५. पञ्चमपण्णासकं

(२१) १. सप्पुरिसवग्गो

१. सिक्खापदसुत्तं

२०१. ‘‘असप्पुरिसञ्च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरञ्च; सप्पुरिसञ्च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरञ्च. तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं. भगवा एतदवोच –

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति, अदिन्नादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाती होति, परञ्च पाणातिपाते समादपेति; अत्तना च अदिन्नादायी होति, परञ्च अदिन्नादाने समादपेति; अत्तना च कामेसुमिच्छाचारी होति, परञ्च कामेसुमिच्छाचारे समादपेति; अत्तना च मुसावादी होति, परञ्च मुसावादे समादपेति; अत्तना च सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति, परञ्च सुरामेरयमज्जपमादट्ठाने समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परञ्च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति; अत्तना च अदिन्नादाना पटिविरतो होति, परञ्च अदिन्नादाना वेरमणिया समादपेति; अत्तना च कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, परञ्च कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया समादपेति; अत्तना च मुसावादा पटिविरतो होति, परञ्च मुसावादा वेरमणिया समादपेति; अत्तना च सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो होति, परञ्च सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना वेरमणिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो’’ति [पु. प. १३५]. पठमं.

२. अस्सद्धसुत्तं

२०२. ‘‘असप्पुरिसञ्च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरञ्च; सप्पुरिसञ्च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरञ्च. तं सुणाथ…पे….

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अस्सद्धो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी होति, अप्पस्सुतो होति, कुसीतो होति, मुट्ठस्सति होति, दुप्पञ्ञो होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च अस्सद्धो होति, परञ्च अस्सद्धिये [असद्धाय (क.)] समादपेति; अत्तना च अहिरिको होति, परञ्च अहिरिकताय समादपेति; अत्तना च अनोत्तप्पी होति, परञ्च अनोत्तप्पे समादपेति; अत्तना च अप्पस्सुतो होति, परञ्च अप्पस्सुते समादपेति; अत्तना च कुसीतो होति, परञ्च कोसज्जे समादपेति; अत्तना च मुट्ठस्सति होति, परञ्च मुट्ठस्सच्चे [मुट्ठसच्चे (सी. स्या. कं. पी.)] समादपेति; अत्तना च दुप्पञ्ञो होति, परञ्च दुप्पञ्ञताय समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो सद्धो होति, हिरिमा होति, ओत्तप्पी होति, बहुस्सुतो होति, आरद्धवीरियो होति, सतिमा होति, पञ्ञवा होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च सद्धासम्पन्नो होति, परञ्च सद्धासम्पदाय समादपेति; अत्तना च हिरिमा होति, परञ्च हिरिमताय [हिरिसम्पदाय (क.)] समादपेति; अत्तना च ओत्तप्पी होति, परञ्च ओत्तप्पे समादपेति; अत्तना च बहुस्सुतो होति, परञ्च बाहुसच्चे समादपेति; अत्तना च आरद्धवीरियो होति, परञ्च वीरियारम्भे समादपेति; अत्तना च उपट्ठितस्सति होति, परञ्च सतिउपट्ठाने [सतिपट्ठाने (सी. स्या. कं. पी.)] समादपेति; अत्तना च पञ्ञासम्पन्नो होति, परञ्च पञ्ञासम्पदाय समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो’’ति. दुतियं.

३. सत्तकम्मसुत्तं

२०३. ‘‘असप्पुरिसञ्च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरञ्च; सप्पुरिसञ्च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरञ्च. तं सुणाथ…पे….

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति, अदिन्नादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति, पिसुणवाचो होति, फरुसवाचो होति, सम्फप्पलापी होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाती होति, परञ्च पाणातिपाते समादपेति; अत्तना च अदिन्नादायी होति, परञ्च अदिन्नादाने समादपेति; अत्तना च कामेसुमिच्छाचारी होति, परञ्च कामेसुमिच्छाचारे समादपेति; अत्तना च मुसावादी होति, परञ्च मुसावादे समादपेति; अत्तना च पिसुणवाचो होति, परञ्च पिसुणाय वाचाय समादपेति; अत्तना च फरुसवाचो होति, परञ्च फरुसाय वाचाय समादपेति; अत्तना च सम्फप्पलापी होति, परञ्च सम्फप्पलापे समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, फरुसाय वाचाय पटिविरतो, होति, सम्फप्पलापा पटिविरतो होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो? इध भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परञ्च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति; अत्तना च अदिन्नादाना पटिविरतो होति, परञ्च अदिन्नादाना वेरमणिया समादपेति; अत्तना च कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, परञ्च कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया समादपेति; अत्तना च मुसावादा पटिविरतो होति, परञ्च मुसावादा वेरमणिया समादपेति; अत्तना च पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, परञ्च पिसुणाय वाचाय वेरमणिया समादपेति; अत्तना च फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति, परञ्च फरुसाय वाचाय वेरमणिया समादपेति; अत्तना च सम्फप्पलापा पटिविरतो होति, परञ्च सम्फप्पलापा वेरमणिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो’’ति. ततियं.

४. दसकम्मसुत्तं

२०४. ‘‘असप्पुरिसञ्च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरञ्च; सप्पुरिसञ्च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरञ्च. तं सुणाथ…पे….

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति, अदिन्नादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति, पिसुणवाचो होति, फरुसवाचो होति, सम्फप्पलापी होति, अभिज्झालु होति, ब्यापन्नचित्तो होति, मिच्छादिट्ठिको होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाती होति, परञ्च पाणातिपाते समादपेति…पे… अत्तना च अभिज्झालु होति, परञ्च अभिज्झाय समादपेति; अत्तना च ब्यापन्नचित्तो होति, परञ्च ब्यापादे समादपेति, अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परञ्च मिच्छादिट्ठिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति…पे… अनभिज्झालु होति, अब्यापन्नचित्तो होति, सम्मादिट्ठिको होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परञ्च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति…पे… अत्तना च अनभिज्झालु होति, परञ्च अनभिज्झाय समादपेति; अत्तना च अब्यापन्नचित्तो होति, परञ्च अब्यापादे समादपेति; अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परञ्च सम्मादिट्ठिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो’’ति. चतुत्थं.

५. अट्ठङ्गिकसुत्तं

२०५. ‘‘असप्पुरिसञ्च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरञ्च; सप्पुरिसञ्च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरञ्च. तं सुणाथ…पे….

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो मिच्छादिट्ठिको होति, मिच्छासङ्कप्पो होति, मिच्छावाचो होति, मिच्छाकम्मन्तो होति, मिच्छाआजीवो होति, मिच्छावायामो होति, मिच्छासति होति, मिच्छासमाधि होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो? इध भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परञ्च मिच्छादिट्ठिया समादपेति; अत्तना च मिच्छासङ्कप्पो होति, परञ्च मिच्छासङ्कप्पे समादपेति; अत्तना च मिच्छावाचो होति, परञ्च मिच्छावाचाय समादपेति; अत्तना च मिच्छाकम्मन्तो होति, परञ्च मिच्छाकम्मन्ते समादपेति; अत्तना च मिच्छाआजीवो होति, परञ्च मिच्छाआजीवे समादपेति; अत्तना च मिच्छावायामो होति, परञ्च मिच्छावायामे समादपेति; अत्तना च मिच्छासति होति, परञ्च मिच्छासतिया समादपेति; अत्तना च मिच्छासमाधि होति, परञ्च मिच्छासमाधिम्हि समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो सम्मादिट्ठिको होति, सम्मासङ्कप्पो होति, सम्मावाचो होति, सम्माकम्मन्तो होति, सम्माआजीवो होति, सम्मावायामो होति, सम्मासति होति, सम्मासमाधि होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परञ्च सम्मादिट्ठिया समादपेति; अत्तना च सम्मासङ्कप्पो होति, परञ्च सम्मासङ्कप्पे समादपेति; अत्तना च सम्मावाचो होति, परञ्च सम्मावाचाय समादपेति; अत्तना च सम्माकम्मन्तो होति, परञ्च सम्माकम्मन्ते समादपेति; अत्तना च सम्माआजीवो होति, परञ्च सम्माआजीवे समादपेति; अत्तना च सम्मावायामो होति, परञ्च सम्मावायामे समादपेति; अत्तना च सम्मासति होति, परञ्च सम्मासतिया समादपेति; अत्तना च सम्मासमाधि होति, परञ्च सम्मासमाधिम्हि समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो’’ति. पञ्चमं.

६. दसमग्गसुत्तं

२०६. ‘‘असप्पुरिसञ्च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरञ्च; सप्पुरिसञ्च, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरञ्च. तं सुणाथ…पे….

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो मिच्छादिट्ठिको होति …पे… मिच्छाञाणी होति, मिच्छाविमुत्ति होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परञ्च मिच्छादिट्ठिया समादपेति…पे… अत्तना च मिच्छाञाणी होति, परञ्च मिच्छाञाणे समादपेति; अत्तना च मिच्छाविमुत्ति होति, परञ्च मिच्छाविमुत्तिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, असप्पुरिसेन असप्पुरिसतरो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसो? इध, भिक्खवे, एकच्चो सम्मादिट्ठिको होति…पे… सम्माञाणी होति, सम्माविमुत्ति होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परञ्च सम्मादिट्ठिया समादपेति…पे… अत्तना च सम्माञाणी होति, परञ्च सम्माञाणे समादपेति; अत्तना च सम्माविमुत्ति होति, परञ्च सम्माविमुत्तिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, सप्पुरिसेन सप्पुरिसतरो’’ति. छट्ठं.

७. पठमपापधम्मसुत्तं

२०७. ‘‘पापञ्च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, पापेन पापतरञ्च; कल्याणञ्च, कल्याणेन कल्याणतरञ्च. तं सुणाथ…पे….

‘‘कतमो च, भिक्खवे, पापो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति…पे… मिच्छादिट्ठिको होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, पापेन पापतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाती होति, परञ्च पाणातिपाते समादपेति…पे… अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परञ्च मिच्छादिट्ठिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापेन पापतरो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, कल्याणो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति…पे… सम्मादिट्ठिको होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्याणो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, कल्याणेन कल्याणतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परञ्च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति…पे… अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परञ्च सम्मादिट्ठिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्याणेन कल्याणतरो’’ति. सत्तमं.

८. दुतियपापधम्मसुत्तं

२०८. ‘‘पापञ्च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, पापेन पापतरञ्च; कल्याणञ्च, कल्याणेन कल्याणतरञ्च. तं सुणाथ, साधुकं मनसिकरोथ; भासिस्सामी’’ति. एवं…पे… एतदवोच –

‘‘कतमो च, भिक्खवे, पापो? इध, भिक्खवे, एकच्चो मिच्छादिट्ठिको होति…पे… मिच्छाञाणी होति, मिच्छाविमुत्ति होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, पापेन पापतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परञ्च मिच्छादिट्ठिया समादपेति…पे… अत्तना च मिच्छाञाणी होति, परञ्च मिच्छाञाणे समादपेति; अत्तना च मिच्छाविमुत्ति होति, परञ्च मिच्छाविमुत्तिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापेन पापतरो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, कल्याणो? इध, भिक्खवे, एकच्चो सम्मादिट्ठिको होति …पे… सम्माञाणी होति, सम्माविमुत्ति होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्याणो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, कल्याणेन कल्याणतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परञ्च सम्मादिट्ठिया समादपेति…पे… अत्तना च सम्माञाणी होति, परञ्च सम्माञाणे समादपेति; अत्तना च सम्माविमुत्ति होति, परञ्च सम्माविमुत्तिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्याणेन कल्याणतरो’’ति. अट्ठमं.

९. ततियपापधम्मसुत्तं

२०९. ‘‘पापधम्मञ्च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, पापधम्मेन पापधम्मतरञ्च; कल्याणधम्मञ्च, कल्याणधम्मेन कल्याणधम्मतरञ्च. तं सुणाथ…पे….

‘‘कतमो च, भिक्खवे, पापधम्मो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति…पे… मिच्छादिट्ठिको होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापधम्मो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, पापधम्मेन पापधम्मतरो? इध भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाती होति, परञ्च पाणातिपाते समादपेति…पे… अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परञ्च मिच्छादिट्ठिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापधम्मेन पापधम्मतरो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, कल्याणधम्मो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति…पे… सम्मादिट्ठिको होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्याणधम्मो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, कल्याणधम्मेन कल्याणधम्मतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, परञ्च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति…पे… अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परञ्च सम्मादिट्ठिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्याणधम्मेन कल्याणधम्मतरो’’ति. नवमं.

१०. चतुत्थपापधम्मसुत्तं

२१०. ‘‘पापधम्मञ्च वो, भिक्खवे, देसेस्सामि, पापधम्मेन पापधम्मतरञ्च; कल्याणधम्मञ्च, कल्याणधम्मेन कल्याणधम्मतरञ्च. तं सुणाथ…पे….

‘‘कतमो च, भिक्खवे, पापधम्मो? इध, भिक्खवे, एकच्चो मिच्छादिट्ठिको होति…पे… मिच्छाञाणी होति, मिच्छाविमुत्ति होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापधम्मो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, पापधम्मेन पापधम्मतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च मिच्छादिट्ठिको होति, परञ्च मिच्छादिट्ठिया समादपेति…पे… अत्तना च मिच्छाञाणी होति, परञ्च मिच्छाञाणे समादपेति; अत्तना च मिच्छाविमुत्ति होति, परञ्च मिच्छाविमुत्तिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, पापधम्मेन पापधम्मतरो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, कल्याणधम्मो? इध, भिक्खवे, एकच्चो सम्मादिट्ठिको होति…पे… सम्माञाणी होति, सम्माविमुत्ति होति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्याणधम्मो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, कल्याणधम्मेन कल्याणधम्मतरो? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना च सम्मादिट्ठिको होति, परञ्च सम्मादिट्ठिया समादपेति…पे… अत्तना च सम्माञाणी होति, परञ्च सम्माञाणे समादपेति; अत्तना च सम्माविमुत्ति होति, परञ्च सम्माविमुत्तिया समादपेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, कल्याणधम्मेन कल्याणधम्मतरो’’ति. दसमं.

सप्पुरिसवग्गो पठमो.

तस्सुद्दानं –

सिक्खापदञ्च अस्सद्धं, सत्तकम्मं अथो च दसकम्मं;

अट्ठङ्गिकञ्च दसमग्गं, द्वे पापधम्मा अपरे द्वेति.

(२२) २. परिसावग्गो

१. परिसासुत्तं

२११. ‘‘चत्तारोमे, भिक्खवे, परिसदूसना. कतमे चत्तारो? भिक्खु, भिक्खवे [इध भिक्खवे भिक्खु (पी. क.)], दुस्सीलो पापधम्मो परिसदूसनो; भिक्खुनी, भिक्खवे, दुस्सीला पापधम्मा परिसदूसना; उपासको, भिक्खवे, दुस्सीलो पापधम्मो परिसदूसनो; उपासिका, भिक्खवे, दुस्सीला पापधम्मा परिसदूसना. इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो परिसदूसना.

‘‘चत्तारोमे, भिक्खवे, परिससोभना. कतमे चत्तारो? भिक्खु, भिक्खवे, सीलवा कल्याणधम्मो परिससोभनो; भिक्खुनी, भिक्खवे, सीलवती कल्याणधम्मा परिससोभना; उपासको, भिक्खवे, सीलवा कल्याणधम्मो परिससोभनो; उपासिका, भिक्खवे, सीलवती कल्याणधम्मा परिससोभना. इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो परिससोभना’’ति. पठमं.

२. दिट्ठिसुत्तं

२१२. ‘‘चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये. कतमेहि चतूहि? कायदुच्चरितेन, वचीदुच्चरितेन, मनोदुच्चरितेन, मिच्छादिट्ठिया – इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये.

‘‘चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे. कतमेहि चतूहि? कायसुचरितेन, वचीसुचरितेन, मनोसुचरितेन, सम्मादिट्ठिया – इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे’’ति. दुतियं.

३. अकतञ्ञुतासुत्तं

२१३. ‘‘चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये. कतमेहि चतूहि? कायदुच्चरितेन, वचीदुच्चरितेन, मनोदुच्चरितेन, अकतञ्ञुता अकतवेदिता [अकतञ्ञुताअकतवेदिताय (सी.)] – इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये.

‘‘चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे. कतमेहि चतूहि? कायसुचरितेन, वचीसुचरितेन, मनोसुचरितेन, कतञ्ञुताकतवेदिता [कतञ्ञुताकतवेदिताय (सी.)] – इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे’’ति. ततियं.

४. पाणातिपातीसुत्तं

२१४. …पे… पाणातिपाती होति, अदिन्नादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति…पे… पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति. चतुत्थं.

५. पठममग्गसुत्तं

२१५. …पे… मिच्छादिट्ठिको होति, मिच्छासङ्कप्पो होति, मिच्छावाचो होति, मिच्छाकम्मन्तो होति…पे… सम्मादिट्ठिको होति, सम्मासङ्कप्पो होति, सम्मावाचो होति, सम्माकम्मन्तो होति. पञ्चमं.

६. दुतियमग्गसुत्तं

२१६. …पे… मिच्छाआजीवो होति, मिच्छावायामो होति, मिच्छासति होति, मिच्छासमाधि होति…पे… सम्माआजीवो होति, सम्मावायामो होति, सम्मासति होति, सम्मासमाधि होति. छट्ठं.

७. पठमवोहारपथसुत्तं

२१७. …पे… अदिट्ठे दिट्ठवादी होति, असुते सुतवादी होति, अमुते मुतवादी होति, अविञ्ञाते विञ्ञातवादी होति…पे… अदिट्ठे अदिट्ठवादी होति, असुते असुतवादी होति, अमुते अमुतवादी होति, अविञ्ञाते अविञ्ञातवादी होति. सत्तमं.

८. दुतियवोहारपथसुत्तं

२१८. …पे… दिट्ठे अदिट्ठवादी होति, सुते असुतवादी होति, मुते अमुतवादी होति, विञ्ञाते अविञ्ञातवादी होति…पे… दिट्ठे दिट्ठवादी होति, सुते सुतवादी होति, मुते मुतवादी होति, विञ्ञाते विञ्ञातवादी होति. अट्ठमं.

९. अहिरिकसुत्तं

२१९. …पे… अस्सद्धो होति, दुस्सीलो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी होति…पे… सद्धो होति, सीलवा होति, हिरिमा होति, ओत्तप्पी होति. नवमं.

१०. दुस्सीलसुत्तं

२२०. ‘‘चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये. कतमेहि चतूहि? अस्सद्धो होति, दुस्सीलो होति, कुसीतो होति, दुप्पञ्ञो होति – इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये.

‘‘चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे. कतमेहि चतूहि? सद्धो होति, सीलवा होति, आरद्धवीरियो होति, पञ्ञवा होति – इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे’’ति. दसमं.

परिसावग्गो [सोभनवग्गो (सी. स्या. कं. पी.)] दुतियो.

तस्सुद्दानं –

परिसा दिट्ठि अकतञ्ञुता, पाणातिपातापि द्वे मग्गा;

द्वे वोहारपथा वुत्ता, अहिरिकं दुप्पञ्ञेन चाति.

(२३) ३. दुच्चरितवग्गो

१. दुच्चरितसुत्तं

२२१. ‘‘चत्तारिमानि, भिक्खवे, वचीदुच्चरितानि. कतमानि चत्तारि? मुसावादो, पिसुणा वाचा, फरुसा वाचा, सम्फप्पलापो – इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि वचीदुच्चरितानि. चत्तारिमानि, भिक्खवे, वचीसुचरितानि. कतमानि चत्तारि? सच्चवाचा, अपिसुणा वाचा, सण्हा वाचा, मन्तवाचा [मन्ता वाचा (सी. स्या. कं. पी.)] – इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि वचीसुचरितानी’’ति. पठमं.

२. दिट्ठिसुत्तं

२२२. ‘‘चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विञ्ञूनं; बहुञ्च अपुञ्ञं पसवति. कतमेहि चतूहि? कायदुच्चरितेन, वचीदुच्चरितेन, मनोदुच्चरितेन, मिच्छादिट्ठिया – इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवति.

‘‘चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो विञ्ञूनं, बहुञ्च पुञ्ञं पसवति. कतमेहि चतूहि? कायसुचरितेन, वचीसुचरितेन, मनोसुचरितेन, सम्मादिट्ठिया – इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो विञ्ञूनं; बहुञ्च पुञ्ञं पसवती’’ति. दुतियं.

३. अकतञ्ञुतासुत्तं

२२३. ‘‘चतूहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो विञ्ञूनं, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवति. कतमेहि चतूहि? कायदुच्चरितेन, वचीदुच्चरितेन, मनोदुच्चरितेन, अकतञ्ञुता अकतवेदिता – इमेहि…पे… पण्डितो… कायसुचरितेन, वचीसुचरितेन, मनोसुचरितेन कतञ्ञुताकतवेदिता…पे…. ततियं.

४. पाणातिपातीसुत्तं

२२४. … पाणातिपाती होति, अदिन्नादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति…पे… पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति…पे…. चतुत्थं.

५. पठममग्गसुत्तं

२२५. … मिच्छादिट्ठिको होति, मिच्छासङ्कप्पो होति, मिच्छावाचो होति, मिच्छाकम्मन्तो होति…पे… सम्मादिट्ठिको होति, सम्मासङ्कप्पो होति, सम्मावाचो होति, सम्माकम्मन्तो होति…पे…. पञ्चमं.

६. दुतियमग्गसुत्तं

२२६. … मिच्छाआजीवो होति, मिच्छावायामो होति, मिच्छासति होति, मिच्छासमाधि होति…पे… सम्माआजीवो होति, सम्मावायामो होति, सम्मासति होति, सम्मासमाधि होति…पे…. छट्ठं.

७. पठमवोहारपथसुत्तं

२२७. … अदिट्ठे दिट्ठवादी होति, असुते सुतवादी होति, अमुते मुतवादी होति, अविञ्ञाते विञ्ञातवादी होति…पे… अदिट्ठे अदिट्ठवादी होति, असुते असुतवादी होति, अमुते अमुतवादी होति, अविञ्ञाते अविञ्ञातवादी होति…पे…. सत्तमं.

८. दुतियवोहारपथसुत्तं

२२८. … दिट्ठे अदिट्ठवादी होति, सुते असुतवादी होति, मुते अमुतवादी होति, विञ्ञाते अविञ्ञातवादी होति…पे… दिट्ठे दिट्ठवादी होति, सुते सुतवादी होति, मुते मुतवादी होति, विञ्ञाते विञ्ञातवादी होति…पे…. अट्ठमं.

९. अहिरिकसुत्तं

२२९. … अस्सद्धो होति, दुस्सीलो होति, अहिरिको होति, अनोत्तप्पी होति…पे… सद्धो होति, सीलवा होति, हिरिमा होति, ओत्तप्पी होति…पे…. नवमं.

१०. दुप्पञ्ञसुत्तं

२३०. … अस्सद्धो होति, दुस्सीलो होति, कुसीतो होति, दुप्पञ्ञो होति…पे… सद्धो होति, सीलवा होति, आरद्धवीरियो होति, पञ्ञवा होति – इमेहि खो, भिक्खवे, चतूहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो विञ्ञूनं, बहुञ्च पुञ्ञं पसवती’’ति. दसमं.

११. कविसुत्तं

२३१. ‘‘चत्तारोमे, भिक्खवे, कवी. कतमे चत्तारो? चिन्ताकवि, सुतकवि, अत्थकवि, पटिभानकवि – इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो कवी’’ति. एकादसमं.

दुच्चरितवग्गो ततियो.

तस्सुद्दानं –

दुच्चरितं दिट्ठि अकतञ्ञू च, पाणातिपातापि द्वे मग्गा;

द्वे वोहारपथा वुत्ता, अहिरिकं दुप्पञ्ञकविना चाति.

(२४) ४. कम्मवग्गो

१. संखित्तसुत्तं

२३२. ‘‘चत्तारिमानि, भिक्खवे, कम्मानि मया सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानि. कतमानि चत्तारि? अत्थि, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं अकण्हअसुक्कं [अकण्हं असुक्कं (सी. स्या. पी.) (दी. नि. ३.३१२; म. नि. २.८१)] अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति. इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानी’’ति. पठमं.

२. वित्थारसुत्तं

२३३. ‘‘चत्तारिमानि, भिक्खवे, कम्मानि मया सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानि. कतमानि चत्तारि? अत्थि, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं अकण्हअसुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति.

‘‘कतमञ्च, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं? इध, भिक्खवे, एकच्चो सब्याबज्झं [सब्यापज्झं (सब्बत्थ)] कायसङ्खारं अभिसङ्खरोति, सब्याबज्झं वचीसङ्खारं अभिसङ्खरोति, सब्याबज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरोति. सो सब्याबज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सब्याबज्झं वचीसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सब्याबज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा सब्याबज्झं लोकं उपपज्जति. तमेनं सब्याबज्झं लोकं उपपन्नं समानं सब्याबज्झा फस्सा फुसन्ति. सो सब्याबज्झेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो सब्याबज्झं वेदनं वेदियति [वेदयति (क.) अ. नि. ६.६३] एकन्तदुक्खं, सेय्यथापि सत्ता नेरयिका. इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं.

‘‘कतमञ्च, भिक्खवे, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं? इध, भिक्खवे, एकच्चो अब्याबज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्खरोति, अब्याबज्झं वचीसङ्खारं अभिसङ्खरोति, अब्याबज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरोति. सो अब्याबज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, अब्याबज्झं वचीसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, अब्याबज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा अब्याबज्झं लोकं उपपज्जति. तमेनं अब्याबज्झं लोकं उपपन्नं समानं अब्याबज्झा फस्सा फुसन्ति. सो अब्याबज्झेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो अब्याबज्झं वेदनं वेदियति एकन्तसुखं, सेय्यथापि देवा सुभकिण्हा. इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं.

‘‘कतमञ्च, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं? इध, भिक्खवे, एकच्चो सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि कायसङ्खारं अभिसङ्खरोति, सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि वचीसङ्खारं अभिसङ्खरोति, सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि मनोसङ्खारं अभिसङ्खरोति. सो सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि कायसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि वचीसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि मनोसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि लोकं उपपज्जति. तमेनं सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि लोकं उपपन्नं समानं सब्याबज्झापि अब्याबज्झापि फस्सा फुसन्ति. सो सब्याबज्झेहिपि अब्याबज्झेहिपि फस्सेहि फुट्ठो समानो सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि वेदनं वेदियति वोकिण्णसुखदुक्खं, सेय्यथापि मनुस्सा एकच्चे च देवा एकच्चे च विनिपातिका. इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं.

‘‘कतमञ्च, भिक्खवे, कम्मं अकण्हअसुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति? तत्र, भिक्खवे, यमिदं कम्मं कण्हं कण्हविपाकं तस्स पहानाय या चेतना, यमिदं [यम्पिदं (सी. स्या. कं. पी.)] कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं तस्स पहानाय या चेतना, यमिदं [यम्पिदं (सी. स्या. कं. पी.)] कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं तस्स पहानाय या चेतना – इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं अकण्हअसुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति. इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानी’’ति. दुतियं.

३. सोणकायनसुत्तं

२३४. अथ खो सिखामोग्गल्लानो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि. सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो सिखामोग्गल्लानो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच –

‘‘पुरिमानि, भो गोतम, दिवसानि पुरिमतरानि सोणकायनो माणवो येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मं एतदवोच – ‘समणो गोतमो सब्बकम्मानं अकिरियं पञ्ञपेति, सब्बकम्मानं खो पन अकिरियं पञ्ञपेन्तो उच्छेदं आह लोकस्स – कम्मसच्चायं [कम्मसच्चायी (क.)], भो, लोको कम्मसमारम्भट्ठायी’’’ति.

‘‘दस्सनम्पि खो अहं, ब्राह्मण, सोणकायनस्स माणवस्स नाभिजानामि; कुतो पनेवरूपो कथासल्लापो! चत्तारिमानि, ब्राह्मण, कम्मानि मया सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानि. कतमानि चत्तारि? अत्थि, ब्राह्मण, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं; अत्थि, ब्राह्मण, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं; अत्थि, ब्राह्मण, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं; अत्थि, ब्राह्मण, कम्मं अकण्हअसुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति.

‘‘कतमञ्च, ब्राह्मण, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं? इध, ब्राह्मण, एकच्चो सब्याबज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्खरोति, सब्याबज्झं वचीसङ्खारं अभिसङ्खरोति, सब्याबज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरोति. सो सब्याबज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सब्याबज्झं वचीसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सब्याबज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा सब्याबज्झं लोकं उपपज्जति. तमेनं सब्याबज्झं लोकं उपपन्नं समानं सब्याबज्झा फस्सा फुसन्ति. सो सब्याबज्झेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो सब्याबज्झं वेदनं वेदियति एकन्तदुक्खं, सेय्यथापि सत्ता नेरयिका. इदं वुच्चति, ब्राह्मण, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं.

‘‘कतमञ्च, ब्राह्मण, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं? इध, ब्राह्मण, एकच्चो अब्याबज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्खरोति, अब्याबज्झं वचीसङ्खारं अभिसङ्खरोति, अब्याबज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरोति. सो अब्याबज्झं कायसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, अब्याबज्झं वचीसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, अब्याबज्झं मनोसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा अब्याबज्झं लोकं उपपज्जति. तमेनं अब्याबज्झं लोकं उपपन्नं समानं अब्याबज्झा फस्सा फुसन्ति. सो अब्याबज्झेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो अब्याबज्झं वेदनं वेदियति एकन्तसुखं, सेय्यथापि देवा सुभकिण्हा. इदं वुच्चति, ब्राह्मण, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं.

‘‘कतमञ्च, ब्राह्मण, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं? इध, ब्राह्मण, एकच्चो सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि कायसङ्खारं अभिसङ्खरोति, सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि वचीसङ्खारं अभिसङ्खरोति, सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि मनोसङ्खारं अभिसङ्खरोति. सो सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि कायसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि वचीसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा, सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि मनोसङ्खारं अभिसङ्खरित्वा सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि लोकं उपपज्जति. तमेनं सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि लोकं उपपन्नं समानं सब्याबज्झापि अब्याबज्झापि फस्सा फुसन्ति. सो सब्याबज्झेहिपि अब्याबज्झेहिपि फस्सेहि फुट्ठो समानो सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि वेदनं वेदियति वोकिण्णसुखदुक्खं, सेय्यथापि मनुस्सा एकच्चे च देवा एकच्चे च विनिपातिका. इदं वुच्चति, ब्राह्मण, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं.

‘‘कतमञ्च, ब्राह्मण, कम्मं अकण्हअसुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति? तत्र, ब्राह्मण, यमिदं कम्मं कण्हं कण्हविपाकं तस्स पहानाय या चेतना, यमिदं कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं तस्स पहानाय या चेतना, यमिदं कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं तस्स पहानाय या चेतना – इदं वुच्चति, ब्राह्मण, कम्मं अकण्हअसुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति. इमानि खो, ब्राह्मण, चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानी’’ति. ततियं.

४. पठमसिक्खापदसुत्तं

२३५. ‘‘चत्तारिमानि, भिक्खवे, कम्मानि मया सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानि. कतमानि चत्तारि? अत्थि, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं अकण्हअसुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति. कतमञ्च, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति, अदिन्नादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति, सुरामेरयमज्जपमादट्ठायी होति. इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं.

‘‘कतमञ्च, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं? इध, भिक्खवे, एकच्चो सब्याबज्झम्पि अब्याबज्झम्पि कायसङ्खारं अभिसङ्खरोति…पे… इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं.

‘‘कतमञ्च, भिक्खवे, कम्मं अकण्हअसुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति? तत्र, भिक्खवे, यमिदं कम्मं कण्हं कण्हविपाकं…पे… इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं अकण्हअसुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति. इमानि खो, भिक्खवे, चत्तारि कम्मानि मया सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानी’’ति. चतुत्थं.

५. दुतियसिक्खापदसुत्तं

२३६. ‘‘चत्तारिमानि, भिक्खवे, कम्मानि मया सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदितानि. कतमानि चत्तारि? अत्थि, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं कण्हसुक्कं कण्हसुक्कविपाकं; अत्थि, भिक्खवे, कम्मं अकण्हअसुक्कं अकण्हअसुक्कविपाकं कम्मक्खयाय संवत्तति.

‘‘कतमञ्च, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं? इध, भिक्खवे, एकच्चेन माता [एकच्चो मातरं (क.)] जीविता वोरोपिता होति, पिता [पितरं (क.)] जीविता वोरोपितो [वोरोपिता (क.)] होति, अरहं [अरहन्तं (क.)] जीविता वोरोपितो [वोरोपिता (क.)] होति, तथागतस्स दुट्ठेन चित्तेन लोहितं उप्पादितं [उप्पादिता (क.)] होति, सङ्घो भिन्नो होति. इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं कण्हं कण्हविपाकं.

‘‘कतमञ्च, भिक्खवे, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति, सम्फप्पलापा पटिविरतो होति, अनभिज्झालु होति, अब्यापन्नचित्तो होति, सम्मादिट्ठि [सम्मादिट्ठिको (सी. स्या. कं.)] होति. इदं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मं सुक्कं सुक्कविपाकं.