८. अलब्भनीयठानसुत्तं
४८. ‘‘पञ्चिमानि, भिक्खवे, अलब्भनीयानि ठानानि समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मुना वा केनचि वा लोकस्मिं. कतमानि पञ्च? ‘जराधम्मं मा जीरी’ति अलब्भनीयं ठानं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मुना वा केनचि वा लोकस्मिं. ‘ब्याधिधम्मं मा ब्याधीयी’ति [व्याधिधम्मं ‘‘मा व्याधीयी’’ति (सी. पी.)] …पे… ‘मरणधम्मं मा मीयी’ति… ‘खयधम्मं मा खीयी’ति… ‘नस्सनधम्मं मा नस्सी’ति अलब्भनीयं ठानं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मुना वा केनचि वा लोकस्मिं.
‘‘अस्सुतवतो, भिक्खवे, पुथुज्जनस्स जराधम्मं जीरति. सो जराधम्मे जिण्णे न इति पटिसञ्चिक्खति – ‘न खो मय्हेवेकस्स [मय्हमेवेकस्स (सी.)] जराधम्मं जीरति, अथ खो यावता सत्तानं आगति गति चुति उपपत्ति सब्बेसं सत्तानं जराधम्मं जीरति. अहञ्चेव [अहञ्चे (?)] खो पन जराधम्मे जिण्णे सोचेय्यं किलमेय्यं परिदेवेय्यं, उरत्ताळिं कन्देय्यं, सम्मोहं आपज्जेय्यं, भत्तम्पि मे नच्छादेय्य, कायेपि दुब्बण्णियं ओक्कमेय्य, कम्मन्तापि नप्पवत्तेय्युं [कम्मन्तोपि नप्पवत्तेय्य (क.)], अमित्तापि अत्तमना अस्सु, मित्तापि दुम्मना अस्सू’ति. सो जराधम्मे जिण्णे सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळिं कन्दति, सम्मोहं आपज्जति. अयं वुच्चति, भिक्खवे – ‘अस्सुतवा पुथुज्जनो विद्धो सविसेन सोकसल्लेन अत्तानंयेव परितापेति’’’.
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, अस्सुतवतो पुथुज्जनस्स ब्याधिधम्मं ब्याधीयति…पे… मरणधम्मं मीयति… खयधम्मं खीयति… नस्सनधम्मं नस्सति. सो नस्सनधम्मे नट्ठे न इति पटिसञ्चिक्खति – ‘न खो मय्हेवेकस्स नस्सनधम्मं नस्सति, अथ खो यावता सत्तानं आगति गति चुति उपपत्ति सब्बेसं सत्तानं नस्सनधम्मं नस्सति. अहञ्चेव खो पन नस्सनधम्मे नट्ठे सोचेय्यं किलमेय्यं परिदेवेय्यं, उरत्ताळिं कन्देय्यं, सम्मोहं आपज्जेय्यं, भत्तम्पि मे नच्छादेय्य, कायेपि दुब्बण्णियं ओक्कमेय्य, कम्मन्तापि नप्पवत्तेय्युं, अमित्तापि अत्तमना अस्सु, मित्तापि दुम्मना अस्सू’ति. सो नस्सनधम्मे नट्ठे सोचति किलमति परिदेवति, उरत्ताळिं कन्दति, सम्मोहं आपज्जति. अयं वुच्चति, भिक्खवे – ‘अस्सुतवा पुथुज्जनो विद्धो सविसेन सोकसल्लेन अत्तानंयेव परितापेति’’’.
‘‘सुतवतो च खो, भिक्खवे, अरियसावकस्स जराधम्मं जीरति. सो जराधम्मे जिण्णे इति पटिसञ्चिक्खति – ‘न खो मय्हेवेकस्स जराधम्मं जीरति, अथ खो यावता सत्तानं आगति गति चुति उपपत्ति सब्बेसं सत्तानं जराधम्मं जीरति. अहञ्चेव खो पन जराधम्मे जिण्णे सोचेय्यं किलमेय्यं परिदेवेय्यं, उरत्ताळिं कन्देय्यं, सम्मोहं आपज्जेय्यं, भत्तम्पि मे नच्छादेय्य, कायेपि दुब्बण्णियं ओक्कमेय्य, कम्मन्तापि नप्पवत्तेय्युं, अमित्तापि अत्तमना अस्सु, मित्तापि दुम्मना अस्सू’ति. सो जराधम्मे जिण्णे न सोचति न किलमति न परिदेवति, न उरत्ताळिं कन्दति, न सम्मोहं आपज्जति. अयं वुच्चति, भिक्खवे – ‘सुतवा अरियसावको अब्बुहि [अब्बहि (सी.)] सविसं सोकसल्लं, येन विद्धो अस्सुतवा पुथुज्जनो अत्तानंयेव परितापेति. असोको विसल्लो अरियसावको अत्तानंयेव परिनिब्बापेति’’’.
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, सुतवतो अरियसावकस्स ब्याधिधम्मं ब्याधीयति…पे… मरणधम्मं मीयति… खयधम्मं खीयति… नस्सनधम्मं नस्सति. सो नस्सनधम्मे नट्ठे इति पटिसञ्चिक्खति – ‘न खो मय्हेवेकस्स नस्सनधम्मं नस्सति, अथ खो यावता सत्तानं आगति गति चुति उपपत्ति सब्बेसं सत्तानं नस्सनधम्मं नस्सति. अहञ्चेव खो पन नस्सनधम्मे नट्ठे सोचेय्यं किलमेय्यं परिदेवेय्यं, उरत्ताळिं कन्देय्यं, सम्मोहं आपज्जेय्यं, भत्तम्पि मे नच्छादेय्य, कायेपि दुब्बण्णियं ओक्कमेय्य, कम्मन्तापि नप्पवत्तेय्युं, अमित्तापि अत्तमना अस्सु, मित्तापि दुम्मना अस्सू’ति. सो नस्सनधम्मे नट्ठे न सोचति न किलमति न परिदेवति, न उरत्ताळिं कन्दति, न सम्मोहं आपज्जति. अयं वुच्चति, भिक्खवे – ‘सुतवा अरियसावको अब्बुहि सविसं सोकसल्लं, येन विद्धो अस्सुतवा पुथुज्जनो अत्तानंयेव परितापेति. असोको विसल्लो अरियसावको अत्तानंयेव परिनिब्बापेती’’’ति.
‘‘इमानि खो, भिक्खवे, पञ्च अलब्भनीयानि ठानानि समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मुना वा केनचि वा लोकस्मि’’न्ति.
[जा. १.५.९६ जातकेपि] ‘‘न सोचनाय परिदेवनाय,
अत्थोध लब्भा [अत्थो इध लब्भति (स्या.), अत्थो इध लब्भा (पी.)] अपि अप्पकोपि;
सोचन्तमेनं दुखितं विदित्वा,
पच्चत्थिका अत्तमना भवन्ति.
‘‘यतो च खो पण्डितो आपदासु,
न वेधती अत्थविनिच्छयञ्ञू;
पच्चत्थिकास्स दुखिता भवन्ति,
दिस्वा मुखं अविकारं पुराणं.
‘‘जप्पेन मन्तेन सुभासितेन,
अनुप्पदानेन पवेणिया वा;
यथा यथा यत्थ [यथा यथा यत्थ यत्थ (क.)] लभेथ अत्थं,
तथा तथा तत्थ परक्कमेय्य.
‘‘सचे पजानेय्य अलब्भनेय्यो,
मयाव [मया वा (स्या. कं. पी.)] अञ्ञेन वा एस अत्थो;
असोचमानो अधिवासयेय्य,
कम्मं दळ्हं किन्ति करोमि दानी’’ति. अट्ठमं;