६. संसप्पनीयसुत्तं

२१६. ‘‘संसप्पनीयपरियायं वो, भिक्खवे, धम्मपरियायं देसेस्सामि. तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ; भासिस्सामी’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं. भगवा एतदवोच –

‘‘कतमो च, भिक्खवे, संसप्पनीयपरियायो धम्मपरियायो? कम्मस्सका, भिक्खवे, सत्ता कम्मदायादा कम्मयोनी कम्मबन्धू कम्मपटिसरणा, यं कम्मं करोन्ति – कल्याणं वा पापकं वा – तस्स दायादा भवन्ति.

‘‘इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति लुद्दो लोहितपाणि हतपहते निविट्ठो, अदयापन्नो सब्बपाणभूतेसु. सो संसप्पति कायेन, संसप्पति वाचाय, संसप्पति मनसा. तस्स जिम्हं कायकम्मं होति, जिम्हं वचीकम्मं, जिम्हं मनोकम्मं, जिम्हा गति, जिम्हुपपत्ति.

‘‘जिम्हगतिकस्स खो पनाहं, भिक्खवे, जिम्हुपपत्तिकस्स द्विन्नं गतीनं अञ्ञतरं गतिं वदामि – ये वा एकन्तदुक्खा निरया या वा संसप्पजातिका तिरच्छानयोनि. कतमा च सा, भिक्खवे, संसप्पजातिका तिरच्छानयोनि? अहि विच्छिका सतपदी नकुला बिळारा मूसिका उलूका, ये वा पनञ्ञेपि केचि तिरच्छानयोनिका सत्ता मनुस्से दिस्वा संसप्पन्ति. इति खो, भिक्खवे, भूता भूतस्स उपपत्ति होति. यं करोति तेन उपपज्जति. उपपन्नमेनं फस्सा फुसन्ति. एवमहं, भिक्खवे, ‘कम्मदायादा सत्ता’ति वदामि.

‘‘इध पन, भिक्खवे, एकच्चो अदिन्नादायी होति…पे… कामेसुमिच्छाचारी होति… मुसावादी होति… पिसुणवाचो होति… फरुसवाचो होति… सम्फप्पलापी होति… अभिज्झालु होति… ब्यापन्नचित्तो होति… मिच्छादिट्ठिको होति विपरीतदस्सनो – ‘नत्थि दिन्नं…पे… सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती’ति. सो संसप्पति कायेन, संसप्पति वाचाय, संसप्पति मनसा. तस्स जिम्हं कायकम्मं होति, जिम्हं वचीकम्मं, जिम्हं मनोकम्मं, जिम्हा गति, जिम्हुपपत्ति.

‘‘जिम्हगतिकस्स खो पनाहं, भिक्खवे, जिम्हुपपत्तिकस्स द्विन्नं गतीनं अञ्ञतरं गतिं वदामि – ये वा एकन्तदुक्खा निरया या वा संसप्पजातिका तिरच्छानयोनि. कतमा च सा, भिक्खवे, संसप्पजातिका तिरच्छानयोनि? अहि विच्छिका सतपदी नकुला बिळारा मूसिका उलूका, ये वा पनञ्ञेपि केचि तिरच्छानयोनिका सत्ता मनुस्से दिस्वा संसप्पन्ति. इति खो, भिक्खवे, भूता भूतस्स उपपत्ति होति, यं करोति तेन उपपज्जति. उपपन्नमेनं फस्सा फुसन्ति. एवमहं, भिक्खवे, ‘कम्मदायादा सत्ता’ति वदामि. कम्मस्सका, भिक्खवे, सत्ता कम्मदायादा कम्मयोनी कम्मबन्धू कम्मपटिसरणा, यं कम्मं करोन्ति – कल्याणं वा पापकं वा – तस्स दायादा भवन्ति.

‘‘इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपातं पहाय पाणातिपाता पटिविरतो होति निहितदण्डो निहितसत्थो, लज्जी दयापन्नो सब्बपाणभूतहितानुकम्पी विहरति. सो न संसप्पति कायेन, न संसप्पति वाचाय, न संसप्पति मनसा. तस्स उजु कायकम्मं होति, उजु वचीकम्मं, उजु मनोकम्मं, उजु गति, उजुपपत्ति.

‘‘उजुगतिकस्स खो पनाहं, भिक्खवे, उजुपपत्तिकस्स द्विन्नं गतीनं अञ्ञतरं गतिं वदामि – ये वा एकन्तसुखा सग्गा यानि वा पन तानि उच्चाकुलानि खत्तियमहासालकुलानि वा ब्राह्मणमहासालकुलानि वा गहपतिमहासालकुलानि वा अड्ढानि महद्धनानि महाभोगानि पहूतजातरूपरजतानि पहूतवित्तूपकरणानि पहूतधनधञ्ञानि. इति खो, भिक्खवे, भूता भूतस्स उपपत्ति होति. यं करोति तेन उपपज्जति. उपपन्नमेनं फस्सा फुसन्ति. एवमहं, भिक्खवे, ‘कम्मदायादा सत्ता’ति वदामि.

‘‘इध पन, भिक्खवे, एकच्चो अदिन्नादानं पहाय अदिन्नादाना पटिविरतो होति…पे… कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति… मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतो होति… पिसुणं वाचं पहाय पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति… फरुसं वाचं पहाय फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति… सम्फप्पलापं पहाय सम्फप्पलापा पटिविरतो होति… अनभिज्झालु होति… अब्यापन्नचित्तो होति… सम्मादिट्ठिको होति अविपरीतदस्सनो – ‘अत्थि दिन्नं…पे… ये इमञ्च लोकं परञ्च लोकं सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती’ति. सो न संसप्पति कायेन, न संसप्पति वाचाय, न संसप्पति मनसा. तस्स उजु कायकम्मं होति, उजु वचीकम्मं, उजु मनोकम्मं, उजु गति, उजुपपत्ति.

‘‘उजुगतिकस्स खो पन अहं, भिक्खवे, उजुपपत्तिकस्स द्विन्नं गतीनं अञ्ञतरं गतिं वदामि – ये वा एकन्तसुखा सग्गा यानि वा पन तानि उच्चाकुलानि खत्तियमहासालकुलानि वा ब्राह्मणमहासालकुलानि वा गहपतिमहासालकुलानि वा अड्ढानि महद्धनानि महाभोगानि पहूतजातरूपरजतानि पहूतवित्तूपकरणानि पहूतधनधञ्ञानि. इति खो, भिक्खवे, भूता भूतस्स उपपत्ति होति. यं करोति तेन उपपज्जति. उपपन्नमेनं फस्सा फुसन्ति. एवमहं, भिक्खवे, ‘कम्मदायादा सत्ता’ति वदामि.

‘‘कम्मस्सका, भिक्खवे, सत्ता कम्मदायादा कम्मयोनी कम्मबन्धू कम्मपटिसरणा, यं कम्मं करोन्ति – कल्याणं वा पापकं वा – तस्स दायादा भवन्ति. अयं खो सो, भिक्खवे, संसप्पनीयपरियायो धम्मपरियायो’’ति. छट्ठं.