2. паваттива̄раван̣н̣ана̄

186. ан̃н̃адхамманиссайена̄ти ‘‘йо тесам̣ рӯпӣнам̣ дхамма̄нам̣ а̄йу т̣хитӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 634) ан̃н̃адхамманиссайена гахетаббам̣. паваттин̃ча гахетва̄ гатесу виссаджджанесу, чутипат̣исандхийо гахетва̄ гатесу йоджана̄ на лаббхатӣти адхиппа̄йо. алаббхама̄на̄ ча сукхадуккхадоманассиндрийехева на лаббхати. там̣мӯлака̄ ча найа̄ти сукхиндрийа̄димӯлака̄ ча найа̄. техӣти сукхиндрийа̄дӣхи. йоджана̄ти ‘‘паватте сукхиндрийавиппайуттачиттасса уппа̄даккхан̣е’’тиа̄дина̄ уппаджджама̄нехи йоджана̄. там̣мӯлака̄ ча татха̄йоджана̄мӯлабхӯта̄ ча найа̄ джӣвитиндрийа̄димӯлака̄ ча найа̄. па̄кат̣а̄йева̄ти па̄л̣игатийа̄ ева вин̃н̃а̄йама̄найоджанатта̄ сувин̃н̃еййа̄ ева.

там̣ вачанам̣. соманассавирахитасачаккхукапат̣исандхинидассанавасена̄ти соманассавирахитасачаккхукапат̣исандхийева нидассананти йоджетаббам̣. катхам̣ панетам̣ джа̄нитаббам̣ ‘‘нидассанаматтаметам̣, на пана ган̣анапариччхиндана’’нти а̄ха ‘‘на хи чатуннам̣йева̄ти нийамо като’’ти. там̣сама̄налаккхан̣а̄ти та̄йа сачаккхукапат̣исандхита̄йа сама̄налаккхан̣а̄ти париттавипа̄каггахан̣ам̣. таттха сасоманассапат̣исандхийо сандха̄йа упеккха̄пат̣исандхийо нидассанабха̄вена вутта̄ти кечи. париттавипа̄капат̣исандхи ча кусалавипа̄ка̄хетукапат̣исандхи ведитабба̄. са̄пи хи сачаккхука̄ сийа̄. там̣сама̄налаккхан̣а̄ти ва̄ та̄йа упеккха̄сахагата̄йа сама̄налаккхан̣а̄ йатха̄вуттаахетукапат̣исандхи ча пан̃чамаджджха̄напат̣исандхи ча. йади евам̣ ‘‘чатунна’’нти касма̄ ган̣анапариччхедоти а̄ха ‘‘ка̄ма̄вачаре…пе… нидассанам̣ ката’’нти. тена̄ти упеккха̄сахагатамаха̄випа̄канидассанена, йехи сама̄ната̄йа име нидассанабха̄вена вутта̄, те екам̣сена там̣сабха̄ва̄ ева̄ти айаметтха адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘йатха̄ сасоманасса…пе… то хотӣ’’ти.

нану ча габбхасеййакесу айаматтхо екам̣сато на лаббхатӣти а̄сан̇кам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘габбхасеййака̄нан̃ча…пе… дассита̄ хотӣ’’ти. тена̄ха ‘‘сачаккхука̄на’’нтиа̄ди. таттха йади сахетукапат̣исандхика̄нам̣ ка̄ма̄вачара̄нам̣ нийамато сачаккхука̄дибха̄вадассанам̣ габбхасеййакавасена лаббхеййа, йуттаметам̣ сийа̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘габбхасеййакепи хӣ’’тиа̄ди. татха̄ а̄йатанайамаке дасситанти идам̣ а̄йатанайамакаван̣н̣ана̄йам̣ аттана̄ вуттам̣ ‘‘еван̃ча катва̄ индрийайамаке’’тиа̄дивачанам̣ сандха̄йа вуттам̣. таттха хи соманассиндрийуппа̄дакакаммасса екантена чаккхундрийуппа̄данато габбхепи йа̄ва чаккхундрийуппатти, та̄ва уппаджджама̄ната̄йа ‘‘абхинандитаббатта̄’’ти вуттам̣. саннит̣т̣ха̄нена сан̇гахита̄нанти ‘‘йасса ва̄ пана соманассиндрийам̣ уппаджджатӣ’’ти етена саннит̣т̣ха̄нена сан̇гахита̄нам̣. иттхӣнам̣ агха̄нака̄нам̣ упападжджантӣнанти а̄дӣсӯти а̄ди-саддена ‘‘иттхӣнам̣ ачаккхука̄нам̣ упападжджантӣна’’нтиа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. те ева̄ти габбхасеййака̄ ева.

там̣сама̄налаккхан̣анти сопеккхаачаккхукапат̣исандхибха̄вена сама̄налаккхан̣ам̣. таттха̄ти ахетукапат̣исандхичитте. сама̄дхилесо дуббаласама̄дхи йо читтат̣т̣хитиматто. тасма̄ти йасма̄ читтат̣т̣хити вийа дуббалам̣ вӣрийам̣ наттхи, йо ‘‘вӣрийалесо’’ти ваттаббо, тасма̄, лесаматтассапи вӣрийасса абха̄ва̄ти аттхо. ан̃н̃есӯти ахетукапат̣исандхичиттато ан̃н̃есу. кесучӣти екаччесу. убхайенапи манодва̄ра̄ваджджанахаситуппа̄дачиттам̣ вадати. идха̄ти ахетукапат̣исандхичитте. сама̄дхивӣрийа̄ни индрийаппатта̄ни ча на хонтӣти сама̄дхикиччам̣ пат̣иккхипати, на сама̄дхиматтам̣, на вӣрийалесасса саббха̄ватоти йоджетаббам̣. тенева̄ха ‘‘висесанан̃хи висеситаббе паваттатӣ’’ти. йасмим̣ вӣрийе сати индрийуппатти сийа̄, тадева таттха наттхӣти аттхо.

апа̄йе опапа̄тикавасена̄ти идам̣ сугатийам̣ опапа̄тико викалиндрийо на хотӣти катва̄ вуттам̣, ‘‘лаббхантева н̃а̄н̣авиппайутта̄на’’нти пана вуттатта̄ ‘‘духетукапат̣исандхика̄нам̣ васена̄’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. тесанти иттхипурисиндрийасанта̄на̄нам̣. иттхипурисиндрийа̄нам̣ пана уппа̄даниродха̄ абхин̣хасова хонтӣти. пат̣хамакаппика̄дӣнанти еттха а̄ди-саддена гахита̄нам̣ париваттама̄налин̇га̄нам̣ васена уппа̄даниродхаггахан̣ам̣ ведитаббам̣. пат̣хамакаппика̄нам̣ пана васена уппа̄до ева лаббхати. ‘‘чутиупапаттивасенева дутийапуччха̄супи саннит̣т̣ха̄нехи гахан̣ам̣ ведитабба’’нти идам̣ упа̄диннаиндрийехи нийамитатта̄ вуттам̣.

190. санта̄нуппаттиниродхадассанатоти санта̄навасена уппа̄даниродха̄нам̣ диссама̄натта̄. етена рӯпаджӣвитиндрийасса чаккхундрийа̄дисама̄нагатикатам̣ йуттито са̄дхети. а̄гамато пана ‘‘вина̄ соманассена̄’’тиа̄дина̄ парато са̄дхессати. чхедоти на̄мам̣ дат̣т̣хаббам̣ сарӯпадассаненева сам̣сайачхеданато.

тасса̄ти рӯпаджӣвитиндрийасса. те ча асан̃н̃асатта̄. нану ча уппа̄дова джӣвитиндрийасса чутиупапаттивасена ваттаббо, на ануппа̄доти а̄ха ‘‘ануппа̄до…пе… на паватте’’ти. айан̃ча найо на кевалам̣ пуримакот̣т̣ха̄се ева, атха кхо итаракот̣т̣ха̄сепи гахито ева̄ти дассенто ‘‘паччхимакот̣т̣ха̄сепӣ’’тиа̄дима̄ха.

‘‘упапаттичиттасса уппа̄даккхан̣е’’ти касма̄ вуттанти йена̄дхиппа̄йена чодана̄ ката̄, тамадхиппа̄йам̣ виваритум̣ ‘‘нану суддха̄ва̄са’’нтиа̄ди вуттам̣. на ваттаббанти ‘‘упападжджанта̄на’’нти на ваттаббам̣, ‘‘упапаттичиттасса уппа̄даккхан̣е’’иччева ваттаббанти аттхо. ида̄ни йатха̄ ‘‘упападжджанта̄на’’нти на ваттаббам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. соманассаманиндрийа̄нанти соманассиндрийаманиндрийа̄нам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. тада̄ти пат̣хамасса рӯпаджӣвитиндрийасса дхарама̄нака̄ле. тасма̄ти йасма̄ рӯпа̄рӯпаджӣвитиндрийа̄нам̣ аттхева ка̄лабхедо, убхайан̃четтха джӣвитиндрийабха̄васа̄ман̃н̃ена екаджджхам̣ катва̄ гайхати, тасма̄. убхайанти соманассиндрийаджӣвитиндрийанти идам̣ убхайам̣. уппа̄даккхан̣ена нидасситанти етена ‘‘упапаттичиттасса уппа̄даккхан̣е’’ти идам̣ нидассанаматтанти дассети. ида̄ни тамеваттхам̣ уда̄харан̣ена па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄ та̄диса̄нам̣ анекесам̣ читта̄нам̣ бхан̇гаккхан̣е лаббхама̄нам̣ тадекадесена саббапат̣хамасса упапаттичиттасса бхан̇гаккхан̣ена нидасситам̣, евамидха̄пи кхан̣адвайе лаббхама̄нам̣ тадекадесена уппа̄даккхан̣ена нидасситанти евам̣ нидассанаттхо ведитаббо.

тесанти джӣвитиндрийа̄дӣнам̣. ан̃н̃аттха̄ти паватте. идха̄ти ана̄гатака̄лабхеде. на на самбхавати упапаттиккхан̣асса вийа тато парам̣ паваттиккхан̣ассапи ана̄гатака̄лабха̄вато. тасма̄ти упапаттито ан̃н̃аттха̄пи йатха̄дхиппетауппа̄дасамбхавато. айан̃ча аттхо ва̄рантарепи диссатӣти дассенто а̄ха ‘‘еван̃ча катва̄’’тиа̄ди. на хӣтиа̄дина̄ тамеваттхам̣ саматтхети. таттха апи паччхима…пе… сандхикасса̄ти апи-саддена ‘‘ко пана ва̄до апаччхимабхавикасса соманассасахагатапат̣исандхикасса̄’’ти дассети. апаччхимабхавикасса чутито паччха̄ ‘‘соманассиндрийам̣ нируджджхиссатӣ’’ти ваттаббамева наттхӣти а̄ха ‘‘чутито пуббева̄’’ти. еттха хи пат̣хамапуччха̄су саннит̣т̣ха̄наттхотиа̄дӣсу айам̣ сан̇кхепаттхо – еттха ‘‘йасса чаккхундрийам̣ уппаджджиссатӣ’’ти евама̄дӣсу йамакесу йа̄ пат̣хамапуччха̄, та̄су саннит̣т̣ха̄нападасан̇гахито аттхо. пуччхитаббаттханиссайоти ‘‘тасса соманассиндрийам̣ уппаджджиссатӣ’’тиа̄дикасса пуччхитаббасса аттхасса ниссайабхӯто ма̄дисова майа̄ садисо ева аттхо упапаттиуппа̄диндрийава̄ упапаттиккхан̣е уппа̄да̄ваттхаиндрийасахито, убхайуппа̄диндрийава̄ пат̣исандхипаваттӣсу уппа̄да̄ваттхаиндрийасахито ва̄. пат̣иниваттитва̄пи пуччхитаббаттхасса ниссайоти ‘‘йасса ва̄ пана̄’’тиа̄дина̄ пат̣иниваттитва̄ пуччхитаббассапи сам̣сайаттхасса ниссайоти евам̣ имина̄ вийа аджджха̄сайена ‘‘йасса ва̄ пана соманассиндрийам̣ уппаджджиссатӣ’’тиа̄дӣсу дутийапуччха̄су саннит̣т̣ха̄наттхамева саннит̣т̣ха̄нападасан̇гахитамева аттхам̣ нийамети. таттхева та̄су ева пуббе вуттапат̣хамапуччха̄су ева. пуччхитаббам̣ ‘‘тасса соманассиндрийам̣ уппаджджиссатӣ’’тиа̄дӣсу ана̄гатабха̄ваматтена сарӯпато гахитам̣ уппа̄дам̣ уппа̄дасан̇кха̄там̣, ‘‘тасса соманассиндрийам̣ нируджджхиссатӣ’’тиа̄дӣсу ана̄гатабха̄ваматтена сарӯпато гахитам̣ ниродхам̣ ва̄ ниродхасан̇кха̄там̣ ва̄ сам̣сайаттхам̣ на нийаметӣти. еванти вуттаппака̄рена саннит̣т̣ха̄наттхасса нийамо хоти, на сам̣сайаттхасса, тасма̄ ‘‘йасса ва̄ пана…пе… а̄манта̄’’ти вуттам̣. еса найоти йва̄йам̣ уппа̄дава̄ре вича̄ро вутто, ниродхава̄репи есева найо. татха̄ хи ‘‘йасса ва̄ пана соманассиндрийам̣ нируджджхиссати, тасса чаккхундрийам̣ нируджджхиссатӣти? а̄манта̄’’ти вуттам̣.

евам̣ авуттатта̄ти уппа̄даниродха̄нам̣ ана̄гата̄нам̣ сарӯпена авуттатта̄. на хи таттха те сарӯпена вутта̄, атха кхо ‘‘нуппаджджиссатӣ’’ти пат̣иккхепамукхена вутта̄. таттха̄ти ануломе. на евам̣ йоджетабба̄ пат̣иломе. тамева айоджетаббатам̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄дина̄ виварати. уппа̄даниродхе атиккамитва̄ уппа̄даниродха̄ самбхаванти йоджетум̣, татха̄ уппа̄даниродхе аппатва̄ уппа̄даниродха̄ самбхаванти йоджетунти йоджана̄. идан̃ча двайам̣ йатха̄нуломе самбхавати, на евам̣ пат̣иломе. тена̄ха ‘‘на евам̣…пе… самбхавантӣ’’ти. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘абхӯта̄бха̄васса…пе… самбхава̄нупапаттито’’ти. абхӯта̄бха̄васса̄ти абхӯтасса абха̄васса, абхӯтасса уппа̄дасса ниродхасса ча абха̄васса̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘абхӯтуппа̄даниродха̄бха̄во ча пат̣иломе пуччхито’’ти, тасма̄ ‘‘а̄манта̄’’ти ча вуттам̣, на вуттам̣ виссаджджананти самбандхо. асса висесарахитасса абхӯта̄бха̄васса̄ти имасса йатха̄вуттасса йатха̄ рӯпа̄бха̄во ведана̄бха̄воти кочи абха̄вопи висесасахито, на евамайанти висесарахитасса абхӯта̄бха̄васса.

ка̄лантарайога̄бха̄ватоти ка̄лависесайога̄бха̄вато. йа̄диса̄нанти йа̄ни бхӯта̄ни на ваттама̄на̄ни сати паччайе уппаджджана̄раха̄ни, тесам̣ ана̄гата̄нанти аттхо. уппа̄даниродха̄бха̄вена пуччхитаббасса̄ти ‘‘нуппаджджиссати на нируджджхиссатӣ’’ти евам̣ уппа̄дасса ниродхасса ча абха̄вена пуччхитаббасса аттхасса. санниссайо ниссайабхӯто саннит̣т̣ха̄нена санниччхито саннит̣т̣ха̄нападасан̇гахито. со йатха̄вутто аттхо ниссайо етесанти танниссайа̄. та̄диса̄нам̣йева ана̄гата̄нам̣йева упапаттичутиуппа̄даниродха̄нам̣ упапаттичутисан̇кха̄тауппа̄даниродха̄нам̣ ануппа̄да̄ниродха̄нам̣ пат̣иккхепавасена. джӣвита̄дӣнампи джӣвитаманиндрийа̄дӣнампи. ануппа̄да̄ниродха̄ сам̣сайападена пуччхита̄ хонти ‘‘йасса соманассиндрийам̣ нуппаджджиссати, тасса соманассиндрийам̣ на нируджджхиссатӣ’’ти. ‘‘а̄манта̄’’ти вуттам̣ вибхаджитва̄ ваттаббасса абха̄вато. тена̄ха ‘‘на вуттам̣…пе… виссаджджана’’нти.

йе сопеккхапат̣исандхика̄ бхависсанти рӯпалоке, те сан̇гахита̄ти йоджана̄. там̣сама̄налаккхан̣ата̄йа̄ти тена сопеккхапат̣исандхикабха̄вена сама̄налаккхан̣ата̄йа. там̣ пама̄даликхитам̣ дхаммайамаке та̄дисассева вачанасса абха̄вато. таттхапи йам̣ ваттаббам̣, там̣ читтайамаке вуттам̣ ‘‘на хи кхан̣апаччуппанне уппаджджиттха̄ти атӣтавоха̄ро аттхӣ’’тиа̄дина̄.

паваттива̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.