१. सोतानुगतसुत्तं
१९१. ‘‘सोतानुगतानं, भिक्खवे, धम्मानं, वचसा परिचितानं, मनसानुपेक्खितानं, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धानं चत्तारो आनिसंसा पाटिकङ्खा. कतमे चत्तारो? इध, भिक्खवे, भिक्खु धम्मं परियापुणाति – सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवुत्तकं, जातकं, अब्भुतधम्मं, वेदल्लं. तस्स ते धम्मा सोतानुगता होन्ति, वचसा परिचिता, मनसानुपेक्खिता, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा. सो मुट्ठस्सति [मुट्ठस्सती (सी.)] कालं कुरुमानो अञ्ञतरं देवनिकायं उपपज्जति. तस्स तत्थ सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति [पिलपन्ति (सी. स्या. कं. पी.)]. दन्धो, भिक्खवे, सतुप्पादो; अथ सो सत्तो खिप्पंयेव विसेसगामी होति. सोतानुगतानं, भिक्खवे, धम्मानं, वचसा परिचितानं, मनसानुपेक्खितानं, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धानं अयं पठमो आनिसंसो पाटिकङ्खो.
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, भिक्खु धम्मं परियापुणाति – सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवुत्तकं, जातकं, अब्भुतधम्मं, वेदल्लं. तस्स ते धम्मा सोतानुगता होन्ति, वचसा परिचिता, मनसानुपेक्खिता, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा. सो मुट्ठस्सति कालं कुरुमानो अञ्ञतरं देवनिकायं उपपज्जति. तस्स तत्थ न हेव खो सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति; अपि च खो भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो देवपरिसायं धम्मं देसेति. तस्स एवं होति – ‘अयं वा सो धम्मविनयो, यत्थाहं पुब्बे ब्रह्मचरियं अचरि’न्ति. दन्धो, भिक्खवे, सतुप्पादो; अथ सो सत्तो खिप्पमेव विसेसगामी होति. सेय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसो कुसलो भेरिसद्दस्स. सो अद्धानमग्गप्पटिपन्नो भेरिसद्दं सुणेय्य. तस्स न हेव खो अस्स कङ्खा वा विमति वा – ‘भेरिसद्दो नु खो, न नु खो भेरिसद्दो’ति! अथ खो भेरिसद्दोत्वेव निट्ठं गच्छेय्य. एवमेवं खो, भिक्खवे, भिक्खु धम्मं परियापुणाति – सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवुत्तकं, जातकं, अब्भुतधम्मं, वेदल्लं. तस्स ते धम्मा सोतानुगता होन्ति, वचसा परिचिता, मनसानुपेक्खिता, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा. सो मुट्ठस्सति कालं कुरुमानो अञ्ञतरं देवनिकायं उपपज्जति. तस्स तत्थ न हेव खो सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति; अपि च खो भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो देवपरिसायं धम्मं देसेति. तस्स एवं होति – ‘अयं वा सो धम्मविनयो, यत्थाहं पुब्बे ब्रह्मचरियं अचरि’न्ति. दन्धो, भिक्खवे, सतुप्पादो; अथ सो सत्तो खिप्पंयेव विसेसगामी होति. सोतानुगतानं, भिक्खवे, धम्मानं, वचसा परिचितानं, मनसानुपेक्खितानं, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धानं अयं दुतियो आनिसंसो पाटिकङ्खो.
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, भिक्खु धम्मं परियापुणाति – सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवुत्तकं, जातकं, अब्भुतधम्मं, वेदल्लं. तस्स ते धम्मा सोतानुगता होन्ति, वचसा परिचिता, मनसानुपेक्खिता, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा. सो मुट्ठस्सति कालं कुरुमानो अञ्ञतरं देवनिकायं उपपज्जति. तस्स तत्थ न हेव खो सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति, नपि भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो देवपरिसायं धम्मं देसेति; अपि च खो देवपुत्तो देवपरिसायं धम्मं देसेति. तस्स एवं होति – ‘अयं वा सो धम्मविनयो, यत्थाहं पुब्बे ब्रह्मचरियं अचरि’न्ति. दन्धो, भिक्खवे, सतुप्पादो; अथ सो सत्तो खिप्पंयेव विसेसगामी होति. सेय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसो कुसलो सङ्खसद्दस्स. सो अद्धानमग्गप्पटिपन्नो सङ्खसद्दं सुणेय्य. तस्स न हेव खो अस्स कङ्खा वा विमति वा – ‘सङ्खसद्दो नु खो, न नु खो सङ्खसद्दो’ति! अथ खो सङ्खसद्दोत्वेव निट्ठं गच्छेय्य. एवमेवं खो, भिक्खवे, भिक्खु धम्मं परियापुणाति – सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवुत्तकं, जातकं, अब्भुतधम्मं, वेदल्लं. तस्स ते धम्मा सोतानुगता होन्ति, वचसा परिचिता, मनसानुपेक्खिता, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा. सो मुट्ठस्सति कालं कुरुमानो अञ्ञतरं देवनिकायं उपपज्जति. तस्स तत्थ न हेव खो सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति, नपि भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो देवपरिसायं धम्मं देसेति; अपि च खो देवपुत्तो देवपरिसायं धम्मं देसेति. तस्स एवं होति – ‘अयं वा सो धम्मविनयो, यत्थाहं पुब्बे ब्रह्मचरियं अचरि’न्ति. दन्धो, भिक्खवे, सतुप्पादो; अथ सो सत्तो खिप्पंयेव विसेसगामी होति. सोतानुगतानं, भिक्खवे, धम्मानं, वचसा परिचितानं, मनसानुपेक्खितानं, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धानं अयं ततियो आनिसंसो पाटिकङ्खो.
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, भिक्खु धम्मं परियापुणाति – सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवुत्तकं, जातकं, अब्भुतधम्मं, वेदल्लं. तस्स ते धम्मा सोतानुगता होन्ति, वचसा परिचिता, मनसानुपेक्खिता, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा. सो मुट्ठस्सति कालं कुरुमानो अञ्ञतरं देवनिकायं उपपज्जति. तस्स तत्थ न हेव खो सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति, नपि भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो देवपरिसायं धम्मं देसेति, नपि देवपुत्तो देवपरिसायं धम्मं देसेति; अपि च खो ओपपातिको ओपपातिकं सारेति – ‘सरसि त्वं, मारिस, सरसि त्वं, मारिस, यत्थ मयं पुब्बे ब्रह्मचरियं अचरिम्हा’ति. सो एवमाह – ‘सरामि, मारिस, सरामि, मारिसा’ति. दन्धो, भिक्खवे, सतुप्पादो; अथ सो सत्तो खिप्पंयेव विसेसगामी होति. सेय्यथापि, भिक्खवे, द्वे सहायका सहपंसुकीळिका [सहपंसुकीळका (स्या. कं.)]. ते कदाचि करहचि अञ्ञमञ्ञं समागच्छेय्युं. अञ्ञो पन [समागच्छेय्युं, तमेनं (सी. स्या. कं. पी.)] सहायको सहायकं एवं वदेय्य – ‘इदम्पि, सम्म, सरसि, इदम्पि, सम्म, सरसी’ति. सो एवं वदेय्य – ‘सरामि, सम्म, सरामि, सम्मा’ति. एवमेवं खो, भिक्खवे, भिक्खु धम्मं परियापुणाति – सुत्तं, गेय्यं, वेय्याकरणं, गाथं, उदानं, इतिवुत्तकं, जातकं, अब्भुतधम्मं, वेदल्लं. तस्स ते धम्मा सोतानुगता होन्ति, वचसा परिचिता, मनसानुपेक्खिता, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा. सो मुट्ठस्सति कालं कुरुमानो अञ्ञतरं देवनिकायं उपपज्जति. तस्स तत्थ न हेव खो सुखिनो धम्मपदा प्लवन्ति, नपि भिक्खु इद्धिमा चेतोवसिप्पत्तो देवपरिसायं धम्मं देसेति, नपि देवपुत्तो देवपरिसायं धम्मं देसेति; अपि च खो ओपपातिको ओपपातिकं सारेति – ‘सरसि त्वं, मारिस, सरसि त्वं, मारिस, यत्थ मयं पुब्बे ब्रह्मचरियं अचरिम्हा’ति. सो एवमाह – ‘सरामि, मारिस, सरामि, मारिसा’ति. दन्धो, भिक्खवे, सतुप्पादो; अथ खो सो सत्तो खिप्पंयेव विसेसगामी होति. सोतानुगतानं, भिक्खवे, धम्मानं, वचसा परिचितानं, मनसानुपेक्खितानं, दिट्ठिया सुप्पटिविद्धानं अयं चतुत्थो आनिसंसो पाटिकङ्खो. सोतानुगतानं, भिक्खवे, धम्मानं, वचसा परिचितानं, मनसानुपेक्खितानं दिट्ठिया सुप्पटिविद्धानं इमे चत्तारो आनिसंसा पाटिकङ्खा’’ति. पठमं.