९. विपल्लाससुत्तं
४९. ‘‘चत्तारोमे, भिक्खवे, सञ्ञाविपल्लासा चित्तविपल्लासा दिट्ठिविपल्लासा. कतमे चत्तारो? अनिच्चे, भिक्खवे, निच्चन्ति सञ्ञाविपल्लासो चित्तविपल्लासो दिट्ठिविपल्लासो; दुक्खे, भिक्खवे, सुखन्ति सञ्ञाविपल्लासो चित्तविपल्लासो दिट्ठिविपल्लासो; अनत्तनि, भिक्खवे, अत्ताति सञ्ञाविपल्लासो चित्तविपल्लासो दिट्ठिविपल्लासो; असुभे, भिक्खवे, सुभन्ति सञ्ञाविपल्लासो चित्तविपल्लासो दिट्ठिविपल्लासो. इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो सञ्ञाविपल्लासा चित्तविपल्लासा दिट्ठिविपल्लासा.
‘‘चत्तारोमे, भिक्खवे, नसञ्ञाविपल्लासा नचित्तविपल्लासा नदिट्ठिविपल्लासा. कतमे चत्तारो? अनिच्चे, भिक्खवे, अनिच्चन्ति नसञ्ञाविपल्लासो नचित्तविपल्लासो नदिट्ठिविपल्लासो; दुक्खे, भिक्खवे, दुक्खन्ति नसञ्ञाविपल्लासो नचित्तविपल्लासो नदिट्ठिविपल्लासो; अनत्तनि, भिक्खवे, अनत्ताति नसञ्ञाविपल्लासो नचित्तविपल्लासो नदिट्ठिविपल्लासो; असुभे, भिक्खवे, असुभन्ति नसञ्ञाविपल्लासो नचित्तविपल्लासो नदिट्ठिविपल्लासो. इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो नसञ्ञाविपल्लासा नचित्तविपल्लासा नदिट्ठिविपल्लासा’’ति.
‘‘अनिच्चे निच्चसञ्ञिनो, दुक्खे च सुखसञ्ञिनो;
अनत्तनि च अत्ताति, असुभे सुभसञ्ञिनो;
मिच्छादिट्ठिहता सत्ता, खित्तचित्ता विसञ्ञिनो.
‘‘ते योगयुत्ता मारस्स, अयोगक्खेमिनो जना;
सत्ता गच्छन्ति संसारं, जातिमरणगामिनो.
‘‘यदा च बुद्धा लोकस्मिं, उप्पज्जन्ति पभङ्करा;
ते इमं धम्मं [तेमं धम्मं (सी. स्या. कं.)] पकासेन्ति, दुक्खूपसमगामिनं.
‘‘तेसं सुत्वान सप्पञ्ञा, सचित्तं पच्चलद्धा ते;
अनिच्चं अनिच्चतो दक्खुं, दुक्खमद्दक्खु दुक्खतो.
‘‘अनत्तनि अनत्ताति, असुभं असुभतद्दसुं;
सम्मादिट्ठिसमादाना, सब्बं दुक्खं उपच्चगु’’न्ति [पटि. म. १.२३६]. नवमं;