३. भद्दियसुत्तं

१९३. एकं समयं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं. अथ खो भद्दियो लिच्छवि येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो भद्दियो लिच्छवि भगवन्तं एतदवोच –

‘‘सुतं मेतं, भन्ते – ‘मायावी समणो गोतमो आवट्टनिं मायं [आवट्टनीमायं (सी.), आवट्टनिमायं (स्या. कं. क.) म. नि. २.६० पस्सितब्बं] जानाति याय अञ्ञतित्थियानं सावके आवट्टेती’ति. ये ते, भन्ते, एवमाहंसु – ‘मायावी समणो गोतमो आवट्टनिं मायं जानाति याय अञ्ञतित्थियानं सावके आवट्टेती’ति, कच्चि ते, भन्ते, भगवतो वुत्तवादिनो, न च भगवन्तं अभूतेन अब्भाचिक्खन्ति, धम्मस्स च अनुधम्मं ब्याकरोन्ति, न च कोचि सहधम्मिको वादानुपातो गारय्हं ठानं आगच्छति, अनब्भक्खातुकामा हि मयं, भन्ते, भगवन्त’’न्ति?

‘‘एथ तुम्हे, भद्दिय, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा आकारपरिवितक्केन, मा दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिया, मा भब्बरूपताय, मा ‘समणो नो गरू’ति. यदा तुम्हे, भद्दिय, अत्तनाव जानेय्याथ – ‘इमे धम्मा अकुसला, इमे धम्मा सावज्जा, इमे धम्मा विञ्ञुगरहिता, इमे धम्मा समत्ता समादिन्ना अहिताय दुक्खाय संवत्तन्ती’ति, अथ तुम्हे, भद्दिय, पजहेय्याथ.

‘‘तं किं मञ्ञथ, भद्दिय, लोभो पुरिसस्स अज्झत्तं उप्पज्जमानो उप्पज्जति हिताय वा अहिताय वा’’ति? ‘‘अहिताय, भन्ते’’. ‘‘लुद्धो पनायं, भद्दिय, पुरिसपुग्गलो लोभेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो पाणम्पि हनति, अदिन्नम्पि आदियति, परदारम्पि गच्छति, मुसापि भणति, परम्पि तथत्ताय [तदत्थाय (क.) अ. नि. ३.६६] समादपेति यंस होति दीघरत्तं अहिताय दुक्खाया’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’.

‘‘तं किं मञ्ञथ, भद्दिय, दोसो पुरिसस्स…पे… मोहो पुरिसस्स…पे… सारम्भो पुरिसस्स अज्झत्तं उप्पज्जमानो उप्पज्जति हिताय वा अहिताय वा’’ति? ‘‘अहिताय, भन्ते’’. ‘‘सारद्धो पनायं, भद्दिय, पुरिसपुग्गलो सारम्भेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो पाणम्पि हनति, अदिन्नम्पि आदियति, परदारम्पि गच्छति, मुसापि भणति, परम्पि तथत्ताय समादपेति यंस होति दीघरत्तं अहिताय दुक्खाया’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’.

‘‘तं किं मञ्ञथ, भद्दिय, इमे धम्मा कुसला वा अकुसला वा’’ति? ‘‘अकुसला, भन्ते’’. ‘‘सावज्जा वा अनवज्जा वा’’ति? ‘‘सावज्जा, भन्ते’’. ‘‘विञ्ञुगरहिता वा विञ्ञुप्पसत्था वा’’ति? ‘‘विञ्ञुगरहिता, भन्ते’’. ‘‘समत्ता समादिन्ना अहिताय दुक्खाय संवत्तन्ति, नो वा? कथं वा एत्थ होती’’ति? ‘‘समत्ता, भन्ते, समादिन्ना अहिताय दुक्खाय संवत्तन्ति. एवं नो एत्थ होती’’ति.

‘‘इति खो, भद्दिय, यं तं ते अवोचुम्हा – एथ तुम्हे, भद्दिय, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा आकारपरिवितक्केन, मा दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिया, मा भब्बरूपताय, मा ‘समणो नो गरू’ति. यदा तुम्हे, भद्दिय, अत्तनाव जानेय्याथ – ‘इमे धम्मा अकुसला, इमे धम्मा सावज्जा, इमे धम्मा विञ्ञुगरहिता, इमे धम्मा समत्ता समादिन्ना अहिताय दुक्खाय संवत्तन्तीति, अथ तुम्हे, भद्दिय, पजहेय्याथा’ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं.

‘‘एथ तुम्हे, भद्दिय, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा आकारपरिवितक्केन, मा दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिया, मा भब्बरूपताय, मा ‘समणो नो गरू’ति. यदा तुम्हे, भद्दिय, अत्तनाव जानेय्याथ – ‘इमे धम्मा कुसला, इमे धम्मा अनवज्जा, इमे धम्मा विञ्ञुप्पसत्था, इमे धम्मा समत्ता समादिन्ना हिताय सुखाय संवत्तन्ती’ति, अथ तुम्हे, भद्दिय, उपसम्पज्ज विहरेय्याथा’’ति.

‘‘तं किं मञ्ञथ, भद्दिय, अलोभो पुरिसस्स अज्झत्तं उप्पज्जमानो उप्पज्जति हिताय वा अहिताय वा’’ति? ‘‘हिताय, भन्ते’’. ‘‘अलुद्धो पनायं, भद्दिय, पुरिसपुग्गलो लोभेन अनभिभूतो अपरियादिन्नचित्तो नेव पाणं हनति, न अदिन्नं आदियति, न परदारं गच्छति, न मुसा भणति, परम्पि तथत्ताय न समादपेति यं’स होति दीघरत्तं हिताय सुखाया’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’.

‘‘तं किं मञ्ञथ, भद्दिय, अदोसो पुरिसस्स…पे… अमोहो पुरिसस्स…पे… असारम्भो पुरिसस्स अज्झत्तं उप्पज्जमानो उप्पज्जति हिताय वा अहिताय वा’’ति? ‘‘हिताय, भन्ते’’. ‘‘असारद्धो पनायं, भद्दिय, पुरिसपुग्गलो सारम्भेन अनभिभूतो अपरियादिन्नचित्तो नेव पाणं हनति, न अदिन्नं आदियति, न परदारं गच्छति, न मुसा भणति, परम्पि तथत्ताय न समादपेति यं’स होति दीघरत्तं हिताय सुखाया’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’.

‘‘तं किं मञ्ञथ, भद्दिय, इमे धम्मा कुसला वा अकुसला वा’’ति? ‘‘कुसला, भन्ते’’. ‘‘सावज्जा वा अनवज्जा वा’’ति? ‘‘अनवज्जा, भन्ते’’. ‘‘विञ्ञुगरहिता वा विञ्ञुप्पसत्था वा’’ति? ‘‘विञ्ञुप्पसत्था, भन्ते’’. ‘‘समत्ता समादिन्ना हिताय सुखाय संवत्तन्ति नो वा? कथं वा एत्थ होती’’ति? ‘‘समत्ता, भन्ते, समादिन्ना हिताय सुखाय संवत्तन्ति. एवं नो एत्थ होती’’ति.

‘‘इति खो, भद्दिय, यं तं ते अवोचुम्हा – एथ तुम्हे, भद्दिय, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा आकारपरिवितक्केन, मा दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिया, मा भब्बरूपताय, मा ‘समणो नो गरू’ति. यदा तुम्हे, भद्दिय, अत्तनाव जानेय्याथ – ‘इमे धम्मा कुसला, इमे धम्मा अनवज्जा, इमे धम्मा विञ्ञुप्पसत्था, इमे धम्मा समत्ता समादिन्ना हिताय सुखाय संवत्तन्तीति, अथ तुम्हे, भद्दिय, उपसम्पज्ज विहरेय्याथा’ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च वुत्तं.

‘‘ये खो ते, भद्दिय, लोके सन्तो सप्पुरिसा ते सावकं एवं समादपेन्ति – ‘एहि त्वं, अम्भो पुरिस, लोभं विनेय्य [विनेय्य विनेय्य (सी. स्या. कं.)] विहराहि. लोभं विनेय्य विहरन्तो न लोभजं कम्मं करिस्ससि कायेन वाचाय मनसा. दोसं विनेय्य विहराहि. दोसं विनेय्य विहरन्तो न दोसजं कम्मं करिस्ससि कायेन वाचाय मनसा. मोहं विनेय्य विहराहि. मोहं विनेय्य विहरन्तो न मोहजं कम्मं करिस्ससि कायेन वाचाय मनसा. सारम्भं विनेय्य विहराहि. सारम्भं विनेय्य विहरन्तो न सारम्भजं कम्मं करिस्ससि कायेन वाचाय मनसा’’’ति.

एवं वुत्ते भद्दियो लिच्छवि भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अभिक्कन्तं, भन्ते…पे… उपासकं मं, भन्ते, भगवा धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गत’’न्ति.

‘‘अपि नु ताहं, भद्दिय, एवं अवचं – ‘एहि मे त्वं, भद्दिय, सावको होहि; अहं सत्था भविस्सामी’’’ति? ‘‘नो हेतं, भन्ते’’. ‘‘एवंवादिं खो मं, भद्दिय, एवमक्खायिं एके समणब्राह्मणा असता तुच्छा मुसा अभूतेन अब्भाचिक्खन्ति – ‘मायावी समणो गोतमो आवट्टनिं मायं जानाति याय अञ्ञतित्थियानं सावके आवट्टेती’’’ति. ‘‘भद्दिका, भन्ते, आवट्टनी माया. कल्याणी, भन्ते, आवट्टनी माया. पिया मे, भन्ते, ञातिसालोहिता इमाय आवट्टनिया आवट्टेय्युं, पियानम्पि मे अस्स ञातिसालोहितानं दीघरत्तं हिताय सुखाय. सब्बे चेपि, भन्ते, खत्तिया इमाय आवट्टनिया आवट्टेय्युं, सब्बेसम्पिस्स खत्तियानं दीघरत्तं हिताय सुखाय. सब्बे चेपि, भन्ते, ब्राह्मणा… वेस्सा … सुद्दा इमाय आवट्टनिया आवट्टेय्युं, सब्बेसम्पिस्स सुद्दानं दीघरत्तं हिताय सुखाया’’ति.

‘‘एवमेतं, भद्दिय, एवमेतं, भद्दिय! सब्बे चेपि, भद्दिय, खत्तिया इमाय आवट्टनिया आवट्टेय्युं अकुसलधम्मप्पहानाय कुसलधम्मूपसम्पदाय, सब्बेसम्पिस्स खत्तियानं दीघरत्तं हिताय सुखाय. सब्बे चेपि, भद्दिय, ब्राह्मणा… वेस्सा… सुद्दा आवट्टेय्युं अकुसलधम्मप्पहानाय कुसलधम्मूपसम्पदाय, सब्बेसम्पिस्स सुद्दानं दीघरत्तं हिताय सुखाय. सदेवको चेपि, भद्दिय, लोको समारको सब्रह्मको सस्समणब्राह्मणी पजा सदेवमनुस्सा इमाय आवट्टनिया आवट्टेय्युं [आवट्टेय्य (?)] अकुसलधम्मप्पहानाय कुसलधम्मूपसम्पदाय, सदेवकस्सपिस्स लोकस्स समारकस्स सब्रह्मकस्स सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय दीघरत्तं हिताय सुखाय. इमे चेपि, भद्दिय, महासाला इमाय आवट्टनिया आवट्टेय्युं अकुसलधम्मप्पहानाय कुसलधम्मूपसम्पदाय, इमेसम्पिस्स महासालानं दीघरत्तं हिताय सुखाय ( ) [(सचे चेतेय्युं) (सी. स्या. कं. पी.), (आवट्टेय्युं) (क.) अ. नि. ८.४४]. को पन वादो मनुस्सभूतस्सा’’ति! ततियं.