१. कामभोगीसुत्तं
९१. एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपतिं भगवा एतदवोच –
‘‘दसयिमे, गहपति, कामभोगी सन्तो संविज्जमाना लोकस्मिं. कतमे दस? इध, गहपति, एकच्चो कामभोगी अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेन; अधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेन न अत्तानं सुखेति न पीणेति [न अत्तानं सुखेति पीणेति (सी. स्या. पी.) एवमुपरिपि] न संविभजति न पुञ्ञानि करोति.
‘‘इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेन; अधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति, न संविभजति न पुञ्ञानि करोति.
‘‘इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेन; अधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञ्ञानि करोति.
‘‘इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्माधम्मेन भोगे परियेसति साहसेनपि असाहसेनपि; धम्माधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेनपि असाहसेनपि न अत्तानं सुखेति न पीणेति न संविभजति न पुञ्ञानि करोति.
‘‘इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्माधम्मेन भोगे परियेसति साहसेनपि असाहसेनपि; धम्माधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेनपि असाहसेनपि अत्तानं सुखेति पीणेति, न संविभजति न पुञ्ञानि करोति.
‘‘इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्माधम्मेन भोगे परियेसति साहसेनपि असाहसेनपि; धम्माधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेनपि असाहसेनपि अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञ्ञानि करोति.
‘‘इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन; धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन न अत्तानं सुखेति न पीणेति न संविभजति न पुञ्ञानि करोति.
‘‘इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन; धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति, न संविभजति न पुञ्ञानि करोति.
‘‘इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन; धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञ्ञानि करोति. ते च भोगे गथितो [गधितो (क.) अ. नि. ३.१२४ पस्सितब्बं] मुच्छितो अज्झोसन्नो [अज्झापन्नो (सब्बत्थ) अ. नि. ३.१२४ सुत्तवण्णना टीका ओलोकेतब्बा] अनादीनवदस्सावी अनिस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जति.
‘‘इध पन, गहपति, एकच्चो कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन; धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञ्ञानि करोति. ते च भोगे अगथितो अमुच्छितो अनज्झोसन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जति.
‘‘तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेन, अधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेन न अत्तानं सुखेति न पीणेति न संविभजति न पुञ्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी तीहि ठानेहि गारय्हो. ‘अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेना’ति, इमिना पठमेन ठानेन गारय्हो. ‘न अत्तानं सुखेति न पीणेती’ति, इमिना दुतियेन ठानेन गारय्हो. ‘न संविभजति न पुञ्ञानि करोती’ति, इमिना ततियेन ठानेन गारय्हो. अयं, गहपति, कामभोगी इमेहि तीहि ठानेहि गारय्हो.
‘‘तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेन, अधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति न संविभजति न पुञ्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी द्वीहि ठानेहि गारय्हो एकेन ठानेन पासंसो. ‘अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेना’ति, इमिना पठमेन ठानेन गारय्हो. ‘अत्तानं सुखेति पीणेती’ति, इमिना एकेन ठानेन पासंसो. ‘न संविभजति न पुञ्ञानि करोती’ति इमिना दुतियेन ठानेन गारय्हो. अयं, गहपति, कामभोगी इमेहि द्वीहि ठानेहि गारय्हो इमिना एकेन ठानेन पासंसो.
‘‘तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेन, अधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञ्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी एकेन ठानेन गारय्हो द्वीहि ठानेहि पासंसो. ‘अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेना’ति, इमिना एकेन ठानेन गारय्हो. ‘अत्तानं सुखेति पीणेती’ति, इमिना पठमेन ठानेन पासंसो. ‘संविभजति पुञ्ञानि करोती’ति, इमिना दुतियेन ठानेन पासंसो. अयं, गहपति, कामभोगी इमिना एकेन ठानेन गारय्हो, इमेहि द्वीहि ठानेहि पासंसो.
‘‘तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी धम्माधम्मेन भोगे परियेसति साहसेनपि असाहसेनपि, धम्माधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेनपि असाहसेनपि न अत्तानं सुखेति न पीणेति न संविभजति न पुञ्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी एकेन ठानेन पासंसो तीहि ठानेहि गारय्हो. ‘धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेना’ति, इमिना एकेन ठानेन पासंसो. ‘अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेना’ति, इमिना पठमेन ठानेन गारय्हो. ‘न अत्तानं सुखेति न पीणेती’ति, इमिना दुतियेन ठानेन गारय्हो. ‘न संविभजति न पुञ्ञानि करोती’ति, इमिना ततियेन ठानेन गारय्हो. अयं, गहपति, कामभोगी इमिना एकेन ठानेन पासंसो इमेहि तीहि ठानेहि गारय्हो.
‘‘तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी धम्माधम्मेन भोगे परियेसति साहसेनपि असाहसेनपि, धम्माधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेनपि असाहसेनपि अत्तानं सुखेति पीणेति न संविभजति न पुञ्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी द्वीहि ठानेहि पासंसो द्वीहि ठानेहि गारय्हो. ‘धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेना’ति, इमिना पठमेन ठानेन पासंसो. ‘अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेना’ति, इमिना पठमेन ठानेन गारय्हो. ‘अत्तानं सुखेति पीणेती’ति, इमिना दुतियेन ठानेन पासंसो. ‘न संविभजति न पुञ्ञानि करोती’ति, इमिना दुतियेन ठानेन गारय्हो. अयं, गहपति, कामभोगी इमेहि द्वीहि ठानेहि पासंसो इमेहि द्वीहि ठानेहि गारय्हो.
‘‘तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी धम्माधम्मेन भोगे परियेसति साहसेनपि असाहसेनपि, धम्माधम्मेन भोगे परियेसित्वा साहसेनपि असाहसेनपि अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञ्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी तीहि ठानेहि पासंसो एकेन ठानेन गारय्हो. ‘धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेना’ति, इमिना पठमेन ठानेन पासंसो. ‘अधम्मेन भोगे परियेसति साहसेना’ति, इमिना एकेन ठानेन गारय्हो. ‘अत्तानं सुखेति पीणेती’ति, इमिना दुतियेन ठानेन पासंसो. ‘संविभजति पुञ्ञानि करोती’ति, इमिना ततियेन ठानेन पासंसो. अयं, गहपति, कामभोगी इमेहि तीहि ठानेहि पासंसो इमिना एकेन ठानेन गारय्हो.
‘‘तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन, धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन न अत्तानं सुखेति न पीणेति न संविभजति न पुञ्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी एकेन ठानेन पासंसो द्वीहि ठानेहि गारय्हो. धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेना’ति, इमिना एकेन ठानेन पासंसो. ‘न अत्तानं सुखेति न पीणेती’ति, इमिना पठमेन ठानेन गारय्हो. ‘न संविभजति न पुञ्ञानि करोती’ति, इमिना दुतियेन ठानेन गारय्हो. अयं, गहपति, कामभोगी इमिना एकेन ठानेन पासंसो इमेहि द्वीहि ठानेहि गारय्हो.
‘‘तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन, धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति न संविभजति न पुञ्ञानि करोति, अयं, गहपति, कामभोगी द्वीहि ठानेहि पासंसो एकेन ठानेन गारय्हो. ‘धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेना’ति, इमिना पठमेन ठानेन पासंसो. ‘अत्तानं सुखेति पीणेती’ति, इमिना दुतियेन ठानेन पासंसो. ‘न संविभजति न पुञ्ञानि करोती’ति इमिना एकेन ठानेन गारय्हो. अयं, गहपति, कामभोगी इमेहि द्वीहि ठानेहि पासंसो इमिना एकेन ठानेन गारय्हो.
‘‘तत्र, गहपति य्वायं कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन, धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञ्ञानि करोति, ते च भोगे गथितो मुच्छितो अज्झोसन्नो अनादीनवदस्सावी अनिस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जति, अयं, गहपति, कामभोगी तीहि ठानेहि पासंसो एकेन ठानेन गारय्हो. ‘धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेना’ति, इमिना पठमेन ठानेन पासंसो. ‘अत्तानं सुखेति पीणेती’ति, इमिना दुतियेन ठानेन पासंसो. ‘संविभजति पुञ्ञानि करोती’ति, इमिना ततियेन ठानेन पासंसो. ‘ते च भोगे गथितो मुच्छितो अज्झोसन्नो अनादीनवदस्सावी अनिस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जती’ति, इमिना एकेन ठानेन गारय्हो. अयं, गहपति, कामभोगी इमेहि तीहि ठानेहि पासंसो इमिना एकेन ठानेन गारय्हो.
‘‘तत्र, गहपति, य्वायं कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन, धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञ्ञानि करोति, ते च भोगे अगथितो अमुच्छितो अनज्झोसन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जति, अयं, गहपति, कामभोगी चतूहि ठानेहि पासंसो. ‘धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेना’ति, इमिना पठमेन ठानेन पासंसो. ‘अत्तानं सुखेति पीणेती’ति, इमिना दुतियेन ठानेन पासंसो. ‘संविभजति पुञ्ञानि करोती’ति, इमिना ततियेन ठानेन पासंसो. ‘ते च भोगे अगथितो अमुच्छितो अनज्झोसन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जती’ति, इमिना चतुत्थेन ठानेन पासंसो. अयं, गहपति, कामभोगी इमेहि चतूहि ठानेहि पासंसो.
‘‘इमे खो, गहपति, दस कामभोगी सन्तो संविज्जमाना लोकस्मिं. इमेसं खो, गहपति, दसन्नं कामभोगीनं य्वायं कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन, धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञ्ञानि करोति, ते च भोगे अगथितो अमुच्छितो अनज्झोसन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जति, अयं इमेसं दसन्नं कामभोगीनं अग्गो च सेट्ठो च पामोक्खो [मोक्खो (क. सी.) अ. नि. ४.९५; ५.१८१; सं. नि. ३.६६२] च उत्तमो च पवरो च. सेय्यथापि, गहपति, गवा खीरं, खीरम्हा दधि, दधिम्हा नवनीतं, नवनीतम्हा सप्पि, सप्पिम्हा सप्पिमण्डो. सप्पिमण्डो तत्थ अग्गमक्खायति.
एवमेवं खो, गहपति, इमेसं दसन्नं कामभोगीनं य्वायं कामभोगी धम्मेन भोगे परियेसति असाहसेन, धम्मेन भोगे परियेसित्वा असाहसेन अत्तानं सुखेति पीणेति संविभजति पुञ्ञानि करोति, ते च भोगे अगथितो अमुच्छितो अनज्झोसन्नो आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जति, अयं इमेसं दसन्नं कामभोगीनं अग्गो च सेट्ठो च पामोक्खो [मोक्खो (क. सी.) अ. नि. ५.१८१] च उत्तमो च पवरो चा’’ति. पठमं.