३. ततियपण्णासकं

(११) १. आसादुप्पजहवग्गो

११९. ‘‘द्वेमा, भिक्खवे, आसा दुप्पजहा. कतमा द्वे? लाभासा च जीवितासा च. इमा खो, भिक्खवे, द्वे आसा दुप्पजहा’’ति.

१२०. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, पुग्गला दुल्लभा लोकस्मिं. कतमे द्वे? यो च पुब्बकारी, यो च कतञ्ञू कतवेदी. इमे खो, भिक्खवे, द्वे पुग्गला दुल्लभा लोकस्मि’’न्ति.

१२१. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, पुग्गला दुल्लभा लोकस्मिं. कतमे द्वे? तित्तो च तप्पेता च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे पुग्गला दुल्लभा लोकस्मि’’न्ति.

१२२. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, पुग्गला दुत्तप्पया. कतमे द्वे? यो च लद्धं लद्धं निक्खिपति, यो च लद्धं लद्धं विस्सज्जेति. इमे खो, भिक्खवे, द्वे पुग्गला दुत्तप्पया’’ति.

१२३. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, पुग्गला सुतप्पया. कतमे द्वे? यो च लद्धं लद्धं न निक्खिपति, यो च लद्धं लद्धं न विस्सज्जेति. इमे खो, भिक्खवे, द्वे पुग्गला सुतप्पया’’ति.

१२४. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, पच्चया रागस्स उप्पादाय. कतमे द्वे? सुभनिमित्तञ्च अयोनिसो च मनसिकारो. इमे खो, भिक्खवे, द्वे पच्चया रागस्स उप्पादाया’’ति.

१२५. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, पच्चया दोसस्स उप्पादाय. कतमे द्वे? पटिघनिमित्तञ्च अयोनिसो च मनसिकारो. इमे खो, भिक्खवे, द्वे पच्चया दोसस्स उप्पादाया’’ति.

१२६. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, पच्चया मिच्छादिट्ठिया उप्पादाय. कतमे द्वे? परतो च घोसो अयोनिसो च मनसिकारो. इमे खो, भिक्खवे, द्वे पच्चया मिच्छादिट्ठिया उप्पादाया’’ति.

१२७. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, पच्चया सम्मादिट्ठिया उप्पादाय. कतमे द्वे? परतो च घोसो, योनिसो च मनसिकारो. इमे खो, भिक्खवे, द्वे पच्चया सम्मादिट्ठिया उप्पादाया’’ति.

१२८. ‘‘द्वेमा, भिक्खवे, आपत्तियो. कतमा द्वे? लहुका च आपत्ति, गरुका च आपत्ति. इमा खो, भिक्खवे, द्वे आपत्तियो’’ति.

१२९. ‘‘द्वेमा, भिक्खवे, आपत्तियो. कतमा द्वे? दुट्ठुल्ला च आपत्ति, अदुट्ठुल्ला च आपत्ति. इमा खो, भिक्खवे, द्वे आपत्तियो’’ति.

१३०. ‘‘द्वेमा, भिक्खवे, आपत्तियो. कतमा द्वे? सावसेसा च आपत्ति, अनवसेसा च आपत्ति. इमा खो, भिक्खवे, द्वे आपत्तियो’’ति.

आसादुप्पजहवग्गो पठमो.

(१२) २. आयाचनवग्गो

१३१. ‘‘सद्धो, भिक्खवे, भिक्खु एवं सम्मा आयाचमानो आयाचेय्य – ‘तादिसो होमि यादिसा सारिपुत्तमोग्गल्लाना’ति. एसा, भिक्खवे, तुला एतं पमाणं मम सावकानं भिक्खूनं यदिदं सारिपुत्तमोग्गल्लाना’’ति.

१३२. ‘‘सद्धा, भिक्खवे, भिक्खुनी एवं सम्मा आयाचमाना आयाचेय्य – ‘तादिसी होमि यादिसी खेमा च भिक्खुनी उप्पलवण्णा चा’ति. एसा, भिक्खवे, तुला एतं पमाणं मम साविकानं भिक्खुनीनं यदिदं खेमा च भिक्खुनी उप्पलवण्णा चा’’ति.

१३३. ‘‘सद्धो, भिक्खवे, उपासको एवं सम्मा आयाचमानो आयाचेय्य – ‘तादिसो होमि यादिसो चित्तो च गहपति हत्थको च आळवको’ति. एसा, भिक्खवे, तुला एतं पमाणं मम सावकानं उपासकानं यदिदं चित्तो च गहपति हत्थको च आळवको’’ति.

१३४. ‘‘सद्धा, भिक्खवे, उपासिका एवं सम्मा आयाचमाना आयाचेय्य – ‘तादिसी होमि यादिसी खुज्जुत्तरा च उपासिका वेळुकण्डकिया [वेळुकण्डकी (अ. नि. ६.३७; अ. नि. ४.१७६ आगतं] च नन्दमाता’ति. एसा, भिक्खवे, तुला एतं पमाणं मम साविकानं उपासिकानं यदिदं खुज्जुत्तरा च उपासिका वेळुकण्डकिया च नन्दमाता’’ति.

१३५. ‘‘द्वीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवति. कतमेहि द्वीहि? अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स वण्णं भासति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा वण्णारहस्स अवण्णं भासति. इमेहि खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवतीति.

‘‘द्वीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च पुञ्ञं पसवति. कतमेहि द्वीहि? अनुविच्च परियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स अवण्णं भासति, अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णारहस्स वण्णं भासति. इमेहि खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च पुञ्ञं पसवती’’ति.

१३६. ‘‘द्वीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवति. कतमेहि द्वीहि? अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अप्पसादनीये ठाने पसादं उपदंसेति, अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा पसादनीये ठाने अप्पसादं उपदंसेति. इमेहि खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवतीति.

‘‘द्वीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च पुञ्ञं पसवति. कतमेहि द्वीहि? अनुविच्च परियोगाहेत्वा अप्पसादनीये ठाने अप्पसादं उपदंसेति, अनुविच्च परियोगाहेत्वा पसादनीये ठाने पसादं उपदंसेति. इमेहि खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च पुञ्ञं पसवती’’ति.

१३७. ‘‘द्वीसु, भिक्खवे, मिच्छापटिपज्जमानो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवति. कतमेसु द्वीसु? मातरि च पितरि च. इमेसु खो, भिक्खवे, द्वीसु मिच्छापटिपज्जमानो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवतीति.

‘‘द्वीसु, भिक्खवे, सम्मापटिपज्जमानो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च पुञ्ञं पसवति. कतमेसु द्वीसु? मातरि च पितरि च. इमेसु खो, भिक्खवे, द्वीसु सम्मापटिपज्जमानो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च पुञ्ञं पसवती’’ति.

१३८. ‘‘द्वीसु, भिक्खवे, मिच्छापटिपज्जमानो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवति. कतमेसु द्वीसु? तथागते च तथागतसावके च. इमेसु खो, भिक्खवे, मिच्छापटिपज्जमानो बालो अब्यत्तो असप्पुरिसो खतं उपहतं अत्तानं परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवतीति.

‘‘द्वीसु, भिक्खवे, सम्मापटिपज्जमानो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च पुञ्ञं पसवति. कतमेसु द्वीसु? तथागते च तथागतसावके च. इमेसु खो, भिक्खवे, द्वीसु सम्मापटिपज्जमानो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खतं अनुपहतं अत्तानं परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विञ्ञूनं, बहुञ्च पुञ्ञं पसवती’’ति.

१३९. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? सचित्तवोदानञ्च न च किञ्चि लोके उपादियति. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’ति.

१४०. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? कोधो च उपनाहो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’ति.

१४१. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? कोधविनयो च उपनाहविनयो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’ति.

आयाचनवग्गो दुतियो.

(१३) ३. दानवग्गो

१४२. ‘‘द्वेमानि, भिक्खवे, दानानि. कतमानि द्वे? आमिसदानञ्च धम्मदानञ्च. इमानि खो, भिक्खवे, द्वे दानानि. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं दानानं यदिदं धम्मदान’’न्ति.

१४३. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, यागा. कतमे द्वे? आमिसयागो च धम्मयागो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे यागा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं यागानं यदिदं धम्मयागो’’ति.

१४४. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, चागा. कतमे द्वे? आमिसचागो च धम्मचागो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे चागा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं चागानं यदिदं धम्मचागो’’ति.

१४५. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, परिच्चागा. कतमे द्वे? आमिसपरिच्चागो च धम्मपरिच्चागो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे परिच्चागा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं परिच्चागानं यदिदं धम्मपरिच्चागो’’ति.

१४६. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, भोगा. कतमे द्वे? आमिसभोगो च धम्मभोगो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे भोगा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं भोगानं यदिदं धम्मभोगो’’ति.

१४७. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, सम्भोगा. कतमे द्वे? आमिससम्भोगो च धम्मसम्भोगो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे सम्भोगा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं सम्भोगानं यदिदं धम्मसम्भोगो’’ति.

१४८. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, संविभागा. कतमे द्वे? आमिससंविभागो च धम्मसंविभागो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे संविभागा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं संविभागानं यदिदं धम्मसंविभागो’’ति.

१४९. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, सङ्गहा. कतमे द्वे? आमिससङ्गहो च धम्मसङ्गहो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे सङ्गहा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं सङ्गहानं यदिदं धम्मसङ्गहो’’ति.

१५०. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, अनुग्गहा. कतमे द्वे? आमिसानुग्गहो च धम्मानुग्गहो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे अनुग्गहा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं अनुग्गहानं यदिदं धम्मानुग्गहो’’ति.

१५१. ‘‘द्वेमा, भिक्खवे, अनुकम्पा. कतमा द्वे? आमिसानुकम्पा च धम्मानुकम्पा च. इमा खो, भिक्खवे, द्वे अनुकम्पा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमासं द्विन्नं अनुकम्पानं यदिदं धम्मानुकम्पा’’ति.

दानवग्गो ततियो.

(१४) ४. सन्थारवग्गो

१५२. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, सन्थारा [सन्धारा (क.)]. कतमे द्वे? आमिससन्थारो च धम्मसन्थारो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे सन्थारा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं सन्थारानं यदिदं धम्मसन्थारो’’ति.

१५३. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, पटिसन्थारा [पटिसन्धारा (क.)]. कतमे द्वे? आमिसपटिसन्थारो च धम्मपटिसन्थारो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे पटिसन्थारा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं पटिसन्थारानं यदिदं धम्मपटिसन्थारो’’ति.

१५४. ‘‘द्वेमा, भिक्खवे, एसना. कतमा द्वे? आमिसेसना च धम्मेसना च. इमा खो, भिक्खवे, द्वे एसना. एतदग्गं, भिक्खवे, इमासं द्विन्नं एसनानं यदिदं धम्मेसना’’ति.

१५५. ‘‘द्वेमा, भिक्खवे, परियेसना. कतमा द्वे? आमिसपरियेसना च धम्मपरियेसना च. इमा खो, भिक्खवे, द्वे परियेसना. एतदग्गं, भिक्खवे, इमासं द्विन्नं परियेसनानं यदिदं धम्मपरियेसना’’ति.

१५६. ‘‘द्वेमा, भिक्खवे, परियेट्ठियो. कतमा द्वे? आमिसपरियेट्ठि च धम्मपरियेट्ठि च. इमा खो, भिक्खवे, द्वे परियेट्ठियो. एतदग्गं, भिक्खवे, इमासं द्विन्नं परियेट्ठीनं यदिदं धम्मपरियेट्ठी’’ति.

१५७. ‘‘द्वेमा, भिक्खवे, पूजा. कतमा द्वे? आमिसपूजा च धम्मपूजा च. इमा खो भिक्खवे, द्वे पूजा. एतदग्गं, भिक्खवे, इमासं द्विन्नं पूजानं यदिदं धम्मपूजा’’ति.

१५८. ‘‘द्वेमानि, भिक्खवे, आतिथेय्यानि. कतमानि द्वे? आमिसातिथेय्यञ्च धम्मातिथेय्यञ्च. इमानि खो, भिक्खवे, द्वे आतिथेय्यानि. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं आतिथेय्यानं यदिदं धम्मातिथेय्य’’न्ति.

१५९. ‘‘द्वेमा, भिक्खवे, इद्धियो. कतमा द्वे? आमिसिद्धि च धम्मिद्धि च. इमा खो, भिक्खवे, द्वे इद्धियो. एतदग्गं, भिक्खवे, इमासं द्विन्नं इद्धीनं यदिदं धम्मिद्धी’’ति.

१६०. ‘‘द्वेमा, भिक्खवे, वुद्धियो. कतमा द्वे? आमिसवुद्धि च धम्मवुद्धि च. इमा खो, भिक्खवे, द्वे वुद्धियो. एतदग्गं, भिक्खवे, इमासं द्विन्नं वुद्धीनं यदिदं धम्मवुद्धी’’ति.

१६१. ‘‘द्वेमानि, भिक्खवे, रतनानि. कतमानि द्वे? आमिसरतनञ्च धम्मरतनञ्च. इमानि खो, भिक्खवे, द्वे रतनानि. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं रतनानं यदिदं धम्मरतन’’न्ति.

१६२. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, सन्निचया. कतमे द्वे? आमिससन्निचयो च धम्मसन्निचयो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे सन्निचया. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं सन्निचयानं यदिदं धम्मसन्निचयो’’ति.

१६३. ‘‘द्वेमानि, भिक्खवे, वेपुल्लानि. कतमानि द्वे? आमिसवेपुल्लञ्च धम्मवेपुल्लञ्च. इमानि खो, भिक्खवे, द्वे वेपुल्लानि. एतदग्गं, भिक्खवे, इमेसं द्विन्नं वेपुल्लानं यदिदं धम्मवेपुल्ल’’न्ति.

सन्थारवग्गो चतुत्थो.

(१५) ५. समापत्तिवग्गो

१६४. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? समापत्तिकुसलता च समापत्तिवुट्ठानकुसलता च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’ति.

१६५. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? अज्जवञ्च मद्दवञ्च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१६६. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? खन्ति च सोरच्चञ्च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१६७. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? साखल्यञ्च पटिसन्थारो च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१६८. ‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? अविहिंसा च सोचेय्यञ्च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१६९. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारता च भोजने अमत्तञ्ञुता च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१७०. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? इन्द्रियेसु गुत्तद्वारता च भोजने मत्तञ्ञुता च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१७१. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? पटिसङ्खानबलञ्च भावनाबलञ्च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१७२. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? सतिबलञ्च समाधिबलञ्च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१७३. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? समथो च विपस्सना च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१७४. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? सीलविपत्ति च दिट्ठिविपत्ति च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१७५. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? सीलसम्पदा च दिट्ठिसम्पदा च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१७६. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? सीलविसुद्धि च दिट्ठिविसुद्धि च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१७७. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? दिट्ठिविसुद्धि च यथादिट्ठिस्स च पधानं. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१७८. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? असन्तुट्ठिता च कुसलेसु धम्मेसु, अप्पटिवानिता च पधानस्मिं. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१७९. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? मुट्ठस्सच्चञ्च असम्पजञ्ञञ्च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’.

१८०. ‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा. कतमे द्वे? सति च सम्पजञ्ञञ्च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा’’ति.

समापत्तिवग्गो पञ्चमो.

ततियो पण्णासको समत्तो.