९. अन्धसुत्तं
२९. ‘‘तयोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मिं. कतमे तयो? अन्धो, एकचक्खु, द्विचक्खु. कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो अन्धो? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स तथारूपं चक्खु न होति यथारूपेन चक्खुना अनधिगतं वा भोगं अधिगच्छेय्य अधिगतं वा भोगं फातिं करेय्य [फातिकरेय्य (सी.)]; तथारूपम्पिस्स चक्खु न होति यथारूपेन चक्खुना कुसलाकुसले धम्मे जानेय्य, सावज्जानवज्जे धम्मे जानेय्य, हीनप्पणीते धम्मे जानेय्य, कण्हसुक्कसप्पटिभागे धम्मे जानेय्य. अयं वुच्चति, भिक्खवे, पुग्गलो अन्धो.
‘‘कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो एकचक्खु? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स तथारूपं चक्खु होति यथारूपेन चक्खुना अनधिगतं वा भोगं अधिगच्छेय्य अधिगतं वा भोगं फातिं करेय्य; तथारूपं पनस्स [तथारूपम्पिस्स (स्या. कं. पी. क.)] चक्खु न होति यथारूपेन चक्खुना कुसलाकुसले धम्मे जानेय्य, सावज्जानवज्जे धम्मे जानेय्य, हीनप्पणीते धम्मे जानेय्य, कण्हसुक्कसप्पटिभागे धम्मे जानेय्य. अयं वुच्चति, भिक्खवे, पुग्गलो एकचक्खु.
‘‘कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो द्विचक्खु? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स तथारूपं चक्खु होति यथारूपेन चक्खुना अनधिगतं वा भोगं अधिगच्छेय्य, अधिगतं वा भोगं फातिं करेय्य; तथारूपम्पिस्स चक्खु होति यथारूपेन चक्खुना कुसलाकुसले धम्मे जानेय्य; सावज्जानवज्जे धम्मे जानेय्य, हीनप्पणीते धम्मे जानेय्य, कण्हसुक्कसप्पटिभागे धम्मे जानेय्य. अयं वुच्चति, भिक्खवे, पुग्गलो द्विचक्खु. ‘इमे खो, भिक्खवे, तयो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि’’’न्ति.
‘‘न चेव भोगा तथारूपा, न च पुञ्ञानि कुब्बति;
उभयत्थ कलिग्गाहो, अन्धस्स हतचक्खुनो.
‘‘अथापरायं अक्खातो, एकचक्खु च पुग्गलो;
धम्माधम्मेन सठोसो [संसट्ठो (सी. स्या. कं. पी.), सठोति (क.)], भोगानि परियेसति.
‘‘थेय्येन कूटकम्मेन, मुसावादेन चूभयं;
कुसलो होति सङ्घातुं [संहातुं (स्या.)], कामभोगी च मानवो;
इतो सो निरयं गन्त्वा, एकचक्खु विहञ्ञति.
‘‘द्विचक्खु पन अक्खातो, सेट्ठो पुरिसपुग्गलो;
धम्मलद्धेहि भोगेहि, उट्ठानाधिगतं धनं.
‘‘ददाति सेट्ठसङ्कप्पो, अब्यग्गमानसो नरो;
उपेति भद्दकं ठानं, यत्थ गन्त्वा न सोचति.
‘‘अन्धञ्च एकचक्खुञ्च, आरका परिवज्जये;
द्विचक्खुं पन सेवेथ, सेट्ठं पुरिसपुग्गल’’न्ति. नवमं;