1. мӯлайамакам̣

уддесава̄раван̣н̣ана̄

1. йамакасамӯхасса̄ти мӯлайамака̄дикасса йамакасамӯхасса. мӯлайамака̄дайо хи пакаран̣а̄пеккха̄йа авайавабхӯта̄пи ничча̄вайава̄пеккха̄йа йамакасамӯхоти вутто. тена̄ха ‘‘там̣самӯхасса ча сакаласса пакаран̣асса̄’’ти.

кусала̄кусаламӯлависеса̄нанти дутийапуччха̄йа вутта̄нам̣ сам̣сайападасан̇гахита̄нам̣ кусаласан̇кха̄та̄нам̣, татха̄ пат̣хамапуччха̄йа вутта̄нам̣ кусаламӯласан̇кха̄та̄нам̣ висеса̄нам̣ аттхайамакабха̄васса вуттатта̄ти йоджана̄. йатха̄ хи пат̣хамапуччха̄йа висесавантабха̄вена вутта̄йева кусаладхамма̄ дутийапуччха̄йам̣ висесабха̄вена вутта̄, евам̣ пат̣хамапуччха̄йам̣ висесабха̄вена вутта̄йева кусаламӯладхамма̄ дутийапуччха̄йам̣ висесавантабха̄вена вутта̄. ваттувачаниччха̄васена хи дхамма̄нам̣ висесависесавантата̄вибха̄га̄ хонтӣти. кусаламӯлакусалависесехи сам̣сайитападасан̇гахитехи кусалакусаламӯла̄нам̣ висесаванта̄нанти адхиппа̄йо. еттха ча висесаванта̄пеккхависесавасена пат̣хамо аттхавикаппо вутто, дутийо пана висеса̄пеккхависесавантавасена̄ти айаметесам̣ висесо. тена̄ха ‘‘н̃а̄тум̣ иччхита̄нам̣ хӣ’’тиа̄ди.

таттха н̃а̄тум̣ иччхита̄нанти пуччха̄йа висайабхӯта̄нанти аттхо. висеса̄нанти кусалакусаламӯлависеса̄нам̣. висесаванта̄пеккха̄нанти кусаламӯлакусаласан̇кха̄техи висесавантехи са̄пеккха̄нам̣. висесаватанти кусаламӯлакусала̄нам̣. висеса̄пеккха̄нанти кусалакусаламӯлависесехи са̄пеккха̄нам̣. еттха̄ти етасмим̣ мӯлайамаке. падха̄набха̄воти пат̣хамавикаппе та̄ва сам̣сайитаппадха̄натта̄ пуччха̄йа висеса̄нам̣ падха̄набха̄во ведитаббо. те хи сам̣сайита̄нам̣ висесавантоти. дутийавикаппе пана висеса̄ на̄ма висесаванта̄дхӣна̄ти висесаванта̄нам̣ таттха падха̄набха̄во дат̣т̣хаббо. двиннам̣ пана екаджджхам̣ падха̄набха̄во на йуджджати. сати хи аппадха̄не падха̄нам̣ на̄ма сийа̄. тена̄ха ‘‘екека̄йа пуччха̄йа екеко ева аттхо сан̇гахито хотӣ’’ти. еван̃четам̣ сампат̣иччхитаббам̣, ан̃н̃атха̄ виниччхитависеситаббабха̄вехи идха падха̄набха̄во на йуджджатева̄ти. на дхаммава̄чакоти на сабха̄вадхаммава̄чако. сабха̄вадхаммопи хи аттхоти вуччати ‘‘гамбхӣрапан̃н̃ам̣ нипун̣аттхадасси’’нтиа̄дӣсу (су. ни. 178). ‘‘хетупхале н̃а̄н̣ам̣ аттхапат̣исамбхида̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 720) аттха-саддасса хетупхалава̄чаката̄ дат̣т̣хабба̄. а̄ди-садденасса ‘‘аттха̄бхисамайа̄’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.129) а̄гата̄ хита̄дива̄чаката̄ сан̇гайхати. тенева̄ти па̄л̣иаттхава̄чакатта̄ ева.

тӣн̣ипи пада̄нӣти еттха пи-саддо самуччайаттхо, самуччайо ча тулйайоге сийа̄. ким̣ на̄ма-падена анавасесато кусала̄дӣнам̣ сан̇гахоти а̄сан̇ка̄йа тада̄сан̇ка̄ниваттанаттхама̄ха ‘‘тӣн̣ипи…пе… сан̇га̄хакатта’’нти. таттха сан̇га̄хакаттаматтанти матта-саддо висесаниваттиаттхоти. тена ниваттитам̣ висесам̣ дассетум̣ ‘‘на ниравасесасан̇га̄хакатта’’нти вуттам̣. на хи рӯпам̣ на̄ма-падена сан̇гайхати. кусала̄дийева на̄манти нийамо дат̣т̣хаббо, на на̄мам̣йева кусала̄дӣти имамева ча нийамам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘кусала̄дӣнам̣ сан̇га̄хакаттаматтамева сандха̄йа вутта’’нти. йадипи на̄ма-падам̣ на ниравасесакусала̄дисан̇га̄хакам̣, кусала̄дисан̇га̄хакам̣ пана хоти, тадаттхамева ча там̣ гахитанти на̄масса кусалаттикапарийа̄панната̄ вутта̄ти дассенто а̄ха ‘‘кусала̄ди…пе… вутта’’нти.

уддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ниддесава̄раван̣н̣ана̄

52. дутийайамакети екамӯлайамаке. евамидха̄пӣти йатха̄ екамӯлайамаке ‘‘йе кечи кусала̄’’иччева пуччха̄ а̄раддха̄, евам̣ идха̄пи ан̃н̃аман̃н̃амӯлайамакепи ‘‘йе кечи кусала̄’’иччева пуччха̄ а̄рабхитабба̄ сийа̄. касма̄? пуримайамака…пе… аппаваттатта̄ти. идан̃ча дутийайамакасса татха̄ аппаваттатта̄ вуттам̣, татийайамакам̣ пана татхева паваттам̣. кечӣти падака̄ра̄. те хи йатха̄ пат̣хамадутийайамакесу пуримапуччха̄ ева париваттанавасена паччхимапуччха̄ ката̄ти паччхимапуччха̄йа пуримапуччха̄ сама̄на̄ т̣хапетва̄ пат̣иломабха̄вам̣, на татха̄ ан̃н̃аман̃н̃айамаке. таттха хи двепи пуччха̄ ан̃н̃аман̃н̃ависадиса̄. йади таттха̄пи двӣхипи пуччха̄хи садиса̄хи бхавитаббам̣, ‘‘йе кечи кусала̄’’ти пат̣хамапуччха̄ а̄рабхитабба̄, паччхимапуччха̄ ва̄ ‘‘саббе те дхамма̄ кусаламӯлена екамӯла̄’’ти ваттабба̄ сийа̄. евам̣ пана аватва̄ пат̣хамадутийайамакесу вийа пуримапаччхимапуччха̄ садиса̄ акатва̄ татийайамаке та̄сам̣ висадисата̄ ‘‘йе кечи кусала̄’’ти ана̄раддхатта̄, тасма̄ пат̣иломапуччха̄нурӯпа̄йа ануломапуччха̄йа бхавитаббанти имаматтхам̣ сандха̄йа ‘‘йе кечи кусала̄ти апуччхитва̄’’ти вуттанти ваданти.

аттхавасена̄ти самбхаванта̄нам̣ ниччхитасам̣сайита̄нам̣ аттха̄нам̣ васена. таданурӯпа̄йа̄ти тасса̄ пуримапуччха̄йа аттхато бйан̃джанато ча ануччхавика̄йа. пуриман̃хи апеккхитва̄ паччхима̄йа бхавитаббам̣. тена̄ти тасма̄. йасма̄ ануломе сам̣сайаччхеде джа̄тепи пат̣иломе сам̣сайо уппаджджати, йади на уппаджджеййа, пат̣иломапуччха̄йа пайоджанамева на сийа̄, тасма̄ на паччхимапуччха̄нурӯпа̄ пуримапуччха̄, атха кхо вуттанайена пуримапуччха̄нурӯпа̄ паччхимапуччха̄, та̄йа ча анурӯпата̄йа аттха̄дивасена двиннам̣ пада̄нам̣ самбандхатта̄ аттха̄дийамаката̄ вутта̄. десана̄ккамато четтха ануломапат̣иломата̄ ведитабба̄ ‘‘кусала̄ кусаламӯла̄’’ти ватва̄ ‘‘кусаламӯла̄ кусала̄’’ти ча вуттатта̄. сесайамакесупи есева найо. висесавантависеса, висесависесавантаггахан̣ато ва̄ идха ануломапат̣иломата̄ ведитабба̄. пат̣хамапуччха̄йан̃хи йе дхамма̄ висесаванто, те ниччхайа̄дхит̣т̣ха̄не катва̄ дассенто ‘‘йе кечи кусала̄ дхамма̄’’ти ватва̄ тесу йасмим̣ висесо сам̣сайа̄дхит̣т̣ха̄но, там̣дассанаттхам̣ ‘‘саббе те кусаламӯла̄’’ти пуччха̄ ката̄. дутийапуччха̄йам̣ пана таппат̣иломато йена висесена те висесаванто, там̣ висесам̣ саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ дассенто ‘‘йе ва̄ пана кусаламӯла̄’’ти ватва̄ те висесаванте сам̣сайа̄дхит̣т̣ха̄набхӯте дассетум̣ ‘‘саббе те дхамма̄ кусала̄’’ти пуччха̄ ката̄. анийатаваттхука̄ хи саннит̣т̣ха̄насам̣сайа̄ анекаджджха̄сайатта̄ сатта̄нам̣.

имина̄пи бйан̃джанена̄ти ‘‘йе кечи кусаламӯлена екамӯла̄’’ти имина̄пи ва̄кйена. евам̣ на сакка̄ ваттунти йена̄дхиппа̄йена вуттам̣, тамева̄дхиппа̄йам̣ виварати ‘‘на хӣ’’тиа̄дина̄. таттха тенева̄ти кусалабйан̃джанаттхасса кусаламӯлена екамӯлабйан̃джанаттхасса бхиннатта̄ ева. виссаджджананти вибхаджанам̣. итаратха̄ти кусаламӯлена екамӯлабйан̃джанена пуччха̄йа ката̄йа. та̄ни вачана̄нӣти кусалавачанам̣ кусаламӯлена екамӯлавачанан̃ча. кусалачиттасамут̣т̣ха̄нарӯпавасена часса абйа̄катадӣпаната̄ дат̣т̣хабба̄. еттха̄ти ‘‘имина̄пи бйан̃джанена тассеваттхасса самбхавато’’ти етасмим̣ вачане. йе кечи кусала̄…пе… самбхаватоти етена кусала̄нам̣ кусаламӯлена екамӯлата̄йа бйабхича̄ра̄бха̄вам̣ дассети. тенева̄ха ‘‘на хи…пе… сантӣ’’ти. вуттабйан̃джанаттхассева самбхаватоти хи имина̄ авуттабйан̃джанаттхасса самбхава̄бха̄вавачанена сва̄йамадхиппа̄йаматтхо вибха̄вито. йатха̄ хи кусаламӯлена екамӯлабйан̃джанаттхо кусалабйан̃джанаттхам̣ бйабхичарати, на евам̣ там̣ кусалабйан̃джанаттхо. катхам̣ катва̄ чодана̄, катхан̃ча катва̄ париха̄ро? кусаламӯлена екамӯла̄ кусала̄ ева̄ти чодана̄ ката̄, кусаламӯлена екамӯла̄ ева кусала̄ти пана париха̄ро паваттоти ведитаббам̣. дутийайамаке вийа апуччхитва̄ти ‘‘йе кечи кусала̄’’ти апуччхитва̄. кусаламӯлехӣти кусалехи мӯлехи. тети кусаламӯлена екамӯла̄.

екато уппаджджантӣти еттха ити-саддо а̄диаттхо пака̄раттхо ва̄. тена ‘‘кусаламӯла̄ни екамӯла̄ни чева ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄ни ча̄’’тиа̄дипа̄л̣исесам̣ дассети. йам̣ сандха̄йа ‘‘хет̣т̣ха̄ вуттанайенева виссаджджанам̣ ка̄таббам̣ бхавеййа̄’’ти вуттам̣. таттха хет̣т̣ха̄ти ануломапуччха̄виссаджджане. вуттанайена̄ти ‘‘мӯла̄ни йа̄ни екато уппаджджантӣ’’тиа̄дина̄ вуттанайена. тампӣти ‘‘кусаламӯлена̄’’тиа̄ди ат̣т̣хакатха̄вачанампи. татха̄ти тена пака̄рена, ануломапуччха̄йам̣ вийа виссаджджанам̣ ка̄таббам̣ бхавеййа̄ти имина̄ пака̄рена̄ти аттхо. йена ка̄ран̣ена ‘‘на сакка̄ ватту’’нти вуттам̣, там̣ ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘йе ва̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘а̄манта̄’’иччева виссаджджанена бхавитаббанти ‘‘саббе те дхамма̄ кусала̄’’ти пуччха̄йам̣ вийа ‘‘саббе те дхамма̄ кусаламӯлена екамӯла̄’’ти пуччхитепи пат̣ивачанависсаджджанамева лаббхати, на ануломапуччха̄йам̣ вийа сарӯпадассанависсаджджанам̣ вибхаджитва̄ дассетаббасса абха̄вато. йе хи дхамма̄ кусаламӯлена екамӯла̄, на те дхамма̄ кусаламӯлена ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄ва. йе пана кусаламӯлена ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄, те кусаламӯлена екамӯла̄ва. тена̄ха ‘‘на хи…пе… вибха̄го ка̄таббо бхавеййа̄’’ти.

таттха йена̄ти йена ан̃н̃аман̃н̃амӯлесу екамӯласса абха̄вена. йаттха̄ти йасмим̣ н̃а̄н̣асампайуттачиттуппа̄де. ан̃н̃аман̃н̃амӯлакатта̄ екамӯлакатта̄ ча̄ти адхиппа̄йо. двиннам̣ двиннан̃хи екекена ан̃н̃аман̃н̃амӯлакатте вутте тесам̣ екекена екамӯлакаттампи вуттамева хоти сама̄наттхо екасаддоти катва̄. тенева̄ха ‘‘йаттха пана…пе… на екамӯла̄нӣ’’ти. тайидам̣ миччха̄, двӣсупи екекена итарасса екамӯлакаттам̣ самбхавати ева̄ти. тена̄ха ‘‘етасса гахан̣асса нива̄ран̣аттха’’нтиа̄ди. ‘‘йе дхамма̄ кусаламӯлена ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄, те кусаламӯлена екамӯла̄’’ти имаматтхам̣ вибха̄вентена идха ‘‘а̄манта̄’’ти падена йаттха две мӯла̄ни уппаджджанти, таттха екекена итарасса екамӯлакаттам̣ пака̄ситамева̄ти а̄ха ‘‘а̄манта̄ти имина̄ва виссаджджанена там̣гахан̣анива̄ран̣ато’’ти. ниччхитатта̄ти еттха екато уппаджджама̄на̄нам̣ тин̣н̣аннам̣ та̄ва мӯла̄нам̣ ниччхитам̣ хоту ан̃н̃аман̃н̃екамӯлакаттам̣, двиннам̣ пана катханти а̄ха ‘‘ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄нам̣ хӣ’’тиа̄ди. сама̄намӯлата̄ ева̄ти авадха̄ран̣ена ниваттитаттхам̣ дассетум̣ ‘‘на ан̃н̃аман̃н̃асама̄намӯлата̄’’ти вуттам̣. тена ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄нам̣ сама̄намӯлата̄маттавачаниччха̄йа екамӯлаггахан̣ам̣, на тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайата̄висит̣т̣хасама̄намӯлата̄дассанаттханти имаматтхам̣ дассети. двиннам̣ мӯла̄нанти двиннам̣ екамӯла̄нам̣ екато уппаджджама̄на̄нам̣. йатха̄ тесам̣ сама̄намӯлата̄, там̣ дассетум̣ ‘‘тесу хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. там̣мӯлехи ан̃н̃ехӣти итарамӯлехи мӯладвайато ан̃н̃ехи сахаджа̄тадхаммехи.

ида̄ни йена адхиппа̄йена пат̣иломе ‘‘кусала̄’’иччева пуччха̄ ката̄, на ‘‘кусаламӯлена екамӯла̄’’ти, там̣ дассетум̣ ‘‘ан̃н̃аман̃н̃амӯлатте пана…пе… ката̄ти дат̣т̣хабба’’нти а̄ха. на хи кусаламӯлена ан̃н̃аман̃н̃амӯлесу кин̃чи екамӯлам̣ на хотӣти вуттова̄йаматтхо. мӯлайуттатамева вадати, на мӯлехи айуттанти адхиппа̄йо. ан̃н̃атха̄ пуббена̄парам̣ вируджджхеййа. тенева̄ти мӯлайуттата̄йа ева вуччама̄натта̄. убхайаттха̄пӣти ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄ екамӯла̄ти двӣсупи падесу. ‘‘кусаламӯлена̄’’ти вуттам̣, кусаламӯлена сампайуттена̄ти хи аттхо. йади убхайампи вачанам̣ мӯлайуттатамева вадати, атха касма̄ ануломапуччха̄йамева екамӯлаггахан̣ам̣ катам̣, на пат̣иломапуччха̄йанти убхайаттха̄пи там̣ гахетаббам̣ на ва̄ гахетаббам̣. еван̃хи мӯлекамӯлайамакадесана̄хи айам̣ ан̃н̃аман̃н̃айамакадесана̄ сама̄нараса̄ сийа̄ти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди.

таттха таттха̄ти тасмим̣ ан̃н̃аман̃н̃айамаке. йадипи екамӯла̄ ан̃н̃аман̃н̃амӯла̄ти идам̣ пададвайам̣ вуттанайена мӯлайуттатамева вадати, татха̄пи са̄ман̃н̃ависесалаккхан̣е аттхева бхедоти дассетум̣ ‘‘мӯлайогаса̄ман̃н̃е’’тиа̄ди вуттам̣. самӯлака̄нам̣ сама̄намӯлата̄ екамӯлаттанти екамӯлавачанам̣ тесу ависесато мӯласаббха̄ваматтам̣ вадати, на ан̃н̃аман̃н̃амӯласаддо вийа мӯлесу лаббхама̄нам̣ висесам̣, на ча са̄ман̃н̃е ниччхайо висесе сам̣сайам̣ видхаматӣти имаматтхама̄ха ‘‘мӯлайогаса̄ман̃н̃е…пе… паватта̄’’ти имина̄. висесе пана ниччхайо са̄ман̃н̃е сам̣сайам̣ видхаманто ева паваттатӣти а̄ха ‘‘мӯлайогависесе пана…пе… ниччхитамева хотӣ’’ти. тасма̄ти вуттассева тасса хетубха̄вена пара̄масанам̣, висесаниччхайенева авина̄бха̄вато, са̄ман̃н̃асса ниччхитатта̄ таттха ва̄ сам̣сайа̄бха̄ватоти аттхо. тена̄ха ‘‘екамӯла̄ти пуччхам̣ акатва̄’’ти. кусалабха̄вадӣпакам̣ на хотӣти кусалабха̄вассева дӣпакам̣ на хоти тадан̃н̃аджа̄тикассапи дӣпанато. тена̄ха ‘‘кусалабха̄ве сам̣сайасаббха̄ва̄’’ти. ан̃н̃аман̃н̃амӯлавачананти кевалам̣ ан̃н̃аман̃н̃амӯлавачананти адхиппа̄йо. кусала̄дхика̄расса ануваттама̄натта̄ти имина̄ ‘‘саббе те дхамма̄ кусала̄’’ти кусалаггахан̣е ка̄ран̣ама̄ха. екамӯлаггахан̣е хи пайоджана̄бха̄во дассито, кусаласса васена ча̄йам̣ десана̄ти.

53-61. мӯланайе вутте ева аттхети мӯланайе вутте ева кусала̄дидхамме. кусала̄дайо хи сабха̄вадхамма̄ идха па̄л̣иаттхата̄йа аттхоти вутто. кусаламӯлабха̄вена, мӯласса висесанена, мӯлайогадӣпанена ча пака̄сетум̣. кусаламӯлабхӯта̄ мӯла̄ кусаламӯламӯла̄ти сама̄сайоджана̄. мӯлавачанан̃хи ниваттетаббагахетаббаса̄дха̄ран̣ам̣. акусала̄бйа̄ката̄пи мӯладхамма̄ аттхӣти кусаламӯлабха̄вена мӯладхамма̄ висесита̄. мӯлаггахан̣ена ча мӯлаванта̄нам̣ мӯлайого дӣпито хоти. сама̄нена мӯлена, мӯласса висесанена, мӯлайогадӣпанена ча пака̄сетум̣ ‘‘екамӯламӯла̄’’ти, ан̃н̃аман̃н̃асса мӯлена мӯлабха̄вена, мӯласса висесанена, мӯлайогадӣпанена ча пака̄сетум̣ ‘‘ан̃н̃аман̃н̃амӯламӯла̄’’ти мӯламӯланайо вуттоти йоджана̄. тӣсупи йамакесу йатха̄вуттависесанамеветтха парийа̄йантарам̣ дат̣т̣хаббам̣.

мӯлайогам̣ дӣпетунти мӯлайогамева падха̄нам̣ са̄тисайан̃ча катва̄ дӣпетунти адхиппа̄йо. йатха̄ хи кусала̄ни мӯла̄ни етесанти кусаламӯлака̄нӣти ба̄хираттхасама̄се мӯлайого падха̄набха̄вена вутто хоти, на евам̣ ‘‘кусаласан̇кха̄та̄ мӯла̄ кусаламӯла̄’’ти кевалам̣, ‘‘кусаламӯламӯла̄’’ти сависесанам̣ ва̄ вутте уттарападаттхаппадха̄насама̄се. тена̄ха ‘‘ан̃н̃ападаттха…пе… дӣпету’’нти. вуттаппака̄рова̄ти ‘‘кусаламӯлабха̄вена мӯласса висесанена̄’’тиа̄дина̄ мӯламӯланайе ча, ‘‘ан̃н̃ападаттхасама̄сантена ка-ка̄рена̄’’тиа̄дина̄ мӯлаканайе ча вуттаппака̄ро ева. вачанапарийа̄йо мӯламӯлаканайе екаджджхам̣ катва̄ йоджетаббо.

74-85. на екамӯлабха̄вам̣ лабхама̄нехӣти абйа̄катамӯлена на екамӯлакам̣ татха̄ваттаббатам̣ лабхама̄нехи ат̣т̣ха̄расаахетукачиттуппа̄да̄хетукасамут̣т̣ха̄нарӯпанибба̄нехи екато алаббхама̄натта̄. йатха̄ хи йатха̄вуттачиттуппа̄да̄дайо хетупаччайавирахита̄ ахетукавоха̄рам̣ лабханти, на евам̣ сахетукасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. тена̄ха ‘‘ахетукавоха̄рарахитам̣ катва̄’’ти. еттха ча ‘‘саббам̣ рӯпам̣ на хетукамева, ахетукамева̄’’ти вуттатта̄ кин̃ча̄пи сахетукасамут̣т̣ха̄нампи рӯпам̣ ахетукам̣, ‘‘абйа̄като дхаммо абйа̄катасса дхаммасса хетупаччайена паччайо, випа̄ка̄бйа̄ката̄ кирийа̄бйа̄ката̄ хетӯ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ хетупаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.403) пана вачанато хетупаччайайогена сахетукасамут̣т̣ха̄насса рӯпасса ахетукавоха̄ра̄бха̄во вутто. кечи пана ‘‘аббоха̄рикам̣ катва̄ти сахетукавоха̄рена аббоха̄рикам̣ катва̄ти аттхам̣ ватва̄ ан̃н̃атха̄ ‘ахетукам̣ абйа̄катам̣ абйа̄катамӯлена екамӯла’нти на сакка̄ ватту’’нти ваданти. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ вуттамева ахетукавоха̄ра̄бха̄вена сахетуката̄парийа̄йасса аттхасиддхатта̄. апича хетупаччайасаббха̄вато тасса сахетуката̄парийа̄йо лаббхатева. тена̄ха ‘‘на ва̄ сахетукадуке вийа…пе… аббоха̄рикам̣ ката’’нти. еттха еттха̄ти етасмим̣ екамӯлакадуке. хетупаччайайога̄йогавасена̄ти хетупаччайена йога̄йогавасена, хетупаччайасса саббха̄ва̄саббха̄вавасена̄ти аттхо. сахетукавоха̄рамева лабхати паччайабхӯтахетусаббха̄вато.

апаре пана бхан̣анти ‘‘сахетукачиттасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ ахетукам̣ абйа̄катанти имина̄ вачанена сан̇гахам̣ гаччхантампи самӯлакатта̄ ‘абйа̄катамӯлена на екамӯла’нти на сакка̄ ваттум̣, сатипи самӯлакатте ниппарийа̄йена сахетукам̣ на хотӣти ‘абйа̄катамӯлена екамӯла’нти ча на сакка̄ ваттум̣, тасма̄ ‘ахетукам̣ абйа̄катам̣ абйа̄катамӯлена на екамӯлам̣, сахетукам̣ абйа̄катам̣ абйа̄катамӯлена екамӯла’нти двӣсупи падесу анавародхато аббоха̄рикам̣ катва̄ти вутта’’нти, там̣ тесам̣ матиматтам̣ ‘‘сахетукаабйа̄катасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ абйа̄катамӯлена екамӯлам̣ хотӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ тасса екамӯлабха̄васса ниччхитатта̄, тасма̄ вуттанайенева четтха аттхо ведитаббо.

86-97. кусала̄кусала̄бйа̄катара̄сито наманана̄манасан̇кха̄тена висесена арӯпадхамма̄нам̣ гахан̣ам̣ ниддха̄ран̣ам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘на̄ма̄нам̣ ниддха̄ритатта̄’’ти. тена тесам̣ адхикабха̄вама̄ха вин̃н̃а̄йама̄намева пакаран̣ена апариччхиннатта̄. йади евам̣ ‘‘ахетукам̣ на̄мам̣ сахетукам̣ на̄ма’’нти па̄т̣хантаре касма̄ на̄маггахан̣ам̣ катанти а̄ха ‘‘супа̄кат̣абха̄ваттха’’нти, парибйаттам̣ катва̄ вутте ким̣ ваттаббанти адхиппа̄йо.

ниддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

мӯлайамакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.