2. упосатхаккхандхакам̣
саннипа̄та̄нуджа̄нана̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
132. упосатхаккхандхаке таранти плаванти еттха ба̄ла̄ти титтхам̣. итоти имасмим̣ са̄сане ладдхито. там̣ катхентӣти ‘‘имасмим̣ на̄ма дивасе мухутте ва̄ идам̣ каттабба’’нтиа̄дина̄ катхенти.
134. ‘‘сун̣а̄ту ме бханте’’тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) виттха̄рато а̄гатамева̄ти на идха виттха̄райисса̄ма, аттхикехи пана татойева гахетаббам̣.
135. а̄паджджитва̄ ва̄ вут̣т̣хитоти еттха а̄рочита̄пи а̄патти асантӣ на̄ма хотӣти ведитаббам̣. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) вуттам̣ ‘‘йасса пана евам̣ ана̄панна̄ ва̄ а̄патти а̄паджджитва̄ ча пана вут̣т̣хита̄ ва̄ десита̄ ва̄ а̄рочита̄ ва̄, тасса са̄ а̄патти асантӣ на̄ма хотӣ’’ти. муса̄ва̄до на̄ма вачӣбхедапаччайа̄ хотӣти а̄ха ‘‘на муса̄ва̄далаккхан̣ена̄’’ти. бхагавато пана вачанена̄ти сампаджа̄намуса̄ва̄де ким̣ хоти? ‘‘дуккат̣ам̣ хотӣ’’ти имина̄ вачанена. вачӣдва̄ре акирийасамут̣т̣ха̄на̄ а̄патти хотӣти йасма̄ йасса бхиккхуно адхаммика̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа тун̣хӣбхӯтасса нисиннасса манодва̄ре а̄патти на̄ма наттхи, йасма̄ пана а̄ви ка̄таббам̣ на а̄ви ака̄си, тенасса вачӣдва̄ре акирийасамут̣т̣ха̄на̄ а̄патти хоти.
ва̄ча̄ти ва̄ча̄йа, йа-ка̄ралопена̄йам̣ ниддесо. кеначи мануджена ва̄ча̄йа ана̄лапантоти йоджетаббам̣. гирам̣ но ча паре бхан̣еййа̄ти ‘‘име соссантӣ’’ти парапуггале сандха̄йа саддампи на ниччха̄реййа. а̄паджджеййа ва̄часиканти ва̄чато самут̣т̣хитам̣ а̄паттим̣ а̄паджджеййа.
антара̄йакароти виппат̣иса̄раваттхута̄йа па̄моджджа̄дисамбхавам̣ нива̄ретва̄ пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ адхигама̄йа антара̄йакаро. тасса бхиккхуно пха̄су хотӣти авиппат̣иса̄рамӯлака̄нам̣ па̄моджджа̄дӣнам̣ васена тасса бхиккхуно сукха̄ пат̣ипада̄ сампаджджатӣти аттхо.
саннипа̄та̄нуджа̄нана̄дикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сӣма̄нуджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄
138. итаропӣти суддхапам̣супаббата̄дим̣ сандха̄йа вадати. хаттхиппама̄н̣о на̄ма паббато хет̣т̣химакот̣ийа̄ ад̣д̣хат̣т̣хамаратануббедхо. тасма̄ти йасма̄ екена на ват̣т̣ати, тасма̄. дваттим̣сапалагул̣апин̣д̣аппама̄н̣ата̄ тхӯлата̄йа гахетабба̄, на тулаган̣ана̄йа. антоса̄рамиссака̄нанти антоса̄раруккхехи миссака̄нам̣. сӯчидан̣д̣акаппама̄н̣оти сӣхал̣адӣпе лекханадан̣д̣аппама̄н̣оти ваданти, со ча канит̣т̣хан̇гулипарима̄н̣оти дат̣т̣хаббам̣. етанти навамӯласа̄кха̄ниггаманам̣. парабха̄ге киттетум̣ ват̣т̣атӣти бахи никкхамитва̄ т̣хитесу ат̣т̣хасу маггесу екисса̄ диса̄йа екам̣, апара̄йа еканти евам̣ чатӯсу т̣ха̄несу киттетум̣ ват̣т̣ати.
йаттха каттхачи уттарантийа̄ бхиккхунийа̄ антарава̄сако темийатӣти сиккха̄каран̣ӣйам̣ а̄гаталаккхан̣ена тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄детва̄ антарава̄сакам̣ ануккхипитва̄ титтхена ва̄ атиттхена ва̄ уттарантийа̄ бхиккхунийа̄ екадван̇гуламаттампи антарава̄сако темийати. бхиккхунийа̄ ева гахан̣ан̃четтха бхиккхунӣвибхан̇ге бхиккхунийа̄ васена надӣлаккхан̣асса па̄л̣ийам̣ а̄гататта̄ тенева найена дассанаттхам̣ катам̣. сӣмам̣ бандханта̄нам̣ нимиттам̣ хотӣти айам̣ вутталаккхан̣а̄ надӣ самуддам̣ ва̄ пависату тал̣а̄кам̣ ва̄, пабхавато пат̣т̣ха̄йа нимиттам̣ хоти. аджджхоттхаритва̄ а̄варан̣ам̣ паваттатийева̄ти а̄варан̣ам̣ аджджхоттхаритва̄ сандатийева. аппаваттама̄на̄ти асандама̄нудака̄. а̄варан̣ан̃хи патва̄ надийа̄ йаттаке падесе удакам̣ асандама̄нам̣ сантит̣т̣хати, таттха надӣнимиттам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. упари сандама̄нат̣т̣ха̄нейева ват̣т̣ати, асандама̄нат̣т̣ха̄не пана удаканимиттам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. т̣хитамева хи удаканимитте ват̣т̣ати, на сандама̄нам̣. тенева̄ха ‘‘паваттанат̣т̣ха̄не надӣнимиттам̣, аппаваттанат̣т̣ха̄не удаканимиттам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. надим̣ бхиндитва̄ти ма̄тика̄мукхадва̄рена надӣкӯлам̣ бхиндитва̄. уккхепиманти кӯпато вийа уккхипитва̄ гахетаббам̣.
син̇гха̄т̣акасан̣т̣ха̄на̄ти тикон̣араччха̄сан̣т̣ха̄на̄. мудин̇гасан̣т̣ха̄на̄ти мудин̇габхерӣ вийа маджджхе виттхата̄ убхосу кот̣ӣсу сан̇кот̣ита̄ хоти. упача̄рам̣ т̣хапетва̄ти паччха̄ сӣмам̣ бандханта̄нам̣ сӣма̄йа ока̄сам̣ т̣хапетва̄. антонимиттагатехи пана̄ти екасса га̄масса упад̣д̣хам̣ анто каттука̄мата̄йа сати саббесам̣ а̄гамане пайоджанам̣ наттхӣти катва̄ вуттам̣. а̄гантаббанти ча са̄мӣчивасена вуттам̣, на̄йам̣ нийамо ‘‘а̄гантаббамева̄’’ти. тенева̄ха ‘‘а̄гаманампи ана̄гаманампи ват̣т̣атӣ’’ти. абаддха̄йа хи сӣма̄йа на̄на̄га̄макхетта̄нам̣ на̄на̄сӣмасабха̄ватта̄ тесам̣ ана̄гаманепи ваггакаммам̣ на хоти, тасма̄ ана̄гаманампи ват̣т̣ати. баддха̄йа пана сӣма̄йа екасӣмабха̄вато пуна ан̃н̃асмим̣ камме карийама̄не анто сӣмагатехи а̄гантаббамева̄ти а̄ха ‘‘авиппава̄сасӣма̄…пе… а̄гантабба’’нти. нимиттакиттанака̄ле асодхита̄йапи сӣма̄йа неваттхи досо нимиттакиттанасса апалокана̄дӣсу ан̃н̃атара̄бха̄вато.
бхан̣д̣укамма̄пуччханам̣ сандха̄йа паббаджджа̄-гахан̣ам̣. сукхакаран̣аттханти саббесам̣ саннипа̄танапариссамам̣ паха̄йа аппатарехи сукхакаран̣аттхам̣. екавӣсати бхиккхӯ ган̣ха̄тӣти вӣсативаггакаран̣ӣйапараматта̄ сан̇гхакаммасса камма̄рахена саддхим̣ екавӣсати бхиккхӯ ган̣ха̄ти. идан̃ча нисинна̄нам̣ васена вуттам̣. хет̣т̣химантато хи йаттха екавӣсати бхиккхӯ нисӣдитум̣ сакконти, таттаке падесе сӣмам̣ бандхитум̣ ват̣т̣ати. на саккхиссантӣти авиппава̄сасӣма̄йа баддхабха̄вам̣ асаллаккхетва̄ ‘‘сама̄насам̣ва̄сакамева самӯханисса̄ма̄’’ти ва̄йаманта̄ на саккхиссанти. баддха̄йа хи авиппава̄сасӣма̄йа там̣ асамӯханитва̄ ‘‘сама̄насам̣ва̄сакасӣмам̣ самӯханисса̄ма̄’’ти ката̄йапи каммава̄ча̄йа асамӯхата̄ва хоти сӣма̄. пат̣хаман̃хи авиппава̄сам̣ самӯханитва̄ паччха̄ сӣма̄ самӯханитабба̄. екаратанаппама̄н̣а̄ сувин̃н̃еййатара̄ хотӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘екаратанаппама̄н̣а̄ ват̣т̣атӣ’’ти. екан̇гуламатта̄пи сӣмантарика̄ ват̣т̣атийева. таттакенапи хи сӣма̄ асамбхинна̄ва хоти.
авасесанимитта̄нӣти маха̄сӣма̄йа ба̄хирапассе нимитта̄ни. кхан̣д̣асӣмато пат̣т̣ха̄йа бандханам̣ а̄чин̣н̣ам̣, а̄чин̣н̣акаран̣енева ча саммохо на хотӣти а̄ха ‘‘кхан̣д̣асӣматова пат̣т̣ха̄йа бандхитабба̄’’ти. кут̣игехети кут̣игхаре, бхӯмигхарети аттхо. удуккхаланти кхуддака̄ва̄т̣ам̣. нимиттам̣ на ка̄таббанти там̣ ра̄джим̣ ва̄ удуккхалам̣ ва̄ нимиттам̣ на ка̄таббам̣.
хет̣т̣ха̄ на отаратӣти бхиттито орам̣ нимитта̄ни т̣хапетва̄ киттитатта̄ хет̣т̣ха̄ а̄ка̄саппадесам̣ на отарати. хет̣т̣ха̄пи отаратӣти саче хет̣т̣ха̄ антобхиттийам̣ екавӣсатийа̄ бхиккхӯнам̣ ока̄со хоти, отарати. отарама̄на̄ ча упарисӣмаппама̄н̣ена на отарати, саманта̄ бхиттиппама̄н̣ена отарати. отаран̣а̄нотаран̣ам̣ вуттанайенева ведитаббанти саче хет̣т̣ха̄ екавӣсатийа̄ бхиккхӯнам̣ ока̄со хоти, отарати. но че, на отаратӣти адхиппа̄йо. саббо па̄са̄до сӣмат̣т̣хо хотӣти упариматалена саддхим̣ ека̄баддхабхиттико ва̄ хоту ма̄ ва̄, саббопи па̄са̄до сӣмат̣т̣хова хоти.
та̄ламӯлакапаббатети та̄ламӯласадисе паббате. со ча хет̣т̣ха̄ маханто хутва̄ анупуббена тануко хотӣти дат̣т̣хаббам̣. пан̣авасан̣т̣ха̄но маджджхе тануко хоти мӯле агге ча виттхато. хет̣т̣ха̄ ва̄ маджджхе ва̄ти мудин̇гасан̣т̣ха̄насса хет̣т̣ха̄ пан̣авасан̣т̣ха̄насса маджджхе. а̄ка̄сапаббха̄ранти бхиттийа̄ апариккхиттапаббха̄рам̣. антолен̣ам̣ хотӣти паббатасса анто лен̣ам̣ хоти. сӣма̄ма̄л̣акети кхан̣д̣асӣма̄ма̄л̣аке. маха̄сӣмам̣ содхетва̄ ва̄ каммам̣ ка̄таббанти маха̄сӣмагата̄ бхиккхӯ хаттхапа̄сам̣ ва̄ а̄нетабба̄, сӣмато ва̄ бахи ка̄табба̄ти адхиппа̄йо. ган̣т̣хипадесу пана ‘‘маха̄сӣмагатехи бхиккхӯхи там̣ са̄кхам̣ ва̄ па̄рохам̣ ва̄ ана̄маситва̄ т̣ха̄таббанти адхиппа̄йо’’ти вуттам̣, там̣ на гахетаббам̣. пуриманайепӣти кхан̣д̣асӣма̄йа ут̣т̣хахитва̄ маха̄сӣма̄йа он̣атаруккхепи. уккхипа̄петва̄ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣти кхан̣д̣асӣма̄йа анто т̣хитатта̄ руккхасса таттха т̣хито хаттхапа̄сам̣йева а̄нетабботи уккхипа̄петва̄ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати.
140. па̄райатӣти аджджхоттхарати. па̄ра̄ти сӣма̄пеккхо иттхилин̇ганиддесо. асса̄ти бхавеййа. идха̄дхиппетана̄ва̄йа пама̄н̣ам̣ дассенто а̄ха ‘‘йа̄ саббантимена париччхедена…пе… тайо джане вахатӣ’’ти. имина̄ ча вуттаппама̄н̣ато кхуддака̄ на̄ва̄ виджджама̄на̄пи идха асантапаккхам̣ бхаджатӣти дӣпети. авассам̣ лаббханеййа̄ дхувана̄ва̄ва хотӣти самбандхо. руккхам̣ чхиндитва̄ катоти па̄т̣хасесо. паратӣре саммукхат̣т̣ха̄нети ориматӣре саббапарийантанимиттасса саммукхат̣т̣ха̄не. саббанимитта̄нам̣ анто т̣хите бхиккхӯ хаттхапа̄сагате катва̄ти еттха саче екам̣ га̄макхеттам̣ хоти, убхосу тӣресу саббанимитта̄нам̣ анто т̣хите бхиккхӯ хаттхапа̄сагате катва̄ самманнитабба̄. на̄на̄га̄маккхеттам̣ че, сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄бандханака̄ле ана̄гантумпи ват̣т̣ати. авиппава̄сасӣма̄саммутийам̣ пана а̄гантаббамева. йасма̄ убхосу тӣресу нимиттакиттанаматтена дӣпако сан̇гахито на̄ма на хоти, тасма̄ дӣпакепи нимитта̄ни висум̣ киттетабба̄нева̄ти а̄ха ‘‘дӣпакасса ориманте ча па̄риманте ча нимиттам̣ киттетабба’’нти. дӣпакасикхаранти дӣпакаматтхакам̣. паббатасан̣т̣ха̄на̄ти дӣпакасса екато адхикатаратта̄ вуттам̣.
сӣма̄нуджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
упосатха̄га̄ра̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
142. ваттхувасена вуттанти ‘‘майан̃чамха̄ асаммата̄йа бхӯмийа̄ нисинна̄ па̄тимоккхам̣ ассумха̄’’ти ваттхумхи па̄тимоккхасаванасса а̄гататта̄ вуттам̣. упосатхаппамукхам̣ на̄ма упосатха̄га̄расса саммукхат̣т̣ха̄нам̣. па̄л̣ийам̣ ‘‘пат̣хамам̣ нимитта̄ киттетабба̄’’ти еттакамева ватва̄ сӣма̄саммутийам̣ вийа ‘‘паббатанимиттам̣ па̄са̄н̣анимитта’’нтиа̄дина̄ висесетва̄ нимитта̄нам̣ адасситатта̄ ‘‘кхуддака̄ни ва̄…пе… йа̄ни ка̄ничи нимитта̄нӣ’’ти вуттам̣. киттетум̣ ват̣т̣атӣти имина̄ самбандхо.
авиппава̄сасӣма̄нуджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄
144. асса̄ти бхиккхунисан̇гхасса. двепи сӣма̄йоти пат̣хамам̣ вутта̄ авиппава̄сасӣма̄ сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄ ча. на каммава̄чам̣ ваггам̣ каронтӣти каммава̄чам̣ на бхинданти, каммам̣ на копентӣти адхиппа̄йо. еттха̄ти ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти еттха. га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча на оттхаратӣти ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти вуттатта̄. сӣма̄сан̇кхйамева гаччхатӣти авиппава̄сасӣма̄сан̇кхам̣ гаччхати. екампи кулам̣ павит̣т̣хам̣ ва̄ти абхинавакатагехесу саббапат̣хамам̣ екампи кулам̣ павит̣т̣хам̣ аттхи. агатам̣ ва̄ти пора̄н̣акага̄ме ан̃н̃есу геха̄ни чхад̣д̣етва̄ гатесу екампи кулам̣ агатам̣ аттхи.
авиппава̄сасӣма̄ на самӯхантабба̄ти маха̄сӣмам̣ сандха̄йа вадати. нира̄сан̇кат̣т̣ха̄несу т̣хатва̄ти четийан̇ган̣а̄дӣнам̣ кхан̣д̣асӣма̄йа анока̄сатта̄ вуттам̣. кхан̣д̣асӣман̃хи бандханта̄ та̄дисам̣ т̣ха̄нам̣ паха̄йа ан̃н̃асмим̣ вивитте ока̄се бандханти. аппева на̄ма самӯханитум̣ саккхиссантӣти авиппава̄сасӣмам̣йева самӯханитум̣ саккхиссанти, на кхан̣д̣асӣмам̣. пат̣ибандхитум̣ пана на саккхиссантева̄ти кхан̣д̣асӣма̄йа ан̃н̃а̄татта̄ на саккхиссанти. на самӯханитабба̄ти кхан̣д̣асӣмам̣ аджа̄нантехи на самӯханитабба̄. упосатхасса висум̣ гахитатта̄ авасесакаммавасена сама̄насам̣ва̄сата̄ ведитабба̄.
га̄масӣма̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
147. апариччхинна̄йа̄ти баддхасӣма̄васена акатапариччхеда̄йа. йена кеначи кхан̣итва̄ акатоти антамасо тираччха̄ненапи кхан̣итва̄ акато. тасса антохаттхапа̄сам̣ виджахитва̄ т̣хито каммам̣ копетӣти имина̄ бахипариччхедато йаттха каттхачи т̣хито каммам̣ на копетӣти дӣпети. йам̣ пана вуттам̣ ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) ‘‘париччхедаббхантаре хаттхапа̄сам̣ виджахитва̄ т̣хитопи париччхедато бахи ан̃н̃ам̣ таттакам̣йева париччхедам̣ анатиккамитва̄ т̣хитопи каммам̣ копети, идам̣ саббаат̣т̣хакатха̄су саннит̣т̣ха̄на’’нти, таттха ‘‘ан̃н̃ам̣ таттакам̣йева париччхедам̣ анатиккамитва̄ т̣хитопи каммам̣ копетӣ’’ти идам̣ нева па̄л̣ийам̣, на ат̣т̣хакатха̄йам̣ упалаббхати. йади четам̣ двиннам̣ сан̇гха̄нам̣ висум̣ упосатха̄дикаммакаран̣а̄дхика̄ре вуттатта̄ удакуккхепато бахи ан̃н̃ам̣ удакуккхепам̣ анатиккамитва̄ упосатха̄дикаран̣аттхам̣ т̣хито сан̇гхо сӣма̄самбхедасамбхавато каммам̣ копетӣти имина̄ адхиппа̄йена вуттам̣ сийа̄, евам̣ сати йуджджеййа. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йа лӣнаттхаппака̄санийам̣ вуттам̣ ‘‘ан̃н̃ам̣ таттакам̣йева париччхеданти дутийам̣ удакуккхепам̣ анатиккантопи копети. касма̄? аттано удакуккхепасӣма̄йа паресам̣ удакуккхепасӣма̄йа аджджхоттхат̣атта̄ сӣма̄самбхедо хоти, тасма̄ копетӣ’’ти. ‘‘идам̣ саббаат̣т̣хакатха̄су саннит̣т̣ха̄на’’нти ча имина̄ адхиппа̄йена вуттанти гахетаббам̣ сабба̄супи ат̣т̣хакатха̄су сӣма̄самбхедасса аниччхитатта̄. тенева хи ‘‘аттано ча ан̃н̃есан̃ча удакуккхепапариччхедасса антара̄ ан̃н̃о удакуккхепо сӣмантарикаттха̄йа т̣хапетаббо’’ти вуттам̣. ан̃н̃е панеттха ан̃н̃атха̄пи папан̃ченти, там̣ на гахетаббам̣.
саббаттха сан̇гхо нисӣдатӣти хаттхапа̄сам̣ авиджахитва̄ нисӣдати. удакуккхепасӣма̄каммам̣ наттхӣти йасма̄ саббопи надӣпадесо бхиккхӯхи аджджхоттхат̣о, тасма̄ самантато надийа̄ абха̄ва̄ удакуккхепе пайоджанам̣ наттхи. удакуккхепаппама̄н̣а̄ сӣмантарика̄ сувин̃н̃еййатара̄ хоти, сӣма̄самбхедасан̇ка̄ на ча сийа̄ти са̄мӣчидассанаттхам̣ ‘‘ан̃н̃о удакуккхепо сӣмантарикаттха̄йа т̣хапетаббо’’ти вуттам̣. йаттакена пана сӣма̄самбхедо на хоти, таттакам̣ т̣хапетум̣ ват̣т̣атийева. тенева̄ху пора̄н̣а̄ ‘‘йаттакена сӣма̄сан̇каро на хоти, таттакампи т̣хапетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. ӯнакам̣ пана на ват̣т̣атӣти идампи удакуккхепасӣма̄йа парисавасена вад̣д̣ханато сӣма̄самбхедасан̇ка̄ сийа̄ти там̣нива̄ран̣аттхамева вуттам̣.
гаччхантийа̄ пана на̄ва̄йа ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣти еттха удакуккхепаманатиккамитва̄ париваттама̄на̄йа ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти ведитаббам̣. сӣмам̣ ва̄ содхетва̄ти еттха сӣмасодханам̣ на̄ма га̄масӣма̄дӣсу т̣хита̄нам̣ хаттхапа̄са̄найана̄ди. ‘‘надим̣ вина̄сетва̄ тал̣а̄кам̣ каронтӣ’’ти вуттамеваттхам̣ вибха̄вети ‘‘хет̣т̣ха̄ па̄л̣и баддха̄’’ти, хет̣т̣ха̄надим̣ а̄варитва̄ па̄л̣и баддха̄ти аттхо. чхад̣д̣итамодаканти тал̣а̄караккхан̣аттхам̣ екамантена чхад̣д̣итамудакам̣. деве авассантети дуббут̣т̣хика̄ле васса̄непи деве авассанте. уппатитва̄ти уттаритва̄. га̄манигамасӣмам̣ оттхаритва̄ паваттатӣти вуттаппака̄ре вассака̄ле чатта̄ро ма̄се аббоччхинна̄ паваттати. виха̄расӣманти баддхасӣмам̣ сандха̄йа вадати.
агаманапатхети йаттха тадахева гантва̄ пачча̄гантум̣ на сакка̄ хоти, та̄дисе падесе аран̃н̃асӣма̄сан̇кхамева гаччхатӣти саттаббхантарасӣмам̣ сандха̄йа вадати. тесанти маччхабандха̄нам̣. гаманапарийантасса оратоти гаманапарийантасса оримабха̄ге дӣпакам̣ паббатан̃ча сандха̄йа вуттам̣, на самуддаппадесам̣.
148. сам̣сат̣т̣хавит̣апа̄ти имина̄ ан̃н̃аман̃н̃асса а̄саннатам̣ дӣпети. баддха̄ хотӣти паччхимадиса̄бха̄ге сӣмам̣ сандха̄йа вуттам̣. тасса̄ падесанти йаттха т̣хатва̄ бхиккхӯхи каммам̣ ка̄тум̣ сакка̄ хоти, та̄дисам̣ падесам̣. йаттха пана т̣хитехи каммам̣ ка̄тум̣ на сакка̄ хоти, та̄дисам̣ падесам̣ антокаритва̄ бандханта̄ сӣма̄йа сӣмам̣ самбхинданти на̄ма. двиннам̣ сӣма̄нам̣ нимиттам̣ хотӣти нимиттасса сӣмато ба̄хиратта̄ сӣма̄самбхедо на хотӣти вуттам̣. сӣма̄сан̇карам̣ каротӣти вад̣д̣хитва̄ сӣмаппадесам̣ павит̣т̣хе двиннам̣ сӣма̄нам̣ гатат̣т̣ха̄насса дувин̃н̃еййатта̄ вуттам̣, на пана таттха каммам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣти дассанаттхам̣. на хи сӣма̄ таттакена асӣма̄ хоти, две пана сӣма̄ паччха̄ вад̣д̣хитена руккхена аджджхоттхат̣атта̄ ека̄баддха̄ хонти, тасма̄ екаттха т̣хатва̄ каммам̣ каронтехи итарам̣ содхетва̄ ка̄таббам̣.
га̄масӣма̄дикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
упосатхабхеда̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
149. адхаммена ваггам̣ упосатхакамманти еттха йаттха чатта̄ро васанти, таттха па̄тимоккхуддесо анун̃н̃а̄то. йаттха две ва̄ тайо ва̄ васанти, таттха па̄рисуддхиупосатхо. идха пана татха̄ акатва̄ чатуннам̣ васанат̣т̣ха̄не па̄рисуддхиупосатхасса кататта̄ тин̣н̣ам̣ васанат̣т̣ха̄не ча па̄тимоккхасса уддит̣т̣хатта̄ ‘‘адхаммена̄’’ти вуттам̣. йасма̄ саббева на саннипатим̣су, чхандапа̄рисуддхи ча сан̇гхамаджджхам̣йева а̄гаччхати, на ган̣амаджджхам̣, тасма̄ ‘‘вагга’’нти вуттам̣.
па̄тимоккхуддесакатха̄ван̣н̣ана̄
150. еваметам̣ дха̄райа̄мӣти ‘‘сута̄ кхо пана̄йасмантехӣ’’ти еттха ‘‘еваметам̣ дха̄райа̄мӣ’’ти ватва̄ ‘‘уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄нам̣, сута̄ кхо пана̄йасмантехи чатта̄ро па̄ра̄джика̄ дхамма̄’’ти ваттаббам̣. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) ‘‘таттха̄йасманте пуччха̄ми каччиттха парисуддха̄, дутийампи пуччха̄ми…пе… тасма̄ тун̣хӣ, еваметам̣ дха̄райа̄мӣти ватва̄ ‘уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄на’нтиа̄дина̄ найена авасесе сутена са̄вите уддит̣т̣хо хотӣ’’ти вуттам̣. сутена̄ти сутападена. саварабхайанти ваначаракабхайам̣. тена̄ха ‘‘ат̣авимануссабхайа’’нти. ‘‘авасесам̣ сутена са̄ветабба’’нти вачанато нида̄нуддесе анит̣т̣хите сутена са̄ветаббам̣ на̄ма наттхӣти а̄ха ‘‘дутийа̄дӣсу уддесесӯ’’ти. уддит̣т̣хауддеса̄пеккхан̃хи авасесаггахан̣ам̣, тасма̄ нида̄не уддит̣т̣хе па̄ра̄джикуддеса̄дӣсу йасмим̣ виппакате антара̄йо уппаджджати, тена саддхим̣ авасесам̣ сутена са̄ветаббам̣.
тӣхипи видхӣхӣти оса̄ран̣акатханасарабхан̃н̃ехи. еттха ча аттхам̣ бхан̣итука̄мата̄йа суттасса оса̄ран̣а̄ оса̄ран̣ам̣ на̄ма. тассева аттхаппака̄сана̄ катханам̣ на̄ма. суттасса тадаттхасса ва̄ сарена бхан̣анам̣ сарабхан̃н̃ам̣ на̄ма. саджджха̄йам̣ адхит̣т̣хахитва̄ти ‘‘саджджха̄йам̣ каромӣ’’ти читтам̣ уппа̄детва̄. оса̄ретва̄ пана катхентена̄ти пат̣хамам̣ усса̄ретва̄ паччха̄ аттхам̣ катхентена. манусса̄нам̣ пана ‘‘бхан̣а̄хӣ’’ти ваттум̣ ват̣т̣атӣти еттха уччатаре нисинненапи манусса̄нам̣ бхан̣а̄хӣти висесетва̄йева ваттум̣ ват̣т̣ати, ависесетва̄ пана на ват̣т̣ати. саджджха̄йам̣ каронтена̄ти йаттха каттхачи нисӣдитва̄ саджджха̄йам̣ каронтена. тхероти йо кочи аттана̄ вуд̣д̣хатаро. екам̣ а̄пуччхитва̄ти екам̣ вуд̣д̣хатарам̣ а̄пуччхитва̄. апаро а̄гаччхатӣти апаро татопи вуд̣д̣хатаро а̄гаччхати.
па̄тимоккхуддесакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
па̄тимоккхуддесакааджджхесана̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
155. чодана̄ваттху на̄ма екам̣ нагарам̣. сан̇гхаупосатха̄дибхедена нававидханти сан̇гхе упосатхо ган̣е упосатхо пуггале упосатхоти евам̣ ка̄ракавасена тайо, суттуддесо па̄рисуддхиупосатхо адхит̣т̣ха̄нупосатхоти евам̣ каттабба̄ка̄равасена тайо, ча̄туддасико паннарасико са̄маггӣупосатхоти евам̣ дивасавасена тайоти нававидхам̣. чатуббидхам̣ упосатхакамманти адхаммена ваггам̣ упосатхакаммам̣, адхаммена самаггам̣ упосатхакаммам̣, дхаммена ваггам̣ упосатхакаммам̣, дхаммена самаггам̣ упосатхакамманти евам̣ чатуббидхампи упосатхакаммам̣. дувидхам̣ па̄тимоккханти бхиккхупа̄тимоккхам̣ бхиккхунӣпа̄тимоккханти дувидхам̣ па̄тимоккхам̣. нававидхам̣ па̄тимоккхуддесанти бхиккхӯнам̣ пан̃ча уддеса̄, бхиккхунӣнам̣ т̣хапетва̄ анийатуддесам̣ авасеса̄ чатта̄роти нававидхам̣ па̄тимоккхуддесам̣.
паккхаган̣ана̄диуггахан̣а̄нуджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄
158-161. саманна̄харатха̄ти саллаккхетха. парийеситабба̄нӣти бхиккха̄ча̄рена парийеситабба̄ни.
дисам̣гамика̄диваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
163. утувассейева̄ти хемантагимхесуйева.
па̄рисуддхида̄накатха̄ван̣н̣ана̄
164. йена кеначи ан̇гапаччан̇гена вин̃н̃а̄петӣти манаса̄ чинтетва̄ хаттхаппайога̄дина̄ йена кеначи вин̃н̃а̄пети. сан̇гхо наппахотӣти двиннам̣ двиннам̣ антара̄ хаттхапа̄сам̣ авиджахитва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣ха̄тум̣ наппахоти. итара̄ пана бил̣а̄ласан̇кхаликапа̄рисуддхи на̄ма̄ти еттха кечи ваданти ‘‘бил̣а̄ласан̇кхалика̄ баддха̄ва хоти антогехе ева сампайоджанатта̄, йатха̄ са̄ на каттхачи гаччхати, татха̄ са̄пи на гаччхатӣти адхиппа̄йо. итаратха̄ висесанам̣ нираттхакам̣ хотӣ’’ти. апаре пана ‘‘йатха̄ бахӯхи мануссехи екасса бил̣а̄ласса аттано аттано сан̇кхалика̄ гӣва̄йа а̄баддха̄ бил̣а̄ле гаччханте гаччханти а̄баддхатта̄, на ан̃н̃асмим̣ бил̣а̄ле гаччханте гаччханти ана̄баддхатта̄, евамевасса бхиккхусса бахӯхи сан̇кхаликасадиса̄ чхандапа̄рисуддхи динна̄, са̄ тасмим̣ бхиккхусмим̣ гаччханте гаччхати тасмим̣ сан̇кхалика̄ вийа а̄баддхатта̄, на ан̃н̃асмим̣ ана̄баддхатта̄’’ти ваданти. саббампетам̣ на са̄рато паччетаббам̣. айам̣ панеттха са̄ро – йатха̄ сан̇кхалика̄йа пат̣хамавалайам̣ дутийам̣йева валайам̣ па̄пун̣а̄ти, на татийам̣, евамайампи па̄рисуддхида̄йакена йасса динна̄, тато ан̃н̃аттха на гаччхатӣти сан̇кхаликасадисатта̄ ‘‘бил̣а̄ласан̇кхалика̄’’ти вутта̄. бил̣а̄ласан̇кхаликагахан̣ан̃четтха йа̄сам̣ ка̄сан̃чи сан̇кхалика̄нам̣ упалаккхан̣аматтанти дат̣т̣хаббам̣.
чхандада̄накатха̄ван̣н̣ана̄
165. ‘‘санти сан̇гхасса каран̣ӣйа̄нӣ’’ти ваттаббе вачанавипалла̄сена ‘‘каран̣ӣйа’’нти вуттам̣. тасса саммутида̄накиччам̣ наттхи. ‘‘хаттхапа̄сам̣ а̄нетаббойева̄’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣.
сан̇гхупосатха̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
168. сан̇гхасаннипа̄тато пат̣хамам̣ ка̄таббам̣ пуббакаран̣анти вуттам̣, пуббакаран̣ато паччха̄ ка̄таббампи упосатхакаммато пат̣хамам̣ ка̄таббатта̄ пуббакиччанти вуттам̣. убхайампи четам̣ упосатхакаммато пат̣хамам̣ каттаббатта̄ каттхачи пуббакиччамиччева вохарӣйати ‘‘ким̣ сан̇гхасса пуббакичча’’нтиа̄дӣсу вийа.
упосатхоти тӣсу упосатхадивасесу ан̃н̃атарадивасо. тасмин̃хи сати идам̣ сан̇гхасса упосатхакаммам̣ паттакаллам̣ на̄ма хоти, на̄сати. йатха̄ха ‘‘на ча, бхиккхаве, анупосатхе упосатхо ка̄таббо’’ти (маха̄ва. 183). йа̄ватика̄ ча бхиккхӯ каммаппатта̄ти йаттака̄ бхиккхӯ тасса упосатхакаммасса патта̄ йутта̄ анурӯпа̄ саббантимена париччхедена чатта̄ро бхиккхӯ пакататта̄, те ча кхо хаттхапа̄сам̣ авиджахитва̄ екасӣма̄йам̣ т̣хита̄. сабха̄га̄паттийо ча на виджджантӣти еттха йам̣ саббо сан̇гхо вика̄лабходжана̄дина̄ сабха̄гаваттхуна̄ лахука̄паттим̣ а̄паджджати, еварӯпа̄ ‘‘ваттхусабха̄га̄’’ти вуччанти. ета̄су хи авиджджама̄на̄су висабха̄га̄су виджджама̄на̄супи паттакаллам̣ хотийева.
ваджджанӣйа̄ ча пуггала̄ тасмим̣ на хонтӣти ‘‘на, бхиккхаве, сагахат̣т̣ха̄йа париса̄йа̄’’ти (маха̄ва. 154) вачанато гахат̣т̣хо, ‘‘на, бхиккхаве, бхиккхунийа̄ нисиннапариса̄йа па̄тимоккхам̣ уддиситабба’’нтиа̄дина̄ (маха̄ва. 183) найена вутта̄ бхиккхунӣ сиккхама̄на̄ са̄ман̣еро са̄ман̣ерӣ сиккха̄паччаккха̄тако антимаваттхуаджджха̄паннако а̄паттийа̄ адассане уккхиттако а̄паттийа̄ аппат̣икамме уккхиттако па̄пика̄йа дит̣т̣хийа̄ аппат̣иниссагге уккхиттако пан̣д̣ако тхеййасам̣ва̄сако титтхийапаккантако тираччха̄нагато ма̄тугха̄тако питугха̄тако арахантагха̄тако бхиккхунӣдӯсако сан̇гхабхедако лохитуппа̄дако убхатобйан̃джанакоти име вӣсати ча̄ти екавӣсати пуггала̄ ваджджанӣйа̄ на̄ма, те хаттхапа̄сато бахикаран̣авасена ваджджетабба̄. етесу хи тивидхе уккхиттаке сати упосатхам̣ каронто сан̇гхо па̄читтийам̣ а̄паджджати, сесесу дуккат̣ам̣. еттха ча тираччха̄нагатоти йасса упасампада̄ пат̣иккхитта̄, сова адхиппето, титтхийа̄ гахат̣т̣хенева сан̇гахита̄. етепи хи ваджджанӣйа̄. евам̣ паттакаллам̣ имехи чатӯхи ан̇гехи сан̇гахитанти ведитаббам̣.
аджджа ме упосатхо паннарасотипӣти пи-саддена па̄л̣ийам̣ а̄гатанайенева ‘‘аджджа ме упосатхо’’типи ваттум̣ ват̣т̣атӣти дӣпети. ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) пана ‘‘аджджа ме упосатхо ча̄туддасоти ва̄ паннарасоти ва̄ ватва̄ адхит̣т̣ха̄мӣти ваттабба’’нти вуттам̣.
сан̇гхупосатха̄дикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄паттипат̣икаммавидхикатха̄ван̣н̣ана̄
169. нану ча ‘‘на, бхиккхаве, са̄паттикена упосатхо ка̄таббо, йо кареййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти евам̣ са̄паттикасса упосатхакаран̣е висум̣ пан̃н̃атта̄ а̄патти на диссати, тасма̄ бхагавата̄ пан̃н̃аттам̣ ‘‘на са̄паттикена упосатхо ка̄таббо’’ти идам̣ касма̄ вуттанти а̄ха ‘‘йасса сийа̄ а̄патти…пе… пан̃н̃аттам̣ хотӣти ведитабба’’нти. кин̃ча̄пи висум̣ пан̃н̃атта̄ а̄патти на диссати, атха кхо ‘‘йасса сийа̄ а̄патти, со а̄викареййа̄’’тиа̄дим̣ вадантена аттхато пан̃н̃атта̄йева̄ти адхиппа̄йо.
па̄рисуддхида̄напан̃н̃а̄панена ча̄ти имина̄ва ‘‘са̄паттикена па̄рисуддхипи на да̄табба̄’’ти дӣпитам̣ хоти. на хи са̄паттико сама̄но ‘‘па̄рисуддхим̣ дамми, па̄рисуддхим̣ ме хара, па̄рисуддхим̣ ме а̄рочехӣ’’ти ваттумарахати. тасма̄ па̄рисуддхим̣ дентена пат̣хамам̣ сантӣ а̄патти десетабба̄ ‘‘ахам̣, а̄вусо, иттханна̄ма̄йа а̄паттийа̄ вематико, йада̄ ниббематико бхависса̄ми, тада̄ там̣ а̄паттим̣ пат̣икарисса̄мӣ’’ти ватва̄ упосатхо ка̄таббо. ‘‘па̄тимоккхам̣ сотабба’’нти вачанато йа̄ва ниббематико на хоти, та̄ва сабха̄га̄паттим̣ пат̣иггахетум̣ на лабхати, ан̃н̃есан̃ча камма̄нам̣ парисуддхо на̄ма хоти. ‘‘пуна ниббематико хутва̄ десетаббам̣ на ча̄’’ти нева па̄л̣ийам̣ на ат̣т̣хакатха̄йам̣ аттхи, десите пана досо наттхи. ‘‘ито вут̣т̣хахитва̄ пат̣икарисса̄мӣти еттха̄пи есева найо’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. йатха̄ саббо сан̇гхо сабха̄га̄паттим̣ а̄паджджитва̄ ‘‘сун̣а̄ту ме бханте, сан̇гхо…пе… пат̣икариссатӣ’’ти н̃аттим̣ т̣хапетва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ лабхати, евам̣ тӣхи ‘‘сун̣анту ме а̄йасманта̄, име бхиккхӯ сабха̄гам̣ а̄паттим̣ а̄панна̄. йада̄ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ суддхам̣ ана̄паттикам̣ пассиссанти, тада̄ тасса сантике там̣ а̄паттим̣ пат̣икариссантӣ’’ти ган̣ан̃аттим̣ т̣хапетва̄, двӣхи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄рочетва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. екенапи ‘‘парисуддхам̣ лабхитва̄ пат̣икарисса̄мӣ’’ти а̄бхогам̣ катва̄ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти ча ваданти.
а̄паттипат̣икаммавидхикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
лин̇га̄дидассанакатха̄ван̣н̣ана̄
179. а̄ча̄расан̣т̣ха̄нанти а̄ча̄расан̣т̣хити. а̄карӣйати пака̄сӣйати етена̄ти а̄ка̄ро. лӣнам̣ гамайати бодхетӣти лин̇гам̣. нимийанти париччхиджджа н̃а̄йанти етена̄ти нимиттам̣. уддисӣйанти ападисӣйанти етена̄ти уддесо. ‘‘амха̄кам̣ ида’’нти ан̃н̃а̄там̣ авидитанти ан̃н̃а̄такам̣. тан̃ча аттхато парасантакам̣йева̄ти а̄ха ‘‘ан̃н̃есам̣ сантака’’нти.
180. на̄на̄сам̣ва̄сакабха̄ванти ладдхина̄на̄сам̣ва̄сакабха̄вам̣. тасса абхибхаво на̄ма тесам̣ ладдхивиссаджджа̄пананти а̄ха ‘‘там̣ дит̣т̣хим̣ на ниссаджджа̄пентӣти аттхо’’ти.
нагантаббагантаббава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
181. упосатха̄дхит̣т̣ха̄наттхам̣ сӣма̄пи надӣпи на гантабба̄ти гарукам̣ па̄тимоккхуддесам̣ виссаджджетва̄ лахукасса акаттаббатта̄ вуттам̣. а̄ран̃н̃акена̄пи бхиккхуна̄ти екача̄рикена а̄ран̃н̃акабхиккхуна̄, йаттха ва̄ сан̇гхапахонака̄ бхиккхӯ на санти, та̄дисе аран̃н̃е васантена. таттха упосатхам̣ катва̄ва гантаббанти тасса васанат̣т̣ха̄не сан̇гхупосатхасса аппаваттанато вуттам̣. упосатхантара̄йоти аттано упосатхантара̄йо.
ваджджанӣйапуггаласандассанакатха̄ван̣н̣ана̄
183. хаттхапа̄супагаманамева пама̄н̣анти бхиккхунӣа̄дайо т̣хита̄ ва̄ хонту нисинна̄ ва̄, тесам̣ хаттхапа̄супагаманамева а̄паттийа̄ пама̄н̣анти адхиппа̄йо, тасма̄ екасӣма̄йампи хаттхапа̄сам̣ джаха̄петва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. сесаметтха утта̄намева.
упосатхаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.