६. दोणसुत्तं

३६. एकं समयं भगवा अन्तरा च उक्कट्ठं अन्तरा च सेतब्यं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति. दोणोपि सुदं ब्राह्मणो अन्तरा च उक्कट्ठं अन्तरा च सेतब्यं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति. अद्दसा खो दोणो ब्राह्मणो भगवतो पादेसु चक्कानि सहस्सारानि सनेमिकानि सनाभिकानि सब्बाकारपरिपूरानि; दिस्वानस्स एतदहोसि – ‘‘अच्छरियं वत, भो, अब्भुतं वत, भो! न वतिमानि मनुस्सभूतस्स पदानि भविस्सन्ती’’ति!! अथ खो भगवा मग्गा ओक्कम्म अञ्ञतरस्मिं रुक्खमूले निसीदि पल्लङ्कं आभुजित्वा उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सतिं उपट्ठपेत्वा. अथ खो दोणो ब्राह्मणो भगवतो पदानि अनुगच्छन्तो अद्दस भगवन्तं अञ्ञतरस्मिं रुक्खमूले निसिन्नं पासादिकं पसादनीयं सन्तिन्द्रियं सन्तमानसं उत्तमदमथसमथमनुप्पत्तं दन्तं गुत्तं संयतिन्द्रियं [यतिन्द्रियं (महाव. २५७)] नागं. दिस्वान येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोच –

‘‘देवो नो भवं भविस्सती’’ति? ‘‘न खो अहं, ब्राह्मण, देवो भविस्सामी’’ति. ‘‘गन्धब्बो नो भवं भविस्सती’’ति? ‘‘न खो अहं, ब्राह्मण, गन्धब्बो भविस्सामी’’ति. ‘‘यक्खो नो भवं भविस्सती’’ति? ‘‘न खो अहं, ब्राह्मण, यक्खो भविस्सामी’’ति. ‘‘मनुस्सो नो भवं भविस्सती’’ति? ‘‘न खो अहं, ब्राह्मण, मनुस्सो भविस्सामी’’ति.

‘‘‘देवो नो भवं भविस्सती’ति, इति पुट्ठो समानो – ‘न खो अहं, ब्राह्मण, देवो भविस्सामी’ति वदेसि. ‘गन्धब्बो नो भवं भविस्सती’ति, इति पुट्ठो समानो – ‘न खो अहं, ब्राह्मण, गन्धब्बो भविस्सामी’ति वदेसि. ‘यक्खो नो भवं भविस्सती’ति, इति पुट्ठो समानो – ‘न खो अहं, ब्राह्मण, यक्खो भविस्सामी’ति वदेसि. ‘मनुस्सो नो भवं भविस्सती’ति, इति पुट्ठो समानो – ‘न खो अहं, ब्राह्मण, मनुस्सो भविस्सामी’ति वदेसि. अथ को चरहि भवं भविस्सती’’ति?

‘‘येसं खो अहं, ब्राह्मण, आसवानं अप्पहीनत्ता देवो भवेय्यं, ते मे आसवा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा. येसं खो अहं, ब्राह्मण, आसवानं अप्पहीनत्ता गन्धब्बो भवेय्यं… यक्खो भवेय्यं… मनुस्सो भवेय्यं, ते मे आसवा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा. सेय्यथापि, ब्राह्मण, उप्पलं वा पदुमं वा पुण्डरीकं वा उदके जातं उदके संवड्ढं उदका अच्चुग्गम्म तिट्ठति अनुपलित्तं उदकेन; एवमेवं खो अहं, ब्राह्मण, लोके जातो लोके संवड्ढो लोकं अभिभुय्य विहरामि अनुपलित्तो लोकेन. बुद्धोति मं, ब्राह्मण, धारेही’’ति.

‘‘येन देवूपपत्यस्स, गन्धब्बो वा विहङ्गमो;

यक्खत्तं येन गच्छेय्यं, मनुस्सत्तञ्च अब्बजे;

ते मय्हं, आसवा खीणा, विद्धस्ता विनळीकता.

‘‘पुण्डरीकं यथा वग्गु, तोयेन नुपलिप्पति [नुपलिम्पति (क.)];

नुपलिप्पामि [नुपलिम्पामि (क.)] लोकेन, तस्मा बुद्धोस्मि ब्राह्मणा’’ति. छट्ठं;