१०. योगसुत्तं

१०. ‘‘चत्तारोमे, भिक्खवे, योगा. कतमे चत्तारो? कामयोगो, भवयोगो, दिट्ठियोगो, अविज्जायोगो. कतमो च, भिक्खवे, कामयोगो? इध, भिक्खवे, एकच्चो कामानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च [अत्थगमञ्च (सी. पी.)] अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं नप्पजानाति. तस्स कामानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं अप्पजानतो [नप्पजानतो (स्या. कं. क.)] यो कामेसु कामरागो कामनन्दी [कामनन्दि (सी. स्या. कं.)] कामस्नेहो काममुच्छा कामपिपासा कामपरिळाहो कामज्झोसानं कामतण्हा सानुसेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, कामयोगो. इति कामयोगो.

‘‘भवयोगो च कथं होति? इध, भिक्खवे, एकच्चो भवानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं नप्पजानाति. तस्स भवानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं अप्पजानतो यो भवेसु भवरागो भवनन्दी भवस्नेहो भवमुच्छा भवपिपासा भवपरिळाहो भवज्झोसानं भवतण्हा सानुसेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, भवयोगो. इति कामयोगो भवयोगो.

‘‘दिट्ठियोगो च कथं होति? इध, भिक्खवे, एकच्चो दिट्ठीनं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं नप्पजानाति. तस्स दिट्ठीनं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं अप्पजानतो यो दिट्ठीसु दिट्ठिरागो दिट्ठिनन्दी दिट्ठिस्नेहो दिट्ठिमुच्छा दिट्ठिपिपासा दिट्ठिपरिळाहो दिट्ठिज्झोसानं [दिट्ठिअज्झोसानं (सी. पी.)] दिट्ठितण्हा सानुसेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, दिट्ठियोगो. इति कामयोगो भवयोगो दिट्ठियोगो.

‘‘अविज्जायोगो च कथं होति? इध, भिक्खवे, एकच्चो छन्नं फस्सायतनानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं नप्पजानाति. तस्स छन्नं फस्सायतनानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं अप्पजानतो या छसु फस्सायतनेसु अविज्जा अञ्ञाणं सानुसेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, अविज्जायोगो. इति कामयोगो भवयोगो दिट्ठियोगो अविज्जायोगो, संयुत्तो पापकेहि अकुसलेहि धम्मेहि संकिलेसिकेहि पोनोभविकेहि [पोनो ब्भविकेहि (स्या. क.)] सदरेहि दुक्खविपाकेहि आयतिं जातिजरामरणिकेहि. तस्मा अयोगक्खेमीति वुच्चति. इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो योगा.

‘‘चत्तारोमे, भिक्खवे, विसंयोगा. कतमे चत्तारो? कामयोगविसंयोगो, भवयोगविसंयोगो, दिट्ठियोगविसंयोगो, अविज्जायोगविसंयोगो. कतमो च, भिक्खवे, कामयोगविसंयोगो? इध, भिक्खवे, एकच्चो कामानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं पजानाति. तस्स कामानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं पजानतो यो कामेसु कामरागो कामनन्दी कामस्नेहो काममुच्छा कामपिपासा कामपरिळाहो कामज्झोसानं कामतण्हा सा नानुसेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, कामयोगविसंयोगो. इति कामयोगविसंयोगो.

‘‘भवयोगविसंयोगो च कथं होति? इध, भिक्खवे, एकच्चो भवानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं पजानाति. तस्स भवानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं पजानतो यो भवेसु भवरागो भवनन्दी भवस्नेहो भवमुच्छा भवपिपासा भवपरिळाहो भवज्झोसानं भवतण्हा सा नानुसेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, भवयोगविसंयोगो. इति कामयोगविसंयोगो भवयोगविसंयोगो.

‘‘दिट्ठियोगविसंयोगो च कथं होति? इध, भिक्खवे, एकच्चो दिट्ठीनं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं पजानाति. तस्स दिट्ठीनं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं पजानतो यो दिट्ठीसु दिट्ठिरागो दिट्ठिनन्दी दिट्ठिस्नेहो दिट्ठिमुच्छा दिट्ठिपिपासा दिट्ठिपरिळाहो दिट्ठिज्झोसानं दिट्ठितण्हा सा नानुसेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, दिट्ठियोगविसंयोगो. इति कामयोगविसंयोगो भवयोगविसंयोगो दिट्ठियोगविसंयोगो.

‘‘अविज्जायोगविसंयोगो च कथं होति? इध, भिक्खवे, एकच्चो छन्नं फस्सायतनानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं पजानाति. तस्स छन्नं फस्सायतनानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं पजानतो या छसु फस्सायतनेसु अविज्जा अञ्ञाणं सा नानुसेति. अयं वुच्चति, भिक्खवे, अविज्जायोगविसंयोगो. इति कामयोगविसंयोगो भवयोगविसंयोगो दिट्ठियोगविसंयोगो अविज्जायोगविसंयोगो, विसंयुत्तो पापकेहि अकुसलेहि धम्मेहि संकिलेसिकेहि पोनोभविकेहि सदरेहि दुक्खविपाकेहि आयतिं जातिजरामरणिकेहि. तस्मा योगक्खेमीति वुच्चति. इमे खो, भिक्खवे, चत्तारो विसंयोगा’’ति.

‘‘कामयोगेन संयुत्ता, भवयोगेन चूभयं;

दिट्ठियोगेन संयुत्ता, अविज्जाय पुरक्खता.

‘‘सत्ता गच्छन्ति संसारं, जातिमरणगामिनो;

ये च कामे परिञ्ञाय, भवयोगञ्च सब्बसो.

‘‘दिट्ठियोगं समूहच्च, अविज्जञ्च विराजयं;

सब्बयोगविसंयुत्ता, ते वे योगातिगा मुनी’’ति. दसमं;

भण्डगामवग्गो पठमो.