.намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса.

ан̇гуттараника̄йе

наваканипа̄та-т̣ӣка̄

1. пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣

1. самбодхивагго

1-2. самбодхисутта̄диван̣н̣ана̄

1-2. наваканипа̄тасса пат̣хамадутийесу наттхи ваттаббам̣.

3. мегхийасуттаван̣н̣ана̄

3. татийе (уда̄. ат̣т̣ха. 31) мегхийоти тасса тхерасса на̄мам̣. упат̣т̣ха̄ко хотӣти парича̄рако хоти. бхагавато хи пат̣хамабодхийам̣ упат̣т̣ха̄ка̄ анибаддха̄ ахесум̣. екада̄ на̄гасамало, екада̄ на̄гито, екада̄ упава̄н̣о, екада̄ сунаккхатто, екада̄ чундо саман̣уддесо, екада̄ са̄гато, екада̄ мегхийо, тада̄пи мегхийаттхерова упат̣т̣ха̄ко хоти. тена̄ха ‘‘тена кхо пана самайена а̄йасма̄ мегхийо бхагавато упат̣т̣ха̄ко хотӣ’’ти.

кимика̄л̣а̄йа̄ти ка̄л̣акимӣнам̣ бахулата̄йа ‘‘кимика̄л̣а̄’’ти ладдхана̄ма̄йа надийа̄. джан̇гха̄виха̄ранти чиранисаджджа̄йа джан̇гха̄су уппаннакиламатхавиноданаттхам̣ вичаран̣ам̣. па̄са̄диканти авирал̣аруккхата̄йа синиддхапаттата̄йа ча пассанта̄нам̣ паса̄дам̣ а̄вахатӣти па̄са̄дикам̣. сандаччха̄йата̄йа манун̃н̃абхӯмибха̄гата̄йа ча анто павит̣т̣ха̄нам̣ пӣтисоманассаджананат̣т̣хена читтам̣ раметӣти раман̣ӣйам̣. аланти парийаттам̣, йуттантипи аттхо. падха̄наттхикасса̄ти падха̄нена бха̄вана̄нуйогена аттхикасса. йасма̄ со падха̄накамме йутто падха̄накаммико на̄ма хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘падха̄накаммикасса̄’’ти. а̄гаччхеййа̄ханти а̄гаччхеййам̣ ахам̣. тхерена кира пуббе там̣ т̣ха̄нам̣ ануппат̣ипа̄т̣ийа̄ пан̃ча джа̄тисата̄ни ран̃н̃а̄ ева сата̄ анубхӯтапуббам̣ уййа̄нам̣ ахоси, тенасса дит̣т̣хаматтейева таттха вихаритум̣ читтам̣ нами.

йа̄ва ан̃н̃опи кочи бхиккху а̄гаччхатӣти ан̃н̃о кочипи бхиккху мама сантикам̣ йа̄ва а̄гаччхати, та̄ва а̄гамехӣти аттхо. ‘‘кочи бхиккху диссатӣ’’типи па̄т̣хо, ‘‘а̄гаччхатӯ’’типи пат̣ханти, татха̄ ‘‘диссатӯ’’типи. наттхи кин̃чи уттари каран̣ӣйанти чатӯсу саччесу чатӯхи маггехи парин̃н̃а̄дӣнам̣ сол̣асаннам̣ кичча̄нам̣ кататта̄ абхисамбодхийа̄ ва̄ адхигататта̄ тато ан̃н̃ам̣ уттари каран̣ӣйам̣ на̄ма наттхи. чатӯсу саччесу чатуннам̣ кичча̄нам̣ кататта̄ти идам̣ пана маггавасена лаббхабха̄нам̣ бхедам̣ анупеккхитва̄ вуттам̣. аттхи катасса пат̣ичайоти майхам̣ санта̄не ниппха̄дитасса сӣла̄дидхаммасса арийамаггасса анадхигататта̄ тадаттхам̣ пуна вад̣д̣ханасан̇кха̄то пат̣ичайо аттхи, иччхитабботи аттхо.

тивидхана̄т̣акапарива̄роти махантиттхийо маджджхимиттхийо атитарун̣иттхийоти евам̣ вадхӯкума̄рикакан̃н̃а̄ваттха̄хи тивидха̄хи на̄т̣акиттхӣхи паривуто. акусалавитаккехӣти йатха̄вуттехи ка̄мавитакка̄дӣхи. апаре пана ‘‘тасмим̣ ванасан̣д̣е пуппхапхалапаллава̄дӣсу лобхавасена ка̄мавитакко, кхарассара̄нам̣ паккхиа̄дӣнам̣ саддассаванена бйа̄па̄давитакко, лед̣д̣уа̄дӣхи тесам̣ вихет̣хана̄дхиппа̄йена вихим̣са̄витакко. ‘идхева̄хам̣ васеййа’нти таттха са̄пеккхата̄васена ва̄ ка̄мавитакко, ваначараке таттха таттха дисва̄ тесу читтадуббханена бйа̄па̄давитакко, тесам̣ вихет̣хана̄дхиппа̄йена вихим̣са̄витакко тасса уппаджджатӣ’’ти ваданти. йатха̄ татха̄ ва̄ тасса миччха̄витаккаппаваттийева аччхарийака̄ран̣ам̣. аччхарийам̣ вата, бхоти гарахан̣аччхарийам̣ на̄ма киретам̣. йатха̄ а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато валийагаттам̣ дисва̄ авоча ‘‘аччхарийам̣, бханте, аббхутам̣, бханте’’ти (сам̣. ни. 5.511). сампарива̄рита̄ти вокин̣н̣а̄. аттани гарумхи ча екаттепи бахувачанам̣ диссати. ‘‘анва̄сатто’’типи па̄т̣хо. касма̄ панасса бхагава̄ таттха гаманам̣ ануджа̄ни? ‘‘ананун̃н̃а̄топи ча̄йам̣ мам̣ оха̄йа гаччхиссатева, парича̄рака̄мата̄йа ман̃н̃е бхагава̄ гантум̣ на детӣти часса сийа̄ ан̃н̃атхаттам̣, тадасса дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттеййа̄’’ти ануджа̄ни.

евам̣ тасмим̣ аттано паваттим̣ а̄рочетва̄ нисинне атхасса бхагава̄ саппа̄йадхаммам̣ десенто ‘‘апарипакка̄йа, мегхийа, четовимуттийа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘апарипакка̄йа̄’’ти парипа̄кам̣ аппатта̄йа. четовимуттийа̄ти килесехи четасо вимуттийа̄. пуббабха̄ге хи тадан̇гавасена чева виккхамбханавасена ча четасо вимутти хоти, апарабха̄ге самуччхедавасена чева пат̣иппассаддхивасена ча. са̄йам̣ вимутти хет̣т̣ха̄ виттха̄рато катхита̄ва, тасма̄ таттха вуттанайена ведитабба̄. таттха вимуттипарипа̄чанӣйехи дхаммехи а̄сайе парипа̄чите содхите випассана̄йа маггагаббхам̣ ган̣хантийа̄ парипа̄кам̣ гаччхантийа̄ четовимутти парипакка̄ на̄ма хоти, тадабха̄ве апарипакка̄.

катаме пана вимуттипарипа̄чанӣйа̄ дхамма̄? саддхиндрийа̄дӣнам̣ висуддхикаран̣авасена паннараса дхамма̄ ведитабба̄. вуттан̃хетам̣ –

‘‘ассаддхе пуггале париваджджайато, саддхе пуггале севато бхаджато пайирупа̄сато, паса̄данӣйе суттанте паччавеккхато имехи тӣха̄ка̄рехи саддхиндрийам̣ висуджджхати.

‘‘кусӣте пуггале париваджджайато, а̄раддхавӣрийе пуггале севато бхаджато пайирупа̄сато, саммаппадха̄не паччавеккхато имехи тӣха̄ка̄рехи вӣрийиндрийам̣ висуджджхати.

‘‘мут̣т̣хассатӣ пуггале париваджджайато, упат̣т̣хитассатӣ пуггале севато бхаджато пайирупа̄сато, сатипат̣т̣ха̄не паччавеккхато имехи тӣха̄ка̄рехи сатиндрийам̣ висуджджхати.

‘‘асама̄хите пуггале париваджджайато, сама̄хите пуггале севато бхаджато пайирупа̄сато, джха̄навимоккхе паччавеккхато имехи тӣха̄ка̄рехи сама̄дхиндрийам̣ висуджджхати.

‘‘дуппан̃н̃е пуггале париваджджайато, пан̃н̃аванте пуггале севато бхаджато пайирупа̄сато, гамбхӣран̃а̄н̣ачарийам̣ паччавеккхато имехи тӣха̄ка̄рехи пан̃н̃индрийам̣ висуджджхати.

‘‘ити име пан̃ча пуггале париваджджайато, пан̃ча пуггале севато бхаджато пайирупа̄сато, пан̃ча суттанте паччавеккхато имехи паннарасахи а̄ка̄рехи има̄ни пан̃чиндрийа̄ни висуджджхантӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.185).

апарехипи паннарасахи а̄ка̄рехи има̄ни пан̃чиндрийа̄ни висуджджханти. апарепи паннараса дхамма̄ вимуттипарипа̄чанӣйа̄. саддха̄пан̃чама̄ни индрийа̄ни, аниччасан̃н̃а̄ аничче, дуккхасан̃н̃а̄ дуккхе, анаттасан̃н̃а̄, паха̄насан̃н̃а̄, вира̄гасан̃н̃а̄ти има̄ пан̃ча ниббедхабха̄гийа̄ сан̃н̃а̄, калйа̄н̣амиттата̄, сӣласам̣варо, абхисаллекхата̄, вӣрийа̄рамбхо, ниббедхикапан̃н̃а̄ти. тесу венеййадаманакусало саттха̄ венеййасса мегхийаттхерасса аджджха̄сайавасена идха калйа̄н̣амиттата̄дайо вимуттипарипа̄чанӣйе дхамме дассенто ‘‘пан̃ча дхамма̄ парипакка̄йа сам̣ваттантӣ’’ти ватва̄ те виттха̄ренто ‘‘идха, мегхийа, бхиккху калйа̄н̣амитто хотӣ’’тиа̄дима̄ха.

таттха калйа̄н̣амиттоти калйа̄н̣о бхаддо сундаро митто етасса̄ти калйа̄н̣амитто. йасса сӣла̄дигун̣асампанно ‘‘агхасса та̄та̄ хитасса видха̄та̄’’ти евам̣ сабба̄ка̄рена упака̄ро митто хоти, со пуггало калйа̄н̣амиттова. йатха̄вуттехи калйа̄н̣апуггалехева саббирийа̄патхесу саха айати паваттати, на вина̄ техӣти калйа̄н̣асаха̄йо. калйа̄н̣апуггалесу ева читтена чева ка̄йена ча ниннапон̣апаббха̄рабха̄вена паваттатӣти калйа̄н̣асампаван̇ко. падаттайена калйа̄н̣амиттасам̣сагге а̄дарам̣ уппа̄дети. айам̣ калйа̄н̣амиттата̄сан̇кха̄то брахмачарийава̄сасса а̄дибха̄вато саббесан̃ча кусаладхамма̄нам̣ бахука̄рата̄йа падха̄набха̄вато ча имесу пан̃часу дхаммесу а̄дито вуттатта̄ пат̣хамо анаваджджадхаммо ависуддха̄нам̣ саддха̄дӣнам̣ висуддхикаран̣авасена четовимуттийа̄ парипакка̄йа сам̣ваттати. еттха ча калйа̄н̣амиттасса бахука̄рата̄ падха̄ната̄ ча ‘‘упад̣д̣хамидам̣, бханте, брахмачарийасса йадидам̣ калйа̄н̣амиттата̄’’ти вадантам̣ дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикам̣ ‘‘ма̄ хевам̣, а̄нанда̄’’ти двиккхатум̣ пат̣иседхетва̄ ‘‘сакаламева хидам̣, а̄нанда, брахмачарийам̣ йадидам̣ калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄’’ти – а̄дисуттападехи (сам̣. ни. 1.129; 5.2) ведитабба̄.

пуна чапаранти пуна ча апарам̣ дхаммаджа̄там̣. сӣлава̄ти еттха кенат̣т̣хена сӣлам̣? сӣланат̣т̣хена сӣлам̣. кимидам̣ сӣланам̣ на̄ма? сама̄дха̄нам̣, ка̄йакамма̄дӣнам̣ сусӣлйавасена авиппакин̣н̣ата̄ти аттхо. атха ва̄ упадха̄ран̣ам̣, джха̄на̄дикусаладхамма̄нам̣ патит̣т̣ха̄навасена а̄дха̄рабха̄воти аттхо. тасма̄ сӣлети, сӣлатӣти ва̄ сӣлам̣. айам̣ та̄ва саддалаккхан̣анайена сӣлат̣т̣хо. апаре пана ‘‘сират̣т̣хо сӣлат̣т̣хо, сӣталат̣т̣хо, сӣлат̣т̣хо’’ти нируттинайена аттхам̣ ван̣н̣енти. тайидам̣ па̄рипӯрито атисайато ва̄ сӣлам̣ асса аттхӣти сӣлава̄, сӣласампанноти аттхо.

йатха̄ ча сӣлава̄ хоти сӣласампанно, там̣ дассетум̣ ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’тиа̄ди вуттам̣. таттха па̄тимоккханти сиккха̄падасӣлам̣. тан̃хи йо нам̣ па̄ти раккхати, там̣ моккхети мочети а̄па̄йика̄дӣхи дуккхехӣти па̄тимоккхам̣. сам̣варан̣ам̣ сам̣варо, ка̄йава̄ча̄хи авӣтиккамо. па̄тимоккхамева сам̣варо па̄тимоккхасам̣варо, тена сам̣вуто пихитака̄йава̄чоти па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто. идамасса тасмим̣ сӣле патит̣т̣хитабха̄вапаридӣпанам̣. вихаратӣти таданурӯпавиха̄расаман̇гибха̄вапаридӣпанам̣. а̄ча̄рагочарасампанноти хет̣т̣ха̄ па̄тимоккхасам̣варасса упари висеса̄нам̣ йогасса ча упака̄радхаммапаридӣпанам̣. ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣти па̄тимоккхасӣлато ачаванадхаммата̄паридӣпанам̣. сама̄да̄йа̄ти сиккха̄пада̄нам̣ анавасесато а̄да̄напаридӣпанам̣. сиккхатӣти сиккха̄йа саман̇гибха̄вапаридӣпанам̣. сиккха̄падесӯти сиккхитаббадхаммапаридӣпанам̣.

апаро найо – килеса̄нам̣ балавабха̄вато па̄пакирийа̄йа сукарабха̄вато пун̃н̃акирийа̄йа ча дуккарабха̄вато бахуккхаттум̣ апа̄йесу патанасӣлоти па̄тӣ, путхуджджано. аниччата̄йа ва̄ бхава̄дӣсу каммавегуккхитто гхат̣ийантам̣ вийа анават̣т̣ха̄нена париббхаманато гаманасӣлоти па̄тӣ. маран̣авасена ва̄ тамхи тамхи саттаника̄йе аттабха̄васса патанасӣло ва̄ па̄тӣ, саттасанта̄но, читтамева ва̄. там̣ па̄тинам̣ сам̣са̄радуккхато моккхетӣти па̄тимоккхам̣. читтасса хи вимоккхена сатто ‘‘вимутто’’ти вуччати. вуттан̃хи ‘‘читтавода̄на̄ висуджджхантӣ’’ти (сам̣. ни. 3.100), ‘‘анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти (маха̄ва. 28) ча.

атха ва̄ авиджджа̄дихетуна̄ сам̣са̄ре патати гаччхати паваттатӣти па̄ти. ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣сарата’’нти (сам̣. ни. 2.124) хи вуттам̣. тасса па̄тино саттасса тан̣ха̄дисам̣килесаттайато моккхо етена̄ти па̄тимоккхам̣.

атха ва̄ па̄тети винипа̄тети дуккхети па̄ти, читтам̣. вуттан̃хи ‘‘читтена нӣйатӣ локо, читтена парикассатӣ’’ти (сам̣. ни. 1.62). тасса па̄тино моккхо етена̄ти па̄тимоккхам̣. патати ва̄ етена апа̄йадуккхе сам̣са̄радуккхе ча̄ти па̄ти, тан̣ха̄дисам̣килесо. вуттан̃хи ‘‘тан̣ха̄ джанети пурисам̣ (сам̣. ни. 1.55). тан̣ха̄дутийо пурисо’’ти (а. ни. 4.9; итиву. 15, 105) ча а̄ди. тато па̄тито моккхоти па̄тимоккхам̣.

атха ва̄ патати еттха̄ти па̄ти, чха аджджхаттикаба̄хира̄ни а̄йатана̄ни. вуттан̃хи ‘‘чхасу локо самуппанно, чхасу куббати сантхава’’нти (су. ни. 171). тато чхааджджхаттикаба̄хира̄йатанасан̇кха̄тато па̄тито моккхоти па̄тимоккхам̣. атха ва̄ па̄то винипа̄то асса аттхӣти па̄тӣ, сам̣са̄ро. тато моккхоти па̄тимоккхам̣. атха ва̄ саббалока̄дхипатибха̄вато дхаммиссаро бхагава̄ патӣти вуччати, муччати етена̄ти моккхо, патино моккхо тена пан̃н̃аттатта̄ти патимоккхо, патимоккхо ева па̄тимоккхам̣. саббагун̣а̄нам̣ ва̄ мӯлабха̄вато уттамат̣т̣хена пати ча со йатха̄вуттенаттхена моккхо ча̄ти патимоккхо, патимоккхо ева па̄тимоккхам̣. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘па̄тимоккханти а̄диметам̣ мукхаметам̣ памукхамета’’нти (маха̄ва. 135) виттха̄ро.

атха ва̄ па-ити пака̄ре, атӣти аччантаттхе нипа̄то, тасма̄ пака̄рехи аччантам̣ моккхетӣти па̄тимоккхам̣. идан̃хи сӣлам̣ сайам̣ тадан̇гавасена, сама̄дхисахитам̣ пан̃н̃а̄сахитан̃ча виккхамбханавасена самуччхедавасена аччантам̣ моккхети мочетӣти па̄тимоккхам̣. пати пати моккхоти ва̄ патимоккхо, тамха̄ тамха̄ вӣтиккамадосато паччекам̣ моккхоти аттхо. патимоккхо ева па̄тимоккхам̣. моккхоти ва̄ нибба̄нам̣, тасса моккхасса пат̣ибимбабхӯтоти патимоккхо. сӣласам̣варо хи сӯрийасса арун̣уггаманам̣ вийа нибба̄насса удайабхӯто таппат̣ибха̄гова йатха̄рахам̣ килесанибба̄панато. патимоккхойева па̄тимоккхам̣. атха ва̄ моккхам̣ пати ваттати, моккха̄бхимукханти ва̄ патимоккхам̣, патимоккхамева па̄тимоккханти евам̣ та̄ва еттха па̄тимоккхасаддасса аттхо ведитаббо.

сам̣варати пидахати етена̄ти сам̣варо, па̄тимоккхамева сам̣вароти па̄тимоккхасам̣варо. аттхато пана тато тато вӣтиккамитаббато виратийо четана̄ ча, тена па̄тимоккхасам̣варена упето саманна̄гато па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето упагато сампанно саманна̄гато, тена вуччати па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’ти (вибха. 511).

вихаратӣти ирийа̄патхавиха̄рена вихарати ирийати ваттати. а̄ча̄рагочарасампанноти вел̣уда̄на̄димиччха̄джӣвасса ка̄йапа̄габбхийа̄дӣнан̃ча акаран̣ена саббасо ана̄ча̄рам̣ ваджджетва̄ ка̄йико авӣтиккамо, ва̄часико авӣтиккамо, ка̄йикава̄часико авӣтиккамоти евам̣ вуттабхиккху са̄руппаа̄ча̄расампаттийа̄ весийа̄диагочарам̣ ваджджетва̄ пин̣д̣апа̄та̄диаттхам̣ упасан̇камитум̣ йуттат̣т̣ха̄насан̇кха̄тагочарачаран̣ена ча сампаннатта̄ а̄ча̄рагочарасампанно.

апича йо бхиккху саттхари сага̄раво саппатиссо сабрахмача̄рӣсу сага̄раво саппатиссо хироттаппасампанно суниваттхо супа̄руто па̄са̄дикена абхиккантена пат̣иккантена а̄локитена вилокитена самин̃джитена паса̄ритена ирийа̄патхасампанно индрийесу гуттадва̄ро бходжане маттан̃н̃ӯ джа̄гарийам̣ ануйутто сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато аппиччхо сантут̣т̣хо павивитто асам̣сат̣т̣хо а̄бхисама̄ча̄рикесу саккаччака̄рӣ гаручиттӣка̄рабахуло вихарати, айам̣ вуччати а̄ча̄расампанно.

гочаро пана упаниссайагочаро, а̄раккхагочаро, упанибандхагочароти тивидхо. таттха йо дасакатха̄ваттхугун̣асаманна̄гато вутталаккхан̣о калйа̄н̣амитто, йам̣ нисса̄йа ассутам̣ сун̣а̄ти, сутам̣ парийода̄пети, кан̇кхам̣ витарати, дит̣т̣хим̣ уджум̣ кароти, читтам̣ паса̄дети, йасса ча анусиккханто саддха̄йа вад̣д̣хати, сӣлена, сутена, ча̄гена, пан̃н̃а̄йа вад̣д̣хати, айам̣ вуччати упаниссайагочаро.

йо бхиккху антарагхарам̣ павит̣т̣хо вӣтхим̣ пат̣ипанно оккхиттачаккху йугаматтадассӣ сам̣вуто гаччхати, на хаттхим̣ олокенто, на ассам̣, на ратхам̣, на паттим̣, на иттхим̣, на пурисам̣ олокенто, на уддхам̣ уллокенто, на адхо олокенто, на диса̄видисам̣ пеккхама̄но гаччхати, айам̣ а̄раккхагочаро.

упанибандхагочаро пана чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, йаттха бхиккху аттано читтам̣ упанибандхати. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно гочаро сако петтико висайо, йадидам̣ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти (сам̣. ни. 5.372). таттха упаниссайагочарасса пуббе вуттатта̄ итаресам̣ васенеттха гочаро ведитаббо. ити йатха̄вутта̄йа а̄ча̄расампаттийа̄ има̄йа ча гочарасампаттийа̄ саманна̄гататта̄ а̄ча̄рагочарасампанно.

ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣти аппаматтакатта̄ ан̣уппама̄н̣есу ассатийа̄ асан̃чичча а̄паннасекхийаакусалачиттуппа̄да̄дибхедесу ваджджесу бхайадассанасӣло. йо хи бхиккху парама̄н̣уматтам̣ ваджджам̣ ат̣т̣хасат̣т̣хийоджанасатасахассуббедхасинерупаббатара̄джасадисам̣ катва̄ пассати, йопи саббалахукам̣ дуббха̄ситаматтам̣ па̄ра̄джикасадисам̣ катва̄ пассати, айампи ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ на̄ма. сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯти йам̣кин̃чи сиккха̄падесу сиккхитаббам̣, там̣ саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ анавасесам̣ сама̄дийитва̄ сиккхати, ваттати пӯретӣти аттхо.

абхисаллекхика̄ти ативийа килеса̄нам̣ саллекханӣйа̄, тесам̣ танубха̄ва̄йа паха̄на̄йа йуттарӯпа̄. четовиваран̣асаппа̄йа̄ти четасо пат̣иччха̄дака̄нам̣ нӣваран̣а̄нам̣ дӯрӣбха̄вакаран̣ена четовиваран̣асан̇кха̄та̄нам̣ саматхавипассана̄нам̣ саппа̄йа̄, саматхавипассана̄читтассева ва̄ виваран̣а̄йа па̄кат̣ӣкаран̣а̄йа ва̄ саппа̄йа̄ упака̄рика̄ти четовиваран̣асаппа̄йа̄.

ида̄ни йена ниббида̄диа̄вахан̣ена айам̣ катха̄ абхисаллекхика̄ четовиваран̣асаппа̄йа̄ ча на̄ма хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘екантаниббида̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха екантаниббида̄йа̄ти екам̣сенева ват̣т̣адуккхато ниббинданаттха̄йа. вира̄га̄йа ниродха̄йа̄ти тассева вираджджанаттха̄йа ча нируджджханаттха̄йа ча. упасама̄йа̄ти саббакилесавӯпасама̄йа. абхин̃н̃а̄йа̄ти саббассапи абхин̃н̃еййасса абхиджа̄нана̄йа. самбодха̄йа̄ти чатумаггасамбодха̄йа. нибба̄на̄йа̄ти анупа̄дисесанибба̄на̄йа. етесу хи а̄дито тӣхи падехи випассана̄ вутта̄, двӣхи нибба̄нам̣ вуттам̣. саматхавипассана̄ а̄дим̣ катва̄ нибба̄напарийоса̄но айам̣ саббо уттаримануссадхаммо дасакатха̄ваттхула̄бхино сиджджхатӣти дассети.

ида̄ни там̣ катхам̣ вибхаджитва̄ дассенто ‘‘аппиччхакатха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аппиччхоти нииччхо, тасса катха̄ аппиччхакатха̄, аппиччхабха̄ваппат̣исам̣йуттакатха̄ ва̄ аппиччхакатха̄. еттха ча атриччхо, па̄пиччхо, махиччхо, аппиччхоти иччха̄васена чатта̄ро пуггала̄. тесу аттана̄ йатха̄ладдхена ла̄бхена атитто упарӯпари ла̄бхам̣ иччханто атриччхо на̄ма. йам̣ сандха̄йа –

‘‘чатуббхи ат̣т̣хаджджхагама̄, ат̣т̣ха̄хипи ча сол̣аса;

сол̣аса̄хи ча ба̄ттим̣са, атриччхам̣ чаккама̄садо;

иччха̄хатасса посасса, чаккам̣ бхамати маттхаке’’ти. (джа̄. 1.5.103) ча;

‘‘атриччхам̣ атилобхена, атилобхамадена ча̄’’ти. ча вуттам̣;

ла̄бхасакка̄расилоканика̄майама̄на̄йа асантагун̣асамбха̄вана̄дхиппа̄йо па̄пиччхо. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘идхекаччо ассаддхо сама̄но ‘саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’ти иччхати, дуссӣло сама̄но ‘сӣлава̄ти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’ти иччхатӣ’’тиа̄ди (вибха. 851).

сантагун̣асамбха̄вана̄дхиппа̄йо пат̣иггахан̣е аматтан̃н̃ӯ махиччхо, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘идхекаччо саддхо сама̄но ‘саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’ти иччхати, сӣлава̄ сама̄но ‘сӣлава̄ти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’ти иччхатӣ’’тиа̄ди. дуттаппийата̄йа хисса виджа̄тама̄та̄пи читтам̣ гахетум̣ на саккоти. тенетам̣ вуччати –

‘‘аггиккхандхо самуддо ча, махиччхо ча̄пи пуггало;

сакат̣ена паччайе денту, тайопете атаппайа̄’’ти.

ете пана атриччхата̄дайо досе а̄рака̄ виваджджетва̄ сантагун̣анигухана̄дхиппа̄йо пат̣иггахан̣е ча маттан̃н̃ӯ аппиччхо. аттани виджджама̄нампи гун̣ам̣ пат̣иччха̄детука̄мата̄йа саддхо сама̄но ‘‘саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти на иччхати, сӣлава̄, бахуссуто, павивитто, а̄раддхавӣрийо, упат̣т̣хитассати, сама̄хито, пан̃н̃ава̄ сама̄но ‘‘пан̃н̃ава̄ти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти на иччхати. сва̄йам̣ паччайаппиччхо, дхутан̇гаппиччхо, парийаттиаппиччхо адхигамаппиччхоти чатуббидхо. таттха чатӯсу паччайесу аппиччхо паччайада̄йакам̣ деййадхаммам̣ аттано тха̄ман̃ча олокетва̄ сачепи хи деййадхаммо баху хоти, да̄йако аппам̣ да̄тука̄мо, да̄йакасса васена аппамева ган̣ха̄ти. деййадхаммо че аппо, да̄йако бахум̣ да̄тука̄мо, деййадхаммасса васена аппамева ган̣ха̄ти. деййадхаммопи че баху, да̄йакопи бахум̣ да̄тука̄мо, аттано тха̄мам̣ н̃атва̄ пама̄н̣айуттамева ган̣ха̄ти. еварӯпо хи бхиккху ануппаннам̣ ла̄бхам̣ уппа̄дети, уппаннам̣ ла̄бхам̣ тха̄варам̣ кароти, да̄йака̄нам̣ читтам̣ а̄ра̄дхети. дхутан̇гасама̄да̄насса пана аттани аттхибха̄вам̣ на джа̄на̄петука̄мо дхутан̇гаппиччхо. йо аттано бахуссутабха̄вам̣ джа̄на̄петум̣ на иччхати, айам̣ парийаттиаппиччхо. йо пана сота̄панна̄дӣсу ан̃н̃атаро хутва̄ сабрахмача̄рӣнампи аттано сота̄панна̄дибха̄вам̣ джа̄на̄петум̣ на иччхати, айам̣ адхигамаппиччхо. еваметесам̣ аппиччха̄нам̣ йа̄ аппиччхата̄, тасса̄ саддхим̣ сандассана̄дивидхина̄ анека̄ка̄равока̄ра̄нисам̣савибха̄ванавасена саппат̣ипаккхасса атриччхата̄дибхедасса иччха̄ча̄расса а̄дӣнававибха̄ванавасена ча паватта̄ катха̄ аппиччхакатха̄.

сантут̣т̣хикатха̄ти еттха сантут̣т̣хӣти сакена аттана̄ ладдхена тут̣т̣хи сантут̣т̣хи. атха ва̄ висамам̣ паччайиччхам̣ паха̄йа самам̣ тут̣т̣хи сантут̣т̣хи, сантена ва̄ виджджама̄нена тут̣т̣хи сантут̣т̣хи. вуттан̃четам̣ –

‘‘атӣтам̣ на̄нубаддхо со, наппаджаппамана̄гатам̣;

паччуппаннена йа̄пенто, сантут̣т̣хоти павуччатӣ’’ти.

самма̄ ва̄ н̃а̄йена бхагавата̄ анун̃н̃а̄тавидхина̄ паччайехи тут̣т̣хи сантут̣т̣хи, аттхато итарӣтарапаччайасантосо, со два̄дасавидхо хоти. катхам̣? чӣваре йатха̄ла̄бхасантосо, йатха̄баласантосо, йатха̄са̄руппасантосоти тивидхо. евам̣ пин̣д̣апа̄та̄дӣсу.

татра̄йам̣ пабхедаван̣н̣ана̄ – идха бхиккху чӣварам̣ лабхати сундарам̣ ва̄ асундарам̣ ва̄, со тенева йа̄пети, ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти, айамасса чӣваре йатха̄ла̄бхасантосо. атха пана пакатидуббало ва̄ хоти а̄ба̄дхаджара̄бхибхӯто ва̄, гаручӣварам̣ па̄рупанто киламати, со сабха̄гена бхиккхуна̄ саддхим̣ там̣ париваттетва̄ лахукена йа̄пентопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса чӣваре йатха̄баласантосо. апаро пан̣ӣтапаччайала̄бхӣ хоти, со пат̣т̣ачӣвара̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ махаггхачӣварам̣ бахӯни ва̄ лабхитва̄ ‘‘идам̣ тхера̄нам̣ чирапаббаджита̄нам̣ бахуссута̄нам̣ анурӯпам̣, идам̣ гила̄на̄нам̣ дуббала̄нам̣ аппала̄бхӣнам̣ хотӯ’’ти тесам̣ датва̄ аттана̄ сан̇ка̄ракӯт̣а̄дито ва̄ нантака̄ни уччинитва̄ сан̇гха̄т̣им̣ катва̄ тесам̣ ва̄ пура̄н̣ачӣвара̄ни гахетва̄ дха̄рентопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса чӣваре йатха̄са̄руппасантосо.

идха пана бхиккху пин̣д̣апа̄там̣ лабхати лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, со тенева йа̄пети, ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти, айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄ла̄бхасантосо. атха пана а̄ба̄дхико хоти, лӯкхам̣ пан̣ӣтам̣ пакативируддхам̣ бйа̄дхивируддхам̣ ва̄ пин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джитва̄ га̄л̣хам̣ ва̄ рога̄ба̄дхам̣ па̄пун̣а̄ти, со сабха̄гасса бхиккхуно датва̄ тасса хаттхато саппа̄йабходжанам̣ бхун̃джитва̄ саман̣адхаммам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄баласантосо. апаро бахум̣ пан̣ӣтам̣ пин̣д̣апа̄там̣ лабхати, со ‘‘айам̣ пин̣д̣апа̄то чирапаббаджита̄нам̣ анурӯпо’’ти чӣварам̣ вийа тесам̣ датва̄ тесам̣ ва̄ сесакам̣ аттана̄ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ миссака̄ха̄рам̣ ва̄ бхун̃джантопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄са̄руппасантосо.

идха пана бхиккхуно сена̄санам̣ па̄пун̣а̄ти мана̄пам̣ ва̄ а̄мана̄пам̣ ва̄ антамасо тин̣асантха̄ракампи, со тенева сантуссати, пуна ан̃н̃ам̣ сундаратарам̣ па̄пун̣а̄ти, там̣ на ган̣ха̄ти, айамасса сена̄сане йатха̄ла̄бхасантосо. атха пана а̄ба̄дхико хоти дуббало ва̄, пакативируддхам̣ ва̄ со бйа̄дхивируддхам̣ ва̄ сена̄санам̣ лабхати, йаттхасса васато апха̄су хоти, со там̣ сабха̄гасса бхиккхуно датва̄ тасса сантаке саппа̄йасена̄сане васитва̄ саман̣адхаммам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса сена̄сане йатха̄баласантосо. апаро сундарам̣ сена̄санам̣ паттампи на сампат̣иччхати ‘‘пан̣ӣтасена̄санам̣ на̄ма пама̄дат̣т̣ха̄на’’нти, маха̄пун̃н̃ата̄йа ва̄ лен̣аман̣д̣апакӯт̣а̄га̄ра̄дӣни бахӯни пан̣ӣтасена̄сана̄ни лабхати, со та̄ни чӣвара̄дӣни вийа чирапаббаджита̄дӣнам̣ датва̄ йаттха каттхачи васантопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса сена̄сане йатха̄са̄руппасантосо.

идха пана бхиккху бхесаджджам̣ лабхати лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, со тенева туссати, ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти, айам̣ гила̄напаччайе йатха̄ла̄бхасантосо. атха пана телена аттхико пха̄н̣итам̣ лабхати, со йам̣ лабхати, со там̣ сабха̄гасса бхиккхуно датва̄ тасса хаттхато телена бхесаджджам̣ катва̄ саман̣адхаммам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса гила̄напаччайе йатха̄баласантосо. апаро маха̄пун̃н̃о бахум̣ теламадхупха̄н̣ита̄дипан̣ӣтабхесаджджам̣ лабхати, со там̣ чӣвара̄дӣни вийа чирапаббаджита̄дӣнам̣ датва̄ тесам̣ а̄бхатакена йена кеначи бхесаджджам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти. йо пана екасмим̣ бха̄джане муттахарӣтакам̣, екасмим̣ чатумадхурам̣ т̣хапетва̄ ‘‘ган̣хатха, бханте, йадиччхасӣ’’ти вуччама̄но ‘‘сачасса тесу ан̃н̃атаренапи рого вӯпасаммати, идам̣ муттахарӣтакам̣ на̄ма буддха̄дӣхи ван̣н̣ита’’нти, ‘‘пӯтимуттабхесаджджам̣ нисса̄йа паббаджджа̄, таттха те йа̄ваджӣвам̣ усса̄хо каран̣ӣйо’’ти (маха̄ва. 128) вачанам̣ ануссаранто чатумадхурам̣ пат̣иккхипитва̄ муттахарӣтакена бхесаджджам̣ каронто парамасантут̣т̣хова хоти, айамасса гила̄напаччайе йатха̄са̄руппасантосо.

со евам̣пабхедо саббопи сантосо сантут̣т̣хӣти павуччати. тена вуттам̣ ‘‘аттхато итарӣтарапаччайасантосо’’ти. тасса̄ сантут̣т̣хийа̄ саддхим̣ сандассана̄дивидхина̄ а̄нисам̣савибха̄ванавасена таппат̣ипаккхасса атриччхата̄дибхедасса иччха̄ча̄расса а̄дӣнававибха̄ванавасена ча паватта̄ катха̄ сантут̣т̣хикатха̄. ито пара̄супи катха̄су есева найо. висесаматтамева ваккха̄ма.

павивекакатха̄ти еттха ка̄йавивеко, читтавивеко, упадхививекоти тайо вивека̄. тесу еко гаччхати, еко тит̣т̣хати, еко нисӣдати, еко сеййам̣ каппети, еко га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависати, еко пат̣иккамати, еко абхиккамати, еко чан̇камам̣ адхит̣т̣ха̄ти, еко чарати, еко вихарати, евам̣ саббирийа̄патхесу саббакиччесу ган̣асан̇ган̣икам̣ паха̄йа вивиттава̄со ка̄йавивеко на̄ма. ат̣т̣ха сама̄паттийо пана читтавивеко на̄ма. нибба̄нам̣ упадхививеко на̄ма. вуттан̃хетам̣ ‘‘ка̄йавивеко ча вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ неккхамма̄бхирата̄нам̣, читтавивеко ча парисуддхачитта̄нам̣ парамавода̄наппатта̄нам̣, упадхививеко ча нирупадхӣнам̣ пуггала̄нам̣ висан̇кха̄рагата̄на’’нти (маха̄ни. 57). вивекойева павивеко, павивеке пат̣исам̣йутта̄ катха̄ павивекакатха̄.

асам̣саггакатха̄ти еттха саванасам̣сагго, дассанасам̣сагго, самуллапанасам̣сагго, самбхогасам̣сагго, ка̄йасам̣сагготи пан̃ча сам̣сагга̄. тесу идхекаччо бхиккху сун̣а̄ти ‘‘амукасмим̣ т̣ха̄не га̄ме ва̄ нигаме ва̄ иттхӣ абхирӯпа̄ дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄ парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гата̄’’ти, со там̣ сутва̄ сам̣сӣдати висӣдати, на саккоти брахмачарийам̣ сандха̄ретум̣, сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати, евам̣ висабха̄га̄рамман̣ассаванена уппаннакилесасантхаво саванасам̣сагго на̄ма. на хева кхо бхиккху сун̣а̄ти, апича кхо са̄мам̣ пассати иттхим̣ абхирӯпам̣ дассанӣйам̣ па̄са̄дикам̣ парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гатам̣, со там̣ дисва̄ сам̣сӣдати висӣдати, на саккоти брахмачарийам̣ сандха̄ретум̣, сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати, евам̣ висабха̄га̄рамман̣адассанена уппаннакилесасантхаво дассанасам̣сагго на̄ма. дисва̄ пана ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄ла̄пасалла̄павасена уппанно килесасантхаво самуллапанасам̣сагго на̄ма. сан̃джаггхана̄дипи етенева сан̇гайхати. аттано пана сантакам̣ йам̣ кин̃чи ма̄туга̄масса датва̄ адатва̄ ва̄ тена диннасса ванабхан̇гинийа̄дино парибхогавасена уппанно килесасантхаво самбхогасам̣сагго на̄ма. ма̄туга̄масса хаттхагга̄ха̄дивасена уппаннакилесасантхаво ка̄йасам̣сагго на̄ма.

йопи чеса ‘‘гихӣхи сам̣сат̣т̣хо вихарати анануломикена сам̣саггена сахасокӣ саханандӣ сукхитесу сукхито дуккхитесу дуккхито уппаннесу киччакаран̣ӣйесу аттана̄ во йогам̣ а̄паджджатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.3; маха̄ни. 164) евам̣ вутто анануломико гихисам̣сагго на̄ма, йо ча сабрахмача̄рӣхипи килесуппаттихетубхӯто сам̣сагго, там̣ саббам̣ паха̄йа йва̄йам̣ сам̣са̄ре тхиратарам̣ сам̣вегасан̇кха̄ресу тиббам̣ бхайасан̃н̃ам̣ сарӣре пат̣иккӯласан̃н̃ам̣ сабба̄кусалесу джигуччха̄пуббан̇гамам̣ хироттаппам̣ саббакирийа̄су сатисампаджан̃н̃анти саббам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ камаладале джалабинду вийа саббаттха алаггабха̄во, айам̣ саббасам̣саггаппат̣ипаккхата̄йа асам̣сагго, таппат̣исам̣йутта̄ катха̄ асам̣саггакатха̄.

вӣрийа̄рамбхакатха̄ти еттха вӣрасса бха̄во, камманти ва̄ вӣрийам̣, видхина̄ ӣретаббам̣ паваттетаббанти ва̄ вӣрийам̣, вӣрийан̃ча там̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа а̄рабханам̣ вӣрийа̄рамбхо. сва̄йам̣ ка̄йико, четасико ча̄ти дувидхо, а̄рамбхадха̄ту, никкамадха̄ту, параккамадха̄ту, ча̄ти тивидхо, саммаппадха̄навасена чатуббидхо. со саббопи йо бхиккху гамане уппаннакилесам̣ т̣ха̄нам̣ па̄пун̣итум̣ на дети, т̣ха̄не уппаннам̣ нисаджджам̣, нисаджджа̄йа уппаннам̣ сайанам̣ па̄пун̣итум̣ на дети, таттха таттхева аджападена дан̣д̣ена кан̣хасаппам̣ уппӣл̣етва̄ ган̣ханто вийа тикхин̣ена асина̄ амиттам̣ гӣва̄йа пахаранто вийа сӣсам̣ уккхипитум̣ адатва̄ вӣрийабалена нигган̣ха̄ти, тассевам̣ вӣрийа̄рамбхо а̄раддхавӣрийасса васена ведитаббо, таппат̣исам̣йутта̄ катха̄ вӣрийа̄рамбхакатха̄.

сӣлакатха̄тиа̄дӣсу дувидхам̣ сӣлам̣ локийам̣ локуттаран̃ча. таттха локийам̣ па̄тимоккхасам̣вара̄ди чатупа̄рисуддхисӣлам̣. локуттарам̣ маггасӣлам̣ пхаласӣлан̃ча. татха̄ сама̄дхипи. випассана̄йа па̄дакабхӯта̄ саха упача̄рена ат̣т̣ха сама̄паттийо локийо сама̄дхи, маггасампайутто панеттха локуттаро сама̄дхи на̄ма. татха̄ пан̃н̃а̄пи. локийа̄ сутамайа̄, чинта̄майа̄, джха̄насампайутта̄, випассана̄н̃а̄н̣ан̃ча. висесато панеттха випассана̄пан̃н̃а̄ гахетабба̄. локуттара̄ маггапан̃н̃а̄ пхалапан̃н̃а̄ ча. вимутти арийапхалавимутти нибба̄нан̃ча. апаре пана тадан̇гавиккхамбханасамуччхедавимуттӣнампи васенеттха аттхам̣ сам̣ван̣н̣енти. вимуттин̃а̄н̣адассанампи екӯнавӣсативидхам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. ити имесам̣ сӣла̄дӣнам̣ саддхим̣ сандассана̄дивидхина̄ анека̄ка̄равока̄раа̄нисам̣савибха̄ванавасена чева таппат̣ипаккха̄нам̣ дуссӣлйа̄дӣнам̣ а̄дӣнававибха̄ванавасена ча паватта̄ катха̄, таппат̣исам̣йутта̄ катха̄ ва̄ сӣла̄дикатха̄ на̄ма.

еттха ча ‘‘аттана̄ ча аппиччхо хоти, аппиччха катхан̃ча паресам̣ катта̄’’ти (ма. ни. 1.252; а. ни. 10.70) ‘‘сантут̣т̣хо хоти итарӣтарена чӣварена, итарӣтарачӣварасантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣ’’ти (сам̣. ни. 2.144; чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣апуччха̄ниддесо 128) ча а̄дивачанато сайан̃ча аппиччхата̄дигун̣асаманна̄гатена паресампи тадаттха̄йа хитаджджха̄сайена паваттетабба̄ татха̄рӯпӣ катха̄. йа̄ идха абхисаллекхика̄дибха̄вена висесетва̄ вутта̄ аппиччхакатха̄дӣти ведитабба̄. ка̄ракассева хи катха̄ висесато адхиппетаттхаса̄дхинӣ. татха̄ хи ваккхати – ‘‘калйа̄н̣амиттассетам̣, мегхийа, бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣…пе… акасирала̄бхӣ’’ти (а. ни. 9.3).

еварӯпийа̄ти ӣдиса̄йа йатха̄вутта̄йа. ника̄мала̄бхӣти йатхиччхитала̄бхӣ йатха̄ручила̄бхӣ, саббака̄лам̣ имам̣ катхам̣ сотум̣ вича̄ретун̃ча йатха̄сукхам̣ лабханто. акиччхала̄бхӣти нидуккхала̄бхӣ. акасирала̄бхӣти випулала̄бхӣ.

а̄раддхавӣрийоти паггахитавӣрийо. акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа̄ти акосалласамбхӯтат̣т̣хена акусала̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ паджаханаттха̄йа. кусала̄нам̣ дхамма̄нанти куччхита̄нам̣ салана̄диаттхена анаваджджат̣т̣хена ча кусала̄нам̣ сахавипассана̄нам̣ маггапхаладхамма̄нам̣. упасампада̄йа̄ти сампа̄дана̄йа аттано санта̄не уппа̄дана̄йа. тха̄мава̄ти уссол̣хисан̇кха̄тена вӣрийатха̄мена саманна̄гато. дал̣хапараккамоти тхирапараккамо аситхилавӣрийо. аниккхиттадхуроти анорохитадхуро аносаккавӣрийо.

пан̃н̃ава̄ти випассана̄пан̃н̃а̄йа пан̃н̃ава̄. удайаттхага̄минийа̄ти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ удайан̃ча вайан̃ча пат̣ивиджджхантийа̄. арийа̄йа̄ти виккхамбханавасена килесехи а̄рака̄ дӯре т̣хита̄йа ниддоса̄йа. ниббедхика̄йа̄ти ниббедхабха̄гийа̄йа. самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄ти ват̣т̣адуккхасса кхепанато ‘‘дуккхаккхайо’’ти ладдхана̄мам̣ арийамаггам̣ самма̄ хетуна̄ найена гаччхантийа̄. имесу ча пана пан̃часу дхаммесу сӣлам̣ вӣрийам̣ пан̃н̃а̄ ча йогино аджджхаттикам̣ ан̇гам̣, итарадвайам̣ ба̄хирам̣ ан̇гам̣. таттха̄пи калйа̄н̣амиттасанниссайенева сесам̣ чатуббидхам̣ иджджхати, калйа̄н̣амиттассеветтха бахука̄ратам̣ дассенто саттха̄ ‘‘калйа̄н̣амиттассетам̣, мегхийа, бхиккхуно па̄т̣икан̇кха’’нтиа̄дина̄ десанам̣ вад̣д̣хеси. таттха па̄т̣икан̇кханти екам̣сена иччхитаббам̣, авассам̣бха̄вӣти аттхо. йанти кирийа̄пара̄масанам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘сӣлава̄ бхависсатӣ’’ти еттха йадетам̣ калйа̄н̣амиттасса бхиккхуно сӣлавантата̄йа бхаванам̣ сӣласампаннаттам̣, тасса бхиккхуно сӣласампаннатта̄ етам̣ тасса па̄т̣икан̇кхам̣, авассам̣бха̄вӣ екам̣сенева тасса таттха нийоджанатоти адхиппа̄йо. па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихаратӣтиа̄дӣсупи есева найо.

евам̣ бхагава̄ садеваке локе уттамакалйа̄н̣амиттасан̇кха̄тасса аттано вачанам̣ ана̄дийитва̄ там̣ ванасан̣д̣ам̣ пависитва̄ та̄дисам̣ виппака̄рам̣ паттасса а̄йасмато мегхийасса калйа̄н̣амиттата̄дина̄ сакалам̣ са̄санасампадам̣ дассетва̄ ида̄нисса таттха а̄дараджа̄тасса пуббе йехи ка̄мавитакка̄дӣхи упаддутатта̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ на сампаджджати, тасса тесам̣ уджувипаччанӣкабхӯтатта̄ ча бха̄вана̄найам̣ пака̄сетва̄ тато парам̣ арахаттасса каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккханто ‘‘тена ча пана, мегхийа, бхиккхуна̄ имесу пан̃часу дхаммесу патит̣т̣ха̄йа чатта̄ро дхамма̄ уттари бха̄ветабба̄’’тиа̄дима̄ха. таттха тена̄ти евам̣ калйа̄н̣амиттасанниссайена йатха̄вуттасӣла̄дигун̣асаманна̄гатена. тенева̄ха ‘‘имесу пан̃часу дхаммесу патит̣т̣ха̄йа̄’’ти. уттарӣти а̄раддхатарун̣авипассанасса ра̄га̄дипариссайа̄ че уппаджджеййум̣, тесам̣ висодханаттхам̣ тато уддхам̣ чатта̄ро дхамма̄ бха̄ветабба̄ уппа̄детабба̄ вад̣д̣хетабба̄ ча.

асубха̄ти ека̄дасасу асубхакаммат̣т̣ха̄несу йатха̄рахам̣ йаттха каттхачи асубхабха̄вана̄. ра̄гасса паха̄на̄йа̄ти ка̄мара̄гасса паджаханаттха̄йа. айаматтхо са̄лила̄вакопама̄йа вибха̄ветаббо. евам̣бхӯтам̣ бха̄вана̄видхим̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘асубха̄ бха̄ветабба̄ ра̄гасса паха̄на̄йа̄’’ти. метта̄ти метта̄каммат̣т̣ха̄нам̣. бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа̄ти вуттанайенева уппаннасса копасса паджаханаттха̄йа. а̄на̄па̄нассатӣти сол̣асаваттхука̄ а̄на̄па̄нассати. витаккупаччхеда̄йа̄ти вуттанайенева уппанна̄нам̣ витакка̄нам̣ паччхеданаттха̄йа. асмима̄насамуггха̄та̄йа̄ти ‘‘асмӣ’’ти уппаджджанакасса нававидхасса ма̄насса самуччхеданаттха̄йа.

аниччасан̃н̃иноти хутва̄ абха̄вато удайаббайавантато пабхан̇гуто та̄вака̄ликато ниччаппат̣иккхепато ча ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти (дха. па. 277; чӯл̣ани. хемакама̄н̣авапуччха̄ниддесо 56) паваттааничча̄нупассана̄васена аниччасан̃н̃ино. анаттасан̃н̃а̄ сан̣т̣ха̄тӣти аса̄ракато авасаваттанато парато риттато туччхато сун̃н̃ато ча ‘‘саббе дхамма̄ анатта̄’’ти (дха. па. 279; чӯл̣ани. хемакама̄н̣авапуччха̄ниддесо 56) евам̣ паваттаанатта̄нупассана̄сан̇кха̄та̄ анаттасан̃н̃а̄ читте сан̣т̣хахати атидал̣хам̣ патит̣т̣хахати. аниччалаккхан̣е хи дит̣т̣хе анатталаккхан̣ам̣ дит̣т̣хамева хоти. тӣсу лаккхан̣есу хи екасмим̣ дит̣т̣хе итарадвайам̣ дит̣т̣хамева хоти. тена вуттам̣ ‘‘аниччасан̃н̃ино, мегхийа, анаттасан̃н̃а̄ сан̣т̣ха̄тӣ’’ти. анатталаккхан̣е судит̣т̣хе ‘‘асмӣ’’ти уппаджджанакама̄но суппаджахова хотӣти а̄ха ‘‘анаттасан̃н̃ӣ асмима̄насамуггха̄там̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти. дит̣т̣хева дхамме нибба̄нанти дит̣т̣хева дхамме имасмим̣йева аттабха̄ве апаччайапаринибба̄нам̣ па̄пун̣а̄ти. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато пана асубха̄дибха̄вана̄найо висуддхимагге вуттанайена ведитаббо.

мегхийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4-5. нандакасутта̄диван̣н̣ана̄

4-5. чатуттхе а̄гамайама̄ноти олокайама̄но, буддхо сахаса̄ апависитва̄ йа̄ва са̄ катха̄ нит̣т̣ха̄ти, та̄ва ат̣т̣ха̄сӣти аттхо. тена̄ха ‘‘идамавоча̄ти идам̣ катха̄васа̄нам̣ удиккхама̄но’’ти. аниччадуккха̄дивасена саббадхаммасантӣран̣ам̣ адхипан̃н̃а̄випассана̄ти а̄ха ‘‘сан̇кха̄рапариггахавипассана̄н̃а̄н̣асса̄’’ти. ма̄насанти ра̄гопи читтампи арахаттампи. ‘‘анталиккхачаро па̄со, йва̄йам̣ чарати ма̄насо’’ти (сам̣. ни. 1.151; маха̄ва. 33) еттха ра̄го ма̄насам̣. ‘‘читтам̣ мано ма̄наса’’нти (дха. са. 6) еттха читтам̣. ‘‘аппаттама̄насо секхо, ка̄лам̣ кайира̄ джане сута̄’’ти (сам̣. ни. 1.159) еттха арахаттам̣. идха̄пи арахаттамева адхиппетам̣. тена̄ха ‘‘аппаттама̄наса̄ти аппаттаарахатта̄’’ти. аппаттам̣ ма̄насам̣ арахаттам̣ етехӣти аппаттама̄наса̄. ида̄ни читтапарийа̄йамева ма̄насасаддам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘арахаттам̣ ва̄’’тиа̄ди. пан̃чамам̣ сувин̃н̃еййамева.

нандакасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. севана̄суттаван̣н̣ана̄

6. чхат̣т̣хе джӣвитасамбха̄ра̄ти джӣвитаппаваттийа̄ самбха̄ра̄ паччайа̄. самуда̄нетабба̄ти самма̄ н̃а̄йена анаваджджаун̃чха̄чарийа̄дина̄ уддхамуддхама̄нетабба̄ па̄пун̣итабба̄. те пана самуда̄нита̄ сама̄хата̄ на̄ма хонтӣти а̄ха ‘‘сама̄харитабба̄’’ти. дуккхена уппаджджантӣти сулабхуппа̄да̄ на хонти. етена гочараасаппа̄йа̄дибха̄вам̣ дассети. раттибха̄гам̣ ва̄ дивасабха̄гам̣ ва̄ти бхумматтхе упайогавачананти а̄ха ‘‘раттикот̣т̣ха̄се ва̄ дивасакот̣т̣ха̄се ва̄’’ти. раттим̣йева паккамитаббам̣ саман̣адхаммасса таттха аниппхаджджанато. сан̇кха̄пӣти ‘‘йадаттхамахам̣ паббаджито, на метам̣ идха ниппхаджджати, чӣвара̄ди пана самуда̄гаччхати, на̄хам̣ тадаттхам̣ паббаджито, ким̣ ме идха ва̄сена̄’’ти пат̣исан̇кха̄йапи. тена̄ха ‘‘са̄ман̃н̃аттхасса бха̄вана̄па̄рипӯриагаманам̣ джа̄нитва̄’’ти. анантарава̄ре сан̇кха̄пӣти саман̣адхаммасса ниппхаджджанабха̄вам̣ джа̄нитва̄. со пуггало ана̄пуччха̄ паккамитаббам̣, на̄нубандхитабботи ‘‘со пуггало’’ти падасса ‘‘на̄нубандхитаббо’’ти имина̄ самбандхо. йасса йена хи самбандхо, дӯрат̣т̣хенапи со бхавати. там̣ пуггаланти со пуггалоти паччаттавачанам̣ упайогавасена парин̣а̄метва̄ там̣ пуггалам̣ ана̄пуччха̄ паккамитаббанти аттхо. аттхавасена хи вибхаттипарин̣а̄моти. а̄пуччха̄ паккамитаббанти ча катан̃н̃укатаведита̄йа нийоджанам̣. еварӯпоти йам̣ нисса̄йа бхиккхуно гун̣ехи вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄, паччайехи на париссайо, еварӯпо дан̣д̣акамма̄дӣхи нигган̣ха̄ти чепи, на париччаджитабботи дассети ‘‘сачепӣ’’тиа̄дина̄.

севана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7-10. сутава̄сутта̄диван̣н̣ана̄

7-10. саттаме абхаббо кхӣн̣а̄саво бхиккху сан̃чичча па̄н̣антиа̄ди десана̄сӣсамева, сота̄панна̄дайопи пана абхабба̄ва, путхуджджанакхӣн̣а̄сава̄нам̣ нинда̄пасам̣саттхампи евам̣ вуттам̣. путхуджджано на̄ма га̄райхо ма̄тугха̄та̄дӣни кароти, кхӣн̣а̄саво пана па̄сам̣со кунтхакипилликагха̄та̄дӣнипи на каротӣти. саннидхика̄ракам̣ ка̄ме парибхун̃джитунти йатха̄ гихибхӯто саннидхим̣ катва̄ ваттхука̄ме парибхун̃джати, евам̣ тилатан̣д̣уласаппинаванӣта̄дӣни саннидхим̣ катва̄ ида̄ни парибхун̃джитум̣ абхабботи аттхо. ваттхука̄ме пана нидахитва̄ парибхун̃джанта̄ таннисситам̣ килесака̄мампи нидахитва̄ парибхун̃джанти на̄ма̄ти а̄ха ‘‘ваттхука̄макилесака̄ме’’ти. нану ча кхӣн̣а̄савассева васанат̣т̣ха̄не тилатан̣д̣ула̄дайо пан̃н̃а̄йантӣти? на пана те аттано аттха̄йа нидхенти, апха̄сукапаббаджита̄дӣнам̣ аттха̄йа нидхенти. ана̄га̄мисса катханти? тассапи пан̃ча ка̄магун̣а̄ саббасова пахӣна̄, дхаммена пана ладдхам̣ вича̄ретва̄ парибхун̃джати. акаппийака̄магун̣е сандха̄йетам̣ вуттам̣, на ман̃чапӣт̣хааттхаран̣апа̄вуран̣а̄дисаннисситам̣. сеййа̄тха̄пи пуббе ага̄рийабхӯтоти йатха̄ пуббе гихибхӯто парибхун̃джати, евам̣ парибхун̃джитум̣ абхаббо. ага̄рамаджджхе васанта̄ хи сота̄панна̄дайо йа̄ваджӣвам̣ гихибйан̃джанена тит̣т̣ханти. кхӣн̣а̄саво пана арахаттам̣ патва̄ва мануссабхӯто паринибба̄ти ва̄ паббаджати ва̄. ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣсу ка̄ма̄вачарадевесу мухуттампи на тит̣т̣хати. касма̄? вивекат̣т̣ха̄насса абха̄ва̄. бхуммадеваттабха̄ве пана т̣хито арахаттам̣ патва̄пи тит̣т̣хати вивекат̣т̣ха̄насамбхава̄. ат̣т̣хама̄дӣни утта̄наттха̄нева.

сутава̄сутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

самбодхиваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сӣхана̄давагго

1. сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄

11. дутийасса пат̣хаме ава̄пуренти виваранти два̄рам̣ етена̄ти ава̄пуран̣ам̣. раджам̣ харанти етена̄ти раджохаран̣ам̣. кал̣опихаттхоти вилӣвамайабха̄джанахаттхо, ‘‘чаммамайабха̄джанахаттхо’’ти ча ваданти. чхинна̄ни виса̄н̣а̄ни етасса̄ти чхиннависа̄н̣о, усабхо ча со чхиннависа̄н̣о ча̄ти усабхачхиннависа̄н̣о. висесанапаройам̣ сама̄со. ахикун̣апена ва̄тиа̄ди атиджегуччхаппат̣икӯлакун̣ападассанаттхам̣ вуттам̣. кан̣т̣хе а̄саттена̄ти кеначидева паччаттхикена а̄нетва̄ кан̣т̣хе баддхена, омуккена̄ти аттхо. ат̣т̣о а̄туро дуггандхапӣл̣а̄йа пӣл̣ито. аччайасса пат̣игган̣ханам̣ ва̄ адхива̄санам̣. еван̃хи со ка̄ран̣е десийама̄не тато вигато на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘пат̣игган̣хатӯти кхаматӯ’’ти. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.

сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. саупа̄дисесасуттаван̣н̣ана̄

12. дутийе бхавасса аппаматтаката̄ на̄ма иттарака̄лата̄йа̄ти а̄ха ‘‘аччхара̄сан̇гха̄таматтампӣ’’ти.

саупа̄дисесасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. кот̣т̣хикасуттаван̣н̣ана̄

13. татийе дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхабхӯто аттабха̄во, тасмим̣ ведитаббам̣ пхалам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣. тена̄ха ‘‘имасмим̣йева аттабха̄ве’’ти. чатуппан̃чаккхандхапхалата̄йа сан̃н̃а̄бхавӯпагам̣ каммам̣ бахуведанӣйам̣. екаккхандхапхалатта̄ асан̃н̃а̄бхавӯпагам̣ каммам̣ ‘‘аппаведанӣйа’’нти вуттам̣. кечи пана ‘‘арӯпа̄вачаракаммам̣ бахука̄лам̣ ведитаббапхалатта̄ бахуведанӣйам̣, итарам̣ аппаведанӣйам̣. рӯпа̄рӯпа̄вачаракаммам̣ ва̄ бахуведанӣйам̣, париттам̣ каммам̣ аппаведанӣйа’’нти ваданти. веданӣйанти паччайантарасамава̄йе випа̄куппа̄данасаматтхам̣, на а̄раддхавипа̄камева. аведанӣйанти паччайавекаллена випаччитум̣ асаматтхам̣ ахосикамма̄дибхедам̣.

кот̣т̣хикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. самиддхисуттаван̣н̣ана̄

14. чатуттхе самиддхӣти тхерасса кира аттабха̄во самиддхо абхирӯпо па̄са̄дико, тасма̄ самиддхӣтвева сан̇кха̄то. тена̄ха ‘‘аттабха̄васамиддхата̄йа̄’’тиа̄ди. рӯпадха̄туа̄дӣсӯти а̄ди-саддена саддадха̄туа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.

самиддхисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5-9. ган̣д̣асутта̄диван̣н̣ана̄

15-19. пан̃чаме ма̄та̄петтикасамбхавасса̄ти ма̄тито ча питито ча ниббаттена ма̄та̄петтикена суккасон̣итена самбхӯтасса. уччха̄данадхаммасса̄ти уччха̄детаббасабха̄васса. паримадданадхаммасса̄ти паримаддитаббасабха̄васса. еттха ча оданакумма̄сӯпачайауччха̄данападехи вад̣д̣хи катхита̄, аниччабхеданавиддхам̣санападехи ха̄ни. пуримехи ва̄ самудайо, паччхимехи аттхан̇гамоти евам̣ ча̄тумаха̄бхӯтикасса ка̄йасса вад̣д̣хипариха̄ниниббаттибхеда̄ дассита̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. чхат̣т̣ха̄дӣни утта̄наттха̄ни.

ган̣д̣асутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. вела̄масуттаван̣н̣ана̄

20. дасаме сакун̣д̣акабхаттанти сакун̣д̣акам̣ уттан̣д̣улабхаттам̣. париттехи сакун̣д̣ехи тан̣д̣улехипи саддхим̣ випаккабхаттам̣ уттан̣д̣уламева хоти. бил̣ан̇гам̣ вуччати а̄рана̄л̣ам̣, бил̣ан̇гато ниббаттанато тадева кан̃джийато джа̄танти кан̃джийам̣, там̣ дутийам̣ етасса̄ти бил̣ан̇гадутийам̣, там̣ кан̃джийадутийанти вуттам̣. асаккаритва̄ти деййадхаммампи пуггалампи асаккаритва̄. деййадхаммасса асаккаран̣ам̣ асампаннака̄ро, пуггаласса асаккаран̣ам̣ агарукаран̣ам̣. деййадхаммам̣ асаккаронто хи уттан̣д̣ула̄дидосасаманна̄гатам̣ а̄ха̄рам̣ дети, на сампаннам̣ кароти. пуггалам̣ асаккаронто нисӣданат̣т̣ха̄нам̣ асаммаджджитва̄ йаттха таттха ва̄ нисӣда̄петва̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ да̄ракам̣ песетва̄ дети. ачиттӣкатва̄ти на читтим̣ катва̄, на пӯджетва̄ти аттхо. пӯдженто хи пӯджетаббаваттхум̣ читте т̣хапети, на тато бахи кароти. читтам̣ ва̄ аччхарийам̣ катва̄ пат̣ипатти читтӣкаран̣ам̣ самбха̄ванакирийа̄, таппат̣иккхепато ачиттӣкаран̣ам̣ асамбха̄ванакирийа̄. апавиддханти уччхит̣т̣ха̄дичхад̣д̣анӣйадхаммам̣ вийа авакхиттакам̣. йо хи чхад̣д̣етука̄мо хутва̄ рогино сарӣре одана̄дӣни маджджитва̄ ваммике рогам̣ паккхипанто вийа дети, айам̣ апавиддхам̣ дети на̄ма. ана̄гаманадит̣т̣хикоти ‘‘аддха̄ имасса да̄насса пхалам̣ мама а̄гаччхатӣ’’ти евам̣ йасса каммассакатадит̣т̣хи аттхи, со а̄гаманадит̣т̣хико. айам̣ пана на та̄дисоти ана̄гаманадит̣т̣хико, пхалам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ хутва̄ на детӣти аттхо. тена̄ха ‘‘на камман̃ча пхалан̃ча саддахитва̄ детӣ’’ти.

вела̄моти еттха ма̄-саддо пат̣иседхавачано. джа̄тиготтарӯпабхога̄дигун̣а̄нам̣ вела̄ марийа̄да̄ наттхи етасминти вела̄мо. атха ва̄ йатха̄вуттагун̣а̄нам̣ вела̄ марийа̄да̄ амати оса̄нам̣ гаччхати етасминти вела̄мо, велам̣ ва̄ марийа̄дам̣ амати гаччхати атиккаматӣти вела̄мо. тена̄ха ‘‘джа̄тиготта…пе… евам̣ладдхана̄мо’’ти. дӣйатӣти да̄нам̣, да̄наваттху. там̣ аггӣйати ниссаджджӣйати еттха̄ти да̄наггам̣. да̄нам̣ ва̄ ган̣ханти еттха̄ти да̄наггам̣, евам̣ бхаттаггам̣, паривесанат̣т̣ха̄нам̣. дукӯласандана̄нӣти раджатабха̄джана̄диниссите дукӯле кхӣрасса санданам̣ етесанти дукӯласандана̄ни. кам̣сӯпадха̄ран̣а̄нӣти раджатамайадохабха̄джана̄ни. тена̄ха ‘‘раджатамайакхӣрапат̣иччхака̄нӣ’’ти. раджатамайа̄ни кхӣрапат̣иччхака̄ни кхӣрапат̣иггахабха̄джана̄ни етесанти раджатамайакхӣрапат̣иччхака̄ни. содхеййа̄ти махаппхалабха̄вакаран̣ена висодхеййа. махаппхалабха̄ваппаттийа̄ хи даккхин̣а̄ висуджджхати на̄ма.

маггена̄гатам̣ аниваттанасаран̣анти имина̄ локуттарасаран̣агаманам̣ дӣпети. апаретиа̄дина̄ локийасаран̣агаманам̣ вуттам̣. саран̣ам̣ на̄ма тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ джӣвитапаричча̄гамайам̣ пун̃н̃ам̣ саббасампаттим̣ дети, тасма̄ махаппхалатаранти адхиппа̄йо. идан̃ча – ‘‘саче твам̣ йатха̄ гахитам̣ саран̣ам̣ на бхиндиссаси, ева̄хам̣ там̣ ма̄ремӣ’’ти йадипи кочи тин̣хена саттхена джӣвита̄ воропеййа, татха̄пи ‘‘нева̄хам̣ буддхам̣ на буддхоти, дхаммам̣ на дхаммоти, сан̇гхам̣ на сан̇гхоти вада̄мӣ’’ти дал̣хатарам̣ катва̄ гахитасса васена вуттам̣. маггена̄гатанти локуттарасӣлам̣ сандха̄йа вадати. апаретиа̄дина̄ пана локийасӣлам̣ вуттам̣. саббесам̣ сатта̄нам̣ джӣвитада̄на̄динихитадан̣д̣ата̄йа сакалалокийалокуттарагун̣а̄дхит̣т̣ха̄нато часса махаппхаламаха̄нисам̣сата̄ ведитабба̄.

упасин̇гханаматтанти гха̄йанаматтам̣. гаддоханаматтанти па̄т̣хантаре годоханаматтам̣ ка̄ланти аттхо. со ча на сакало годоханаккхан̣о адхиппетоти дассетум̣ ‘‘га̄вийа̄ екава̄рам̣ тханаан̃чханаматта’’нти аттхо вутто. ан̃чханаматтанти а̄кад̣д̣ханаматтам̣. га̄вийа̄ тханам̣ гахетва̄ екакхӣрабиндудуханака̄ламаттампи гаддуханаматтанти ваданти. еттакампи хи ка̄лам̣ йо васанагаббхапаривен̣авиха̄рӯпача̄рапариччхедена ва̄ апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу саббасатте хитапхаран̣ам̣ меттачиттам̣ бха̄ветум̣ саккоти. идам̣ тато йатха̄вуттада̄на̄дито махаппхалатарам̣.

вела̄масуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сӣхана̄даваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. сатта̄ва̄савагго

1. тит̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄

21. татийасса пат̣хаме амама̄ти ваттха̄бхаран̣апа̄набходжана̄дӣсупи маматтавирахита̄. апариггаха̄ти иттхипариггахена апариггаха̄. тесам̣ кира ‘‘айам̣ майхам̣ бхарийа̄’’ти маматтам̣ на хоти, ма̄тарам̣ ва̄ бхагиним̣ ва̄ дисва̄ чхандара̄го на уппаджджати. дхаммата̄сиддхасса сӣласса а̄нубха̄вена путте дит̣т̣хаматте ева ма̄тутханато тхан̃н̃ам̣ паггхарати, тена сан̃н̃а̄н̣ена несам̣ ма̄тари путтасса ма̄тусан̃н̃а̄, ма̄ту ча путте путтасан̃н̃а̄ паччупат̣т̣хита̄ти кечи.

апичеттха (са̄раттха. т̣ӣ. 1.1 веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄) уттаракурука̄нам̣ пун̃н̃а̄нубха̄васиддхо айампи висесо ведитаббо. таттха кира тесу тесу падесесу гхананичитапаттасан̃чханнаса̄кха̄паса̄кха̄ кӯт̣а̄га̄расама̄ манорама̄ руккха̄ тесам̣ манусса̄нам̣ нивесанакиччам̣ са̄дхенти. йаттха сукхам̣ нивасанти, ан̃н̃епи таттха руккха̄ суджа̄та̄ саббада̄пи пуппхитагга̄ тит̣т̣ханти. джала̄сайа̄пи викаситакамалакувалайапун̣д̣арӣкасогандхика̄дипуппхасан̃чханна̄ саббака̄лам̣ парамасугандхам̣ самантато пава̄йанта̄ тит̣т̣ханти. сарӣрампи тесам̣ атидӣгха̄дидосарахитам̣ а̄рохапарин̣а̄хасампаннам̣ джара̄йа анабхибхӯтатта̄ валитапалита̄дидосавирахитам̣ йа̄вата̄йукам̣ апариккхӣн̣аджавабалапараккамасобхамева хутва̄ тит̣т̣хати. анут̣т̣ха̄напхалӯпаджӣвита̄йа на ча несам̣ касиван̣иджджа̄дивасена а̄ха̄рапарийет̣т̣хивасена дуккхам̣ аттхи, тато ева на да̄сада̄сикаммакара̄дипариггахо аттхи, на ча таттха сӣтун̣хад̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапава̄л̣а̄дипариссайо аттхи. йатха̄ на̄меттха гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се паччӯсавела̄йам̣ самасӣтун̣хо уту хоти, евамева саббака̄лам̣ таттха самасӣтун̣хова уту хоти, на ча несам̣ кочи упагха̄то вихеса̄ ва̄ уппаджджати. акат̣т̣хапа̄кимева са̄лим̣ акан̣ам̣ атхусам̣ суддхам̣ сугандхам̣ тан̣д̣улаппхалам̣ парибхун̃джанти. там̣ бхун̃джанта̄нам̣ несам̣ кут̣т̣хам̣, ган̣д̣о, кила̄со, сосо, ка̄со, са̄со, апама̄ро, джароти евама̄дико на кочи рого уппаджджати, на ча те кхуджджа̄ ва̄ ва̄мана̄ ва̄ ка̄н̣а̄ ва̄ кун̣ӣ ва̄ кхан̃джа̄ ва̄ паккхахата̄ ва̄ викалан̇га̄ ва̄ викалиндрийа̄ ва̄ хонти.

иттхийопи таттха на̄тидӣгха̄, на̄тирасса̄, на̄тикиса̄, на̄титхӯла̄, на̄тика̄л̣а̄, наччода̄та̄, собхаггаппаттарӯпа̄ хонти. татха̄ хи дӣгхан̇гулӣ, тамбанакха̄, аламбатхана̄, танумаджджха̄, пун̣н̣ачандамукхӣ, виса̄лаккхӣ, мудугатта̄, сахиторӯ, ода̄таданта̄, гамбхӣрана̄бхӣ, тануджан̇гха̄, дӣгханӣлавеллитакесӣ, путхуласуссон̣ӣ, на̄тилома̄, на̄лома̄, субхага̄, утусукхасампхасса̄, сан̣ха̄, сакхила̄, сукхасамбха̄са̄, на̄на̄бхаран̣авибхӯсита̄ вичаранти. саббада̄пи сол̣асавассуддесика̄ вийа хонти, пуриса̄ ча пан̃чавӣсативассуддесика̄ вийа. на путтада̄ресу раджджанти. айам̣ таттха дхаммата̄.

сатта̄хикамева ча таттха иттхипуриса̄ ка̄маратийа̄ вихаранти. тато вӣтара̄га̄ вийа йатха̄сакам̣ гаччханти, на таттха идха вийа габбхоккантимӯлакам̣, габбхапарихаран̣амӯлакам̣, виджа̄йанамӯлакам̣ ва̄ дуккхам̣ хоти. раттакан̃чукато кан̃чанапат̣има̄ вийа да̄рака̄ ма̄тукуччхито амаккхита̄ ева семха̄дина̄ сукхенева никкхаманти. айам̣ таттха дхаммата̄.

ма̄та̄ пана путтам̣ ва̄ дхӣтарам̣ ва̄ виджа̄йитва̄ те вичаран̣акаппадесе т̣хапетва̄ анапеккха̄ йатха̄ручи гаччхати. тесам̣ таттха сайита̄нам̣ йе пассанти пуриса̄ ва̄ иттхийо ва̄, те аттано ан̇гулийо упана̄менти. тесам̣ каммабалена тато кхӣрам̣ паваттати, тена те да̄рака̄ йа̄пенти. евам̣ пана вад̣д̣хента̄ катипайадивасехева ладдхабала̄ хутва̄ да̄рика̄ иттхийо упагаччханти, да̄рака̄ пурисе. каппаруккхато ева ча тесам̣ таттха ваттха̄бхаран̣а̄ни ниппхаджджанти. на̄на̄вира̄гаван̣н̣авичитта̄ни хи сукхума̄ни мудусукхасампхасса̄ни ваттха̄ни таттха таттха каппаруккхесу оламбанта̄ни тит̣т̣ханти. на̄на̄видхарасмиджа̄ласамуджджалавивидхаван̣н̣аратанавинаддха̄ни анекавидхама̄ла̄каммалата̄каммабхиттикаммавичитта̄ни сӣсӯпагагӣвӯпагахаттхӯпагакат̣ӯпагапа̄дӯпага̄ни сован̣н̣амайа̄ни а̄бхаран̣а̄ни каппаруккхато оламбанти. татха̄ вӣн̣а̄мудин̇гапан̣авасаммата̄л̣асан̇кхавам̣савета̄л̣апарива̄динӣваллакӣпабхутика̄ тӯрийабхан̣д̣а̄пи тато тато оламбанти. таттха бахӯ пхаларуккха̄ кумбхаматта̄ни пхала̄ни пхаланти мадхурараса̄ни, йа̄ни парибхун̃джитва̄ те сатта̄хампи кхуппипа̄са̄хи на ба̄дхӣйанти.

наджджопи таттха сувисуддхаджала̄ суппатиттха̄ раман̣ӣйа̄ акаддама̄ ва̄лукатала̄ на̄тисӣта̄ наччун̣ха̄ сурабхигандхӣхи джаладжапуппхехи сан̃чханна̄ саббака̄лам̣ сурабхӣ ва̄йантийо санданти, на таттха кан̣т̣акика̄ каккхал̣агаччхалата̄ хонти, акан̣т̣ака̄ пуппхапхаласампанна̄ ева хонти, чанданана̄гаруккха̄ сайамева расам̣ паггхаранти, наха̄йитука̄ма̄ ча надититтхе екаджджхам̣ ваттха̄бхаран̣а̄ни т̣хапетва̄ надим̣ отаритва̄ нхатва̄ уттин̣н̣уттин̣н̣а̄ упарит̣т̣химам̣ упарит̣т̣химам̣ ваттха̄бхаран̣ам̣ ган̣ханти, на тесам̣ евам̣ хоти ‘‘идам̣ мама, идам̣ парасса̄’’ти. тато ева на тесам̣ кочи виггахо ва̄ вива̄до ва̄. сатта̄хика̄ ева ча несам̣ ка̄маратикӣл̣а̄ хоти, тато вӣтара̄га̄ вийа вичаранти. йаттха ча руккхе сайитука̄ма̄ хонти, таттхева сайанам̣ упалаббхати. мате ча сатте дисва̄ на роданти на сочанти. тан̃ча ман̣д̣айитва̄ никкхипанти. та̄вадева ча несам̣ татха̄рӯпа̄ сакун̣а̄ упагантва̄ матам̣ дӣпантарам̣ ненти, тасма̄ суса̄нам̣ ва̄ асучит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ таттха наттхи, на ча тато мата̄ нирайам̣ ва̄ тираччха̄найоним̣ ва̄ петтивисайам̣ ва̄ упападжджанти. дхаммата̄сиддхасса пан̃часӣласса а̄нубха̄вена те девалоке ниббаттантӣти ваданти. вассасахассамева ча несам̣ саббака̄лам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, саббаметам̣ тесам̣ пан̃часӣлам̣ вийа дхаммата̄сиддхамева̄ти.

тит̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. тан̣ха̄мӯлакасуттаван̣н̣ана̄

23. татийе (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.103) есанатан̣ха̄ти бхога̄нам̣ парийесанавасена паватта̄ тан̣ха̄. еситатан̣ха̄ти парийит̣т̣хесу бхогесу уппаджджама̄натан̣ха̄. паритассанавасена парийесати ета̄йа̄ти парийесана̄, а̄сайато пайогато ча парийесана̄ татха̄паватто читтуппа̄до. тена̄ха ‘‘тан̣ха̄йа сати хотӣ’’ти. рӯпа̄диа̄рамман̣аппат̣ила̄бхоти саваттхука̄нам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣а̄нам̣ гавесанавасена пат̣ила̄бхо. йам̣ пана апарийит̣т̣хам̣йева лаббхати, тампи аттхато парийесана̄йа ладдхамева на̄ма татха̄рӯпасса каммасса пуббекататта̄ ева лаббханато. тена̄ха ‘‘со хи парийесана̄йа сати хотӣ’’ти.

сукхавиниччхайанти сукхам̣ висесато ниччхинотӣти сукхавиниччхайо. сукхам̣ сабха̄вато самудайато аттхан̇гамато а̄дӣнавато ниссаран̣ато ча йа̄тха̄вато джа̄нитва̄ паваттан̃а̄н̣ам̣ва сукхавиниччхайам̣. джан̃н̃а̄ти джа̄неййа. ‘‘субхам̣ сукха’’нтиа̄дикам̣ а̄рамман̣е абхӯта̄ка̄рам̣ вивидхам̣ ниннабха̄вена чиноти а̄ропетӣти виниччхайо, асса̄да̄нупассана̄ тан̣ха̄. дит̣т̣хийа̄пи евамева виниччхайабха̄во ведитаббо. имасмим̣ пана сутте витаккойева а̄гатоти йоджана̄. имасмим̣ пана суттети саккапан̃хасутте (дӣ. ни. 2.358). таттха хи ‘‘чхандо кхо, дева̄наминда, витакканида̄но’’ти а̄гатам̣. идха̄ти имасмим̣ сутте. витаккенева виниччхинантӣти етена ‘‘виниччхинати етена̄ти виниччхайо’’ти виниччхайасаддасса каран̣аса̄дханама̄ха. еттакантиа̄ди виниччхайана̄ка̄радассанам̣.

чханданат̣т̣хена чхандо, евам̣ ран̃джанат̣т̣хена ра̄готи чхандара̄го. сва̄йам̣ ана̄севаната̄йа мандо хутва̄ паватто идха̄дхиппетоти а̄ха ‘‘дуббалара̄гасса̄дхивачана’’нти. аджджхоса̄нанти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена абхинивесанам̣. ‘‘майхам̣ ида’’нти хи тан̣ха̄га̄хо йебхуййена аттагга̄хасанниссайова хоти. тена̄ха ‘‘ахам̣ мамантӣ’’ти. балавасаннит̣т̣ха̄нанти ча тесам̣ га̄ха̄нам̣ тхирабха̄ваппаттима̄ха. тан̣ха̄дит̣т̣хивасена париггахакаран̣анти ахам̣ маманти балавасаннит̣т̣ха̄навасена абхинивит̣т̣хасса аттаттанийагга̄хаваттхуно ан̃н̃а̄са̄дха̄ран̣ам̣ вийа катва̄ париггахетва̄ т̣ха̄нам̣, татха̄паватто лобхасахагатачиттуппа̄до. аттана̄ париггахитасса ваттхуно йасса васена парехи са̄дха̄ран̣абха̄васса асахама̄но хоти пуггало, со дхаммо асаханата̄. евам̣ вачанаттхам̣ ваданти нируттинайена. саддалаккхан̣ена пана йасса дхаммасса васена маччхарийайогато пуггало маччхаро, тасса бха̄во, каммам̣ ва̄ маччхарийам̣, маччхаро дхаммо. маччхарийасса балавабха̄вато а̄дарена раккхан̣ам̣ а̄раккхоти а̄ха ‘‘два̄ра…пе… сут̣т̣ху раккхан̣а’’нти.

аттано пхалам̣ каротӣти каран̣ам̣, йам̣ кин̃чи ка̄ран̣ам̣. адхикам̣ каран̣анти адхикаран̣ам̣, висесака̄ран̣ам̣. висесака̄ран̣ан̃ча бхога̄нам̣ а̄раккхадан̣д̣а̄да̄на̄дианаттхасамбхавасса̄ти вуттам̣ ‘‘а̄раккха̄дхикаран̣а’’нтиа̄ди. параниседханаттханти ма̄ран̣а̄дина̄ паресам̣ виба̄дханаттхам̣. а̄дийанти етена̄ти а̄да̄нам̣, дан̣д̣асса а̄да̄нам̣ дан̣д̣а̄да̄нам̣, дан̣д̣ам̣ а̄харитва̄ паравихет̣ханачиттуппа̄до. саттха̄да̄непи есева найо. хаттхапара̄ма̄са̄дивасена ка̄йена ка̄таббо калахо ка̄йакалахо. маммагхат̣т̣ана̄дивасена ва̄ча̄йа ка̄таббо калахо ва̄ча̄калахо. вируджджханавасена вирӯпам̣ ган̣ха̄ти етена̄ти виггахо. вируддхам̣ вадати етена̄ти вива̄до. ‘‘тувам̣ тува’’нти ага̄рававачанасахачаран̣ато тувам̣тувам̣. саббепи те татха̄паваттадосасахагата̄ читтуппа̄да̄ ведитабба̄. тена̄ха бхагава̄ ‘‘анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхавантӣ’’ти.

тан̣ха̄мӯлакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4-5. сатта̄ва̄сасутта̄диван̣н̣ана̄

24-25. чатуттхе сатта̄ а̄васанти етесӯти сатта̄ва̄са̄, на̄наттасан̃н̃иа̄дибхеда̄ саттаника̄йа̄. йасма̄ те те саттанива̄са̄ таппарийа̄панна̄нам̣ сатта̄нам̣ та̄йа ева таппарийа̄панната̄йа а̄дха̄ро вийа ваттаббатам̣ араханти. самуда̄йа̄ча̄ро хи авайавасса йатха̄ ‘‘руккхе са̄кха̄’’ти, тасма̄ ‘‘сатта̄нам̣ а̄ва̄са̄, васанат̣т̣ха̄на̄нӣти аттхо’’ти вуттам̣. суддха̄ва̄са̄пи сатта̄ва̄сова ‘‘на со, бхиккхаве, сатта̄ва̄со сулабхарӯпо, йо майа̄ ана̄вуттхапуббо имина̄ дӣгхена аддхуна̄ ан̃н̃атра суддха̄ва̄сехи девехӣ’’ти (дӣ. ни. 2.91) вачанато. йади евам̣ те касма̄ идха на гахита̄ти таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘асаббака̄ликатта̄’’тиа̄ди. вехаппхала̄ пана чатуттхейева сатта̄ва̄се бхаджантӣти дат̣т̣хаббам̣. пан̃чамам̣ утта̄намева.

сатта̄ва̄сасутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. сила̄йӯпасуттаван̣н̣ана̄

26. чхат̣т̣хе пама̄н̣амаджджхимасса пурисасса чатувӣсатан̇гулико хаттхо кукку, ‘‘каккӯ’’типи тассева на̄мам̣. ат̣т̣ха куккӯ упари немасса̄ти ат̣т̣ха хаттха̄ а̄ва̄т̣асса упари уггантва̄ т̣хита̄ бхавеййум̣. сесаметтха утта̄намева.

сила̄йӯпасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. пат̣хамаверасуттаван̣н̣ана̄

27. саттаме (сам̣. ни. т̣ӣ. 2.241) йатоти йасмим̣ ка̄ле. айан̃хи то-саддо да̄-саддо вийа идха ка̄лависайо, йада̄ти вуттам̣ хоти. бхайа̄ни вера̄нӣти бхӣйате бхайам̣, бхайена йога̄, бха̄йитаббена ва̄ бхайам̣ ева вераппасават̣т̣хена веранти ча ладдхана̄ма̄ четана̄дайо. па̄н̣а̄типа̄та̄дайо хи йасса паваттанти, йан̃ча уддисса паваттӣйанти, убхайесан̃ча вера̄ваха̄, тато ева чете бха̄йитабба̄ верасан̃джанака̄ на̄ма̄ти. сотасса арийамаггасса а̄дито паджджанам̣ пат̣ипатти адхигамо сота̄патти. тадаттха̄йа таттха патит̣т̣хитасса ча ан̇га̄ни сота̄паттийан̇га̄ни. дувидхан̃хи (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.41) сота̄паттийан̇гам̣ сота̄паттиаттха̄йа ча ан̇гам̣ ка̄ран̣ам̣, йам̣ сота̄паттимаггаппат̣ила̄бхато пуббабха̄ге сота̄паттиппат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати, ‘‘саппурисасам̣сево саддхаммассаванам̣ йонисоманасика̄ро дхамма̄нудхаммапат̣ипаттӣ’’ти (дӣ. ни. 3.311) евам̣ а̄гатам̣. пат̣иладдхагун̣асса ча сота̄паттим̣ патва̄ т̣хитасса ан̇гам̣, йам̣ ‘‘сота̄паннасса ан̇га’’нтипи вуччати ‘‘сота̄панно ан̇гӣйати н̃а̄йати етена̄’’ти катва̄, буддхе авеччаппаса̄да̄дӣнам̣ етам̣ адхивачанам̣. идамидха̄дхиппетам̣.

кхӣн̣анирайотиа̄дӣсу а̄йатим̣ таттха ануппаджджаната̄йа кхӣн̣о нирайо майхати, со ахам̣ кхӣн̣анирайо. еса найо саббаттха. сота̄панноти маггасотам̣ а̄панно. авинипа̄тадхаммоти на винипа̄тасабха̄во. нийатоти пат̣хамамаггасан̇кха̄тена самматтанийа̄мена нийато. самбодхипара̄йан̣оти упаримаггаттайасан̇кха̄то самбодхи парам̣ айанам̣ майханти сохам̣ самбодхипара̄йан̣о, самбодхим̣ авассам̣ абхисамбуджджханакоти аттхо.

па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄ти па̄н̣а̄типа̄такаммасса каран̣ахету. бхайам̣ веранти аттхато екам̣. верам̣ вуччати виродхо, тадева бха̄йитаббато ‘‘бхайа’’нти вуччати. тан̃ча панетам̣ дувидхам̣ хоти – ба̄хирам̣, аджджхаттиканти. екена хи екасса пита̄ ма̄рито хоти. со чинтети ‘‘етена кира ме пита̄ ма̄рито, ахампи там̣йева ма̄ресса̄мӣ’’ти ниситам̣ саттхам̣ а̄да̄йа чарати. йа̄ тасса аббхантаре уппанна̄ верачетана̄, идам̣ ба̄хирам̣ верам̣ на̄ма тасса верасса мӯлабхӯтато верака̄ракапуггалато бахибха̄ватта̄. йа̄ пана итарасса ‘‘айам̣ кира мам̣ ма̄ресса̄мӣти чарати, ахамева нам̣ пат̣хаматарам̣ ма̄ресса̄мӣ’’ти четана̄ уппаджджати, идам̣ аджджхаттикам̣ верам̣ на̄ма. идам̣ та̄ва убхайампи дит̣т̣хадхаммикамева. йа̄ пана там̣ нирайе уппаннам̣ дисва̄ ‘‘етам̣ пахарисса̄мӣ’’ти джалитам̣ айамуггарам̣ ган̣хантасса нирайапа̄ласса четана̄ уппаджджати, идамасса сампара̄йикам̣ ба̄хирам̣ верам̣. йа̄ часса ‘‘айам̣ ниддосам̣ мам̣ пахарисса̄мӣти а̄гаччхати, ахамева нам̣ пат̣хаматарам̣ пахарисса̄мӣ’’ти четана̄ уппаджджати, идамасса сампара̄йикам̣ аджджхаттам̣ верам̣. йам̣ панетам̣ ба̄хирам̣ верам̣, там̣ ат̣т̣хакатха̄су ‘‘пуггалавера’’нти вуччати. дуккхам̣ доманассанти аттхато екамева. йатха̄ четтха, евам̣ сесесупи ‘‘имина̄ мама бхан̣д̣ам̣ хат̣ам̣, майхам̣ да̄ресу ча̄риттам̣ а̄паннам̣, муса̄ ватва̄ аттхо бхагго, сура̄мадаматтена идам̣ на̄ма ката’’нтиа̄дина̄ найена вераппаватти ведитабба̄.

авеччаппаса̄дена̄ти адхигатена ачалаппаса̄дена. арийакантехӣти пан̃чахи сӣлехи. та̄ни хи арийа̄нам̣ канта̄ни пийа̄ни бхаванти, бхавантарагата̄пи арийа̄ та̄ни на виджаханти, тасма̄ ‘‘арийаканта̄нӣ’’ти вуччанти. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ висуддхимагге ануссатиниддесе вуттанти ведитаббам̣.

пат̣хамаверасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. а̄гха̄таваттхусуттаван̣н̣ана̄

29. наваме васати еттха пхалам̣ таннимиттата̄йа паваттатӣти ваттху, ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘а̄гха̄таваттхӯнӣ’’ти. копо на̄ма̄йам̣ йасмим̣ ваттхусмим̣ уппаджджати, на таттха екава̄рамева уппаджджати, атха кхо пунапи уппаджджатева̄ти вуттам̣ ‘‘бандхатӣ’’ти. атха ва̄ йо паччайависесена уппаджджама̄но а̄гха̄то сависайе баддхо вийа на вигаччхати, пунапи уппаджджатева. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘а̄гха̄там̣ бандхатӣ’’ти. там̣ панасса паччайавасена ниббаттанам̣ уппа̄данамева̄ти вуттам̣ ‘‘уппа̄детӣ’’ти.

а̄гха̄таваттхусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. а̄гха̄тапат̣ивинайасуттаван̣н̣ана̄

30. дасаме там̣ кутеттха лаббха̄ти еттха танти кирийа̄пара̄масанам̣. пададжджха̄ха̄рена ча аттхо ведитабботи ‘‘там̣ анаттхачаран̣ам̣ ма̄ ахосӣ’’тиа̄дима̄ха. кена ка̄ран̣ена ладдхаббам̣ нираттхакабха̄вато. каммассака̄ хи сатта̄. те касса ручийа̄ дуккхита̄ сукхита̄ ва̄ бхаванти, тасма̄ кевалам̣ тасмим̣ майхам̣ анаттхачаран̣ам̣, там̣ кутеттха лаббха̄ти адхиппа̄йо. атха ва̄ там̣ копака̄ран̣ам̣ еттха пуггале куто лаббха̄ параматтхато куджджхитаббасса куджджханакасса ча абха̄вато. сан̇кха̄раматтан̃хетам̣, йадидам̣ кхандхапан̃чакам̣ йам̣ ‘‘сатто’’ти вуччати, те сан̇кха̄ра̄ иттаракхан̣ика̄, касса ко куджджхатӣти аттхо. ла̄бха̄ на̄ма ке сийум̣ ан̃н̃атра анаттхуппаттито.

а̄гха̄тапат̣ивинайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

11. анупуббаниродхасуттаван̣н̣ана̄

31. ека̄дасаме анупуббаниродха̄ти анупуббена ануккамена паваттетаббаниродха̄. тена̄ха ‘‘анупат̣ипа̄т̣иниродха̄’’ти.

анупуббаниродхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сатта̄ва̄саваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. маха̄вагго

1. анупуббавиха̄расуттаван̣н̣ана̄

32. чатуттхасса пат̣хаме анупуббато вихаритабба̄ти анупуббавиха̄ра̄. анупат̣ипа̄т̣ийа̄ти ануккамена. сама̄паджджитаббавиха̄ра̄ти сама̄паджджитва̄ саман̇гино хутва̄ вихаритаббавиха̄ра̄.

анупуббавиха̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2-3. анупуббавиха̄расама̄паттисутта̄диван̣н̣ана̄

33-34. дутийе чха̄там̣ вуччати тан̣ха̄дит̣т̣хийо ка̄ма̄нам̣ па̄таббато та̄сам̣ васена ваттанато, танниннатта̄ наттхи етесу чха̄танти ниччха̄та̄. тена̄ха ‘‘тан̣ха̄дит̣т̣хиччха̄та̄на’’нтиа̄ди. татийе наттхи ваттаббам̣.

анупуббавиха̄расама̄паттисутта̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. га̄вӣупама̄суттаван̣н̣ана̄

35. чатуттхе паббатача̄ринӣти пакатийа̄ паббате бахулача̄ринӣ. акхеттан̃н̃ӯти (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.77) агочаран̃н̃ӯ. сама̄дхипарипанта̄нам̣ висодхана̄набхин̃н̃ата̄йа ба̄ло. джха̄насса пагун̣абха̄ва̄па̄данавеййаттийасса абха̄вена абйатто. упариджха̄насса падат̣т̣ха̄набха̄ва̄навабодхена акхеттан̃н̃ӯ. саббатха̄пи сама̄паттикосалла̄бха̄вена акусало. сама̄дхинимиттасса ва̄ ана̄севана̄йа ба̄ло. абха̄вана̄йа абйатто. абахулӣка̄рена акхеттан̃н̃ӯ. саммадева анадхит̣т̣ха̄нато акусалоти йоджетаббам̣. убхато бхат̣т̣хоти убхайато джха̄нато бхат̣т̣хо. со хи аппагун̣ата̄йа на суппатит̣т̣хитата̄йа саусса̄хопи вина̄сато аса̄маттхийато ча джха̄надвайато парихӣно.

га̄вӣупама̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.