१०. चूळनिकासुत्तं

८१. अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सम्मुखामेतं, भन्ते, भगवतो सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं – ‘भगवतो, आनन्द, सिखिस्स अभिभू नाम सावको ब्रह्मलोके ठितो सहस्सिलोकधातुं [सहस्सीलोकधातुं (पी.) सं. नि. १.१८५ वित्थारो] सरेन विञ्ञापेसी’ति. भगवा पन, भन्ते, अरहं सम्मासम्बुद्धो कीवतकं पहोति सरेन विञ्ञापेतु’’न्ति? ‘‘सावको सो, आनन्द, अप्पमेय्या तथागता’’ति.

दुतियम्पि खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सम्मुखा मेतं, भन्ते, भगवतो सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं – ‘भगवतो, आनन्द, सिखिस्स अभिभू नाम सावको ब्रह्मलोके ठितो सहस्सिलोकधातुं सरेन विञ्ञापेसी’ति. भगवा पन, भन्ते, अरहं सम्मासम्बुद्धो कीवतकं पहोति सरेन विञ्ञापेतु’’न्ति? ‘‘सावको सो, आनन्द, अप्पमेय्या तथागता’’ति.

ततियम्पि खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सम्मुखामेतं, भन्ते, भगवतो सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं – ‘भगवतो, आनन्द, सिखिस्स अभिभू नाम सावको ब्रह्मलोके ठितो सहस्सिलोकधातुं सरेन विञ्ञापेसी’ति. भगवा पन, भन्ते, अरहं सम्मासम्बुद्धो कीवतकं पहोति सरेन विञ्ञापेतु’’न्ति? ‘‘सुता ते, आनन्द, सहस्सी चूळनिका लोकधातू’’ति? ‘‘एतस्स, भगवा, कालो; एतस्स, सुगत, कालो! यं भगवा भासेय्य. भगवतो सुत्वा भिक्खू धारेस्सन्ती’’ति. ‘‘तेनहानन्द, सुणाहि साधुकं मनसि करोहि, भासिस्सामी’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पच्चस्सोसि. भगवा एतदवोच –

‘‘यावता, आनन्द, चन्दिमसूरिया [चन्दिमसुरिया (सी. स्या. कं. पी.)] परिहरन्ति, दिसा भन्ति विरोचना, ताव सहस्सधा लोको. तस्मिं सहस्सधा लोके सहस्सं [तस्मिं सहस्सं (स्या. कं. पी.)] चन्दानं, सहस्सं सूरियानं, सहस्सं सिनेरुपब्बतराजानं, सहस्सं जम्बुदीपानं, सहस्सं अपरगोयानानं, सहस्सं उत्तरकुरूनं, सहस्सं पुब्बविदेहानं, चत्तारि महासमुद्दसहस्सानि, चत्तारि महाराजसहस्सानि, सहस्सं चातुमहाराजिकानं, सहस्सं तावतिंसानं, सहस्सं यामानं, सहस्सं तुसितानं, सहस्सं निम्मानरतीनं, सहस्सं परनिम्मितवसवत्तीनं, सहस्सं ब्रह्मलोकानं – अयं वुच्चतानन्द, सहस्सी चूळनिका लोकधातु.

‘‘यावतानन्द, सहस्सी चूळनिका लोकधातु ताव सहस्सधा लोको. अयं वुच्चतानन्द, द्विसहस्सी मज्झिमिका लोकधातु.

‘‘यावतानन्द, द्विसहस्सी मज्झिमिका लोकधातु ताव सहस्सधा लोको. अयं वुच्चतानन्द, तिसहस्सी महासहस्सी लोकधातु.

‘‘आकङ्खमानो, आनन्द, तथागतो तिसहस्सिमहासहस्सिलोकधातुं [तिसहस्सि महासहस्सिं लोकधातुं (स्या. कं.), तिसहस्सीमहासहस्सीलोकधातुं (पी.)] सरेन विञ्ञापेय्य, यावता पन आकङ्खेय्या’’ति.

‘‘यथा कथं पन, भन्ते, भगवा तिसहस्सिमहासहस्सिलोकधातुं सरेन विञ्ञापेय्य, यावता पन आकङ्खेय्या’’ति? ‘‘इधानन्द, तथागतो तिसहस्सिमहासहस्सिलोकधातुं ओभासेन फरेय्य. यदा ते सत्ता तं आलोकं सञ्जानेय्युं, अथ तथागतो घोसं करेय्य सद्दमनुस्सावेय्य. एवं खो, आनन्द, तथागतो तिसहस्सिमहासहस्सिलोकधातुं सरेन विञ्ञापेय्य, यावता पन आकङ्खेय्या’’ति.

एवं वुत्ते आयस्मा आनन्दो (आयस्मन्तं उदायिं) [(भगवन्तं) (सी.), ( ) नत्थि स्या. कं. पोत्थकेसु. अट्ठकथाय समेति] एतदवोच – ‘‘लाभा वत मे, सुलद्धं वत मे, यस्स मे सत्था एवंमहिद्धिको एवंमहानुभावो’’ति. एवं वुत्ते आयस्मा उदायी आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘किं तुय्हेत्थ, आवुसो आनन्द, यदि ते सत्था एवंमहिद्धिको एवंमहानुभावो’’ति? एवं वुत्ते भगवा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘मा हेवं, उदायि, मा हेवं, उदायि. सचे, उदायि, आनन्दो अवीतरागो कालं करेय्य, तेन चित्तप्पसादेन सत्तक्खत्तुं देवेसु देवरज्जं कारेय्य, सत्तक्खत्तुं इमस्मिंयेव जम्बुदीपे महारज्जं कारेय्य. अपि च, उदायि, आनन्दो दिट्ठेव धम्मे परिनिब्बायिस्सती’’ति. दसमं.

आनन्दवग्गो ततियो.