी.)];

सन्तेसु पठमं दिन्ना, विपुला होति दक्खिणा.

‘‘सन्तो हवे पवक्खामि, सारिपुत्त सुणोहि मे;

इति कण्हासु सेतासु, रोहिणीसु हरीसु वा.

‘‘कम्मासासु सरूपासु, गोसु पारेवतासु वा;

यासु कासुचि एतासु, दन्तो जायति पुङ्गवो.

‘‘धोरय्हो बलसम्पन्नो, कल्याणजवनिक्कमो;

तमेव भारे युञ्जन्ति, नास्स वण्णं परिक्खरे.

‘‘एवमेवं मनुस्सेसु, यस्मिं किस्मिञ्चि जातिये;

खत्तिये ब्राह्मणे वेस्से, सुद्दे चण्डालपुक्कुसे.

‘‘यासु कासुचि एतासु, दन्तो जायति सुब्बतो;

धम्मट्ठो सीलसम्पन्नो, सच्चवादी हिरीमनो.

‘‘पहीनजातिमरणो, ब्रह्मचरियस्स केवली;

पन्नभारो विसंयुत्तो, कतकिच्चो अनासवो.

‘‘पारगू सब्बधम्मानं, अनुपादाय निब्बुतो;

तस्मिञ्च विरजे खेत्ते, विपुला होति दक्खिणा.

‘‘बाला च अविजानन्ता, दुम्मेधा अस्सुताविनो;

बहिद्धा ददन्ति दानानि, न हि सन्ते उपासरे.

‘‘ये च सन्ते उपासन्ति, सप्पञ्ञे धीरसम्मते;

सद्धा च नेसं सुगते, मूलजाता पतिट्ठिता.

‘‘देवलोकञ्च ते यन्ति, कुले वा इध जायरे;

अनुपुब्बेन निब्बानं, अधिगच्छन्ति पण्डिता’’ति. नवमं;