1. сота̄паттивагго
1. ва̄тасуттаван̣н̣ана̄
206. дит̣т̣хисам̣йутте на ва̄та̄ ва̄йантӣтиа̄дӣсу евам̣ кира тесам̣ дит̣т̣хи – ‘‘йепи ете руккхаса̄кха̄дӣни бхан̃джанта̄ ва̄та̄ ва̄йанти, на ете ва̄та̄, ва̄талесо на̄месо, ва̄то пана есикаттхамбхо вийа паббатакӯт̣ам̣ вийа ча т̣хито. татха̄ йа̄пи ета̄ тин̣акат̣т̣ха̄дӣни вахантийо надийо санданти, на еттха удакам̣ сандаки, удакалесо на̄меса, удакам̣ пана есикаттхамбхо вийа паббатакӯт̣ам̣ вийа ча т̣хитам̣. йа̄пима̄ габбхинийо виджа̄йантӣти ча вуччанти, кин̃ча̄пи та̄ мила̄тудара̄ хонти, габбхо пана на никкхамати, габбхалесо на̄месо, габбхо пана есикаттхамбхо вийа паббатакӯт̣ам̣ вийа ча т̣хито. йепи ете чандимасӯрийа̄ уденти ва̄ апенти ва̄, нева те уденти на апенти, чандимасӯрийалесо на̄меса, чандимасӯрийа̄ пана есикаттхамбхо вийа паббатакӯт̣ам̣ вийа ча т̣хита̄’’ти.
2-4. етам̣мамасутта̄диван̣н̣ана̄
207-209. дит̣т̣хантиа̄дӣсу дит̣т̣хам̣ рӯпа̄йатанам̣. сутам̣ садда̄йатанам̣. мутам̣ гандха̄йатанам̣ раса̄йатанам̣ пхот̣т̣хабба̄йатанам̣. тан̃хи патва̄ гахетаббато мутанти ча вуттам̣. авасеса̄ни сатта̄йатана̄ни вин̃н̃а̄там̣ на̄ма. паттанти парийеситва̄ ва̄ апарийеситва̄ ва̄ паттам̣. парийеситанти паттам̣ ва̄ апаттам̣ ва̄ парийеситам̣. анувичаритам̣ манаса̄ти читтена анусан̃чаритам̣. локасмин̃хи парийеситва̄ паттампи аттхи, парийеситва̄ нопаттампи, апарийеситва̄ паттампи, апарийеситва̄ нопаттампи. таттха парийеситва̄ паттам̣ паттам̣ на̄ма, парийеситва̄ нопаттам̣ парийеситам̣ на̄ма. апарийеситва̄ паттан̃ча апарийеситва̄ нопаттан̃ча манаса̄нувичаритам̣ на̄ма. атха ва̄ парийеситва̄ паттампи апарийеситва̄ паттампи паттат̣т̣хена паттам̣ на̄ма, парийеситва̄ нопаттамева парийеситам̣ на̄ма, апарийеситва̄ нопаттам̣ манаса̄нувичаритам̣ на̄ма. саббам̣ ва̄ етам̣ манаса̄ анувичаритамева.
5. наттхидиннасуттаван̣н̣ана̄
210. наттхи диннантиа̄дӣсу наттхи диннанти диннасса пхала̄бха̄вам̣ сандха̄йа ваданти. йит̣т̣хам̣ вуччати маха̄йа̄го. хутанти пахен̣акасакка̄ро адхиппето. тампи убхайам̣ пхала̄бха̄вамева сандха̄йа пат̣иккхипанти. сукатадуккат̣а̄нанти сукатадукката̄нам̣, кусала̄кусала̄нанти аттхо. пхалам̣ випа̄коти йам̣ пхаланти ва̄ випа̄коти ва̄ вуччати, там̣ наттхӣти ваданти. наттхи айам̣ локоти паралоке т̣хитасса айам̣ локо наттхи. наттхи паро локоти идха локе т̣хитассапи паро локо наттхи, саббе таттха таттхева уччхиджджантӣти дассенти. наттхи ма̄та̄ наттхи пита̄ти тесу самма̄пат̣ипаттимиччха̄пат̣ипаттӣнам̣ пхала̄бха̄вавасена ваданти. наттхи сатта̄ опапа̄тика̄ти чавитва̄ уппаджджанакасатта̄ на̄ма наттхӣти ваданти. наттхи локе саман̣абра̄хман̣а̄ти локе самма̄пат̣ипанна̄ саман̣абра̄хман̣а̄ на̄ма наттхӣти ваданти.
ча̄тумаха̄бхӯтикоти чатумаха̄бхӯтамайо. патхавӣ патхавӣка̄йанти аджджхаттика̄ патхавӣдха̄ту ба̄хирам̣ патхавӣдха̄тум̣. анупетӣти ануйа̄ти. анупагаччхатӣти тассева вевачанам̣, анугаччхатӣтипи аттхо. убхайена̄пи упети упагаччхатӣти дассенти. а̄па̄дӣсупи есева найо. индрийа̄нӣти маначчхат̣т̣ха̄ни индрийа̄ни. сан̇камантӣти а̄ка̄сам̣ паккханданти. а̄сандипан̃чама̄ти нипаннаман̃чена пан̃чама̄, ман̃чо чева, чатта̄ро ман̃чапа̄де гахетва̄ т̣хита̄ чатта̄ро пуриса̄ ча̄ти аттхо. йа̄ва а̄л̣а̄хана̄ти йа̄ва суса̄на̄. пада̄нӣти ‘‘айам̣ евам̣ сӣлава̄ ахоси, евам̣ дуссӣло’’тиа̄дина̄ найена паватта̄ни гун̣а̄гун̣апада̄ни. сарӣрамева ва̄ еттха пада̄нӣти адхиппетам̣. ка̄потака̄нӣти капотакаван̣н̣а̄ни, па̄ра̄ватапаккхаван̣н̣а̄нӣти аттхо. бхассанта̄ти бхасманта̄. айамева ва̄ па̄л̣и. а̄хутийоти йам̣ пахен̣акасакка̄ра̄дибхедам̣ диннада̄нам̣, саббам̣ там̣ чха̄рика̄васа̄намева хоти, на тато парам̣ пхалада̄йакам̣ хутва̄ гаччхатӣти аттхо. даттупан̃н̃аттанти даттӯхи ба̄ламануссехи пан̃н̃аттам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ба̄лехи абуддхӣхи пан̃н̃аттамидам̣ да̄нам̣, на пан̣д̣итехи. ба̄ла̄ денти, пан̣д̣ита̄ ган̣хантӣти дассенти.
6. каротосуттаван̣н̣ана̄
211. карототи сахаттха̄ каронтасса. ка̄райатоти а̄н̣аттийа̄ ка̄рентасса. чхиндатоти паресам̣ хаттха̄дӣни чхиндантасса. чхеда̄пайатоти парехи чхеда̄пентасса. пачатоти дан̣д̣ена пӣл̣ентасса. пача̄пайатоти парехи дан̣д̣а̄дина̄ пӣл̣а̄пентасса. сочато соча̄пайатоти парасса бхан̣д̣ахаран̣а̄дӣхи сокам̣ сайам̣ каронтасса̄пи парехи ка̄рентасса̄пи. киламато килама̄пайатоти а̄ха̄рупаччхедабандхана̄га̄рапавесана̄дӣхи сайам̣ киламентассапи парехи килама̄пентассапи. пхандато пханда̄пайатоти парам̣ пхандантам̣ пханданака̄ле сайампи пхандато паремпи пханда̄пайато. па̄н̣аматипа̄тайатоти па̄н̣ам̣ ханантассапи хана̄пентассапи. евам̣ саббаттха каран̣ака̄ра̄панавасенева аттхо ведитаббо.
сандхинти гхарасандхим̣. ниллопанти маха̄вилопам̣. ека̄га̄риканти екамева гхарам̣ парива̄ретва̄ вилумпанам̣. парипантхе тит̣т̣хатоти а̄гата̄гата̄нам̣ аччхинданаттхам̣ магге тит̣т̣хато. карото на карӣйати па̄панти йам̣кин̃чи па̄пам̣ каромӣти сан̃н̃а̄йа каротопи па̄пам̣ на карӣйати, наттхи па̄пам̣. сатта̄ пана карома̄ти евам̣сан̃н̃ино хонтӣти дӣпенти. кхурапарийантена̄ти кхуранемина̄, кхурадха̄расадисапарийантена ва̄. екамам̣сакхаланти екамам̣сара̄сим̣. пун̃джанти тассева вевачанам̣. татонида̄нанти екамам̣сакхалакаран̣анида̄нам̣.
даккхин̣анти даккхин̣атӣре манусса̄ каккхал̣а̄ да̄рун̣а̄, те сандха̄йа ханантотиа̄ди вуттам̣. уттаранти уттаратӣре саддха̄ хонти пасанна̄ буддхама̄мака̄ дхаммама̄мака̄ сан̇гхама̄мака̄, те сандха̄йа дадантотиа̄ди вуттам̣. таттха йаджантоти маха̄йа̄гам̣ каронто. дамена̄ти индрийадамена упосатхакаммена. сам̣йамена̄ти сӣласам̣йамена. саччаваджджена̄ти саччавачанена. а̄гамоти а̄гаманам̣, паваттӣти аттхо. саббатха̄пи па̄папун̃н̃а̄нам̣ кирийамева пат̣иккхипанти.
7. хетусуттаван̣н̣ана̄
212. наттхи хету наттхи паччайоти еттха паччайоти хетувевачанамева. убхайена̄пи виджджама̄намева ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ сам̣килесапаччайам̣, ка̄йасучарита̄дӣнан̃ча висуддхипаччайам̣ пат̣иккхипанти. наттхи баланти йамхи аттано бале патит̣т̣хита̄ име сатта̄ деваттампи ма̄раттампи брахматтампи са̄вакабодхимпи паччекабодхимпи саббан̃н̃утампи па̄пун̣анти, там̣ балам̣ пат̣иккхипанти. наттхи вӣрийантиа̄дӣни сабба̄ни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄нева. ‘‘идам̣ но вӣрийена, идам̣ пурисатха̄мена, идам̣ пурисапараккамена патта’’нти, евам̣ паваттавачанапат̣иккхепакаран̣авасена панета̄ни висум̣ а̄дийанти.
саббе сатта̄ти от̣т̣хагон̣агадрабха̄дайо анавасесе паригган̣ханти. саббе па̄н̣а̄ти екиндрийо па̄н̣о, двиндрийо па̄н̣отиа̄дивасена ваданти. саббе бхӯта̄ти ан̣д̣акосаваттхикосесу бхӯте сандха̄йа ваданти. саббе джӣва̄ти са̄лийавагодхума̄дайо сандха̄йа ваданти. тесу хи те вируханабха̄вена джӣвасан̃н̃ино. аваса̄ абала̄ авӣрийа̄ти тесам̣ аттано васо ва̄ балам̣ ва̄ вӣрийам̣ ва̄ наттхи. нийатисан̇гатибха̄вапарин̣ата̄ти еттха нийатӣти нийатата̄. сан̇гатӣти чханнам̣ абхиджа̄тӣнам̣ таттха таттха гаманам̣. бха̄воти сабха̄войева. евам̣ нийатийа̄ ча сан̇гатийа̄ ча бха̄вена ча парин̣ата̄ на̄наппака̄ратам̣ патта̄. йена хи йатха̄ бхавитаббам̣, со татхева бхавати. йена на бхавитаббам̣, со на бхаватӣти дассенти. чхасвева̄бхиджа̄тӣсӯти чхасу ева абхиджа̄тӣсу т̣хатва̄ сукхан̃ча дуккхан̃ча пат̣исам̣веденти, ан̃н̃а̄ сукхадуккхабхӯми наттхӣти дассенти.
8-10. маха̄дит̣т̣хисутта̄диван̣н̣ана̄
213-215. акат̣а̄ти аката̄. акат̣авидха̄ти акатавидха̄на̄, ‘‘евам̣ карохӣ’’ти кеначи ка̄рита̄пи на хонтӣти аттхо. аниммита̄ти иддхийа̄пи на ниммита̄. анимма̄та̄ти анимма̄пита̄. ‘‘аниммитабба̄’’типи па̄т̣хо, на ниммитабба̄ти аттхо. ван̃джха̄ти ван̃джхапасуван̃джхата̄ла̄дайо вийа апхала̄ кассачи аджанака̄. паббатакӯт̣ам̣ вийа т̣хита̄ти кӯт̣ат̣т̣ха̄. есикат̣т̣ха̄йино вийа хутва̄ т̣хита̄ти есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄, йатха̄ суникха̄то есикаттхамбхо ниччало тит̣т̣хати, евам̣ т̣хита̄ти аттхо. на ин̃джантӣти есикаттхамбхо вийа т̣хитатта̄ на чаланти. на випарин̣амантӣти пакатим̣ на виджаханти. на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄ба̄дхентӣти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на упахананти. на̄ланти на саматтха̄. патхавӣка̄йотиа̄дӣсу патхавӣйева патхавӣка̄йо, патхавӣсамӯхо ва̄. саттаннам̣твева ка̄йа̄нанти йатха̄ муггара̄сиа̄дӣсу пахат̣ам̣ саттхам̣ муггара̄сиа̄дӣнам̣ антаренева пависати, евам̣ саттаннам̣ ка̄йа̄нам̣ антарена чхиддена виварена саттхам̣ пависати. таттха ‘‘ахам̣ имам̣ джӣвита̄ воропемӣ’’ти кевалам̣ сан̃н̃а̄маттамева хотӣти дассенти.
йонипамукхасатасахасса̄нӣти памукхайонӣнам̣ уттамайонӣнам̣ чуддасасатасахасса̄ни ан̃н̃а̄ни ча сат̣т̣хисата̄ни ан̃н̃а̄ни ча чхасата̄ни пан̃ча ча каммуно сата̄нӣти пан̃чакаммасата̄ни ча̄ти кевалам̣ таккаматтакена нираттхакадит̣т̣хим̣ дӣпенти. пан̃ча ча камма̄ни тӣн̣и ча камма̄нӣтиа̄дӣсупи есева найо. кечи пана̄ху ‘‘пан̃ча камма̄нӣти пан̃чиндрийавасена ган̣ханти, тӣн̣ӣти ка̄йакамма̄дивасена̄’’ти. камме ча ад̣д̣хакамме ча̄ти еттха панасса ка̄йакаммавачӣкамма̄ни камманти ладдхи, манокаммам̣ упад̣д̣хакамманти. дват̣т̣хипат̣ипада̄ти два̄сат̣т̣хипат̣ипада̄ти ваданти. дват̣т̣хантаракаппа̄ти екасмим̣ каппе чатусат̣т̣хи антаракаппа̄ на̄ма хонти, айам̣ пана ан̃н̃е две аджа̄нанто евама̄ха.
чхал̣а̄бхиджа̄тийоти кан̣ха̄бхиджа̄ти нӣла̄бхиджа̄ти лохита̄бхиджа̄ти халидда̄бхиджа̄ти сукка̄бхиджа̄ти парамасукка̄бхиджа̄тӣти има̄ чха абхиджа̄тийо ваданти. таттха ораббхика̄ сӯкарика̄ са̄кун̣ика̄ ма̄гавика̄ лудда̄ маччхагха̄така̄ чора̄ чорагха̄така̄ бандхана̄га̄рика̄, йе ва̄ панан̃н̃епи кечи курӯракамманта̄, айам̣ кан̣ха̄бхиджа̄тӣти ваданти. бхиккхӯ нӣла̄бхиджа̄тӣти ваданти. те кира чатӯсу паччайесу кан̣т̣аке паккхипитва̄ кха̄данти, ‘‘бхиккхӯ ча кан̣т̣акавуттика̄’’ти (а. ни. 6.57) айам̣ хисса па̄л̣и ева. атха ва̄ кан̣т̣акавуттика̄ ева на̄ма еке паббаджита̄ти ваданти. лохита̄бхиджа̄ти на̄ма ниган̣т̣ха̄ екаса̄т̣ака̄ти ваданти. име кира пуримехи двӣхи пан̣д̣аратара̄. гихӣ ода̄тавасана̄ ачелакаса̄вака̄ халидда̄бхиджа̄тӣти ваданти. евам̣ аттано паччайада̄йаке ниган̣т̣хехипи джет̣т̣хакатаре каронти. а̄джӣвака̄ а̄джӣвинийо айам̣ сукка̄бхиджа̄тӣти ваданти. те кира пуримехи чатӯхи пан̣д̣аратара̄. нандо ваччхо, кисо сам̣киччо, маккхали госа̄ло парамасукка̄бхиджа̄тӣти ваданти. те кира саббехи пан̣д̣аратара̄.
ат̣т̣ха пурисабхӯмийоти мандабхӯми кхид̣д̣а̄бхӯми вӣмам̣сакабхӯми уджугатабхӯми секхабхӯми саман̣абхӯми джа̄нанабхӯми паннабхӯмӣти има̄ ат̣т̣ха пурисабхӯмийоти ваданти. таттха джа̄тадивасато пат̣т̣ха̄йа сатта дивасе самба̄дхат̣т̣ха̄нато никкхантатта̄ сатта̄ манда̄ хонти момӯха̄, айам̣ мандабхӯмӣти ваданти. йе пана дуггатито а̄гата̄ хонти, те абхин̣хам̣ роданти чева вираванти ча, сугатито а̄гата̄ там̣ ануссаритва̄ ануссаритва̄ хасанти, айам̣ кхид̣д̣а̄бхӯми на̄ма. ма̄та̄питӯнам̣ хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ гахетва̄ бхӯмийам̣ паданиккхипанам̣ вӣмам̣сакабхӯми на̄ма. падаса̄ гантум̣ саматтхака̄ло уджугатабхӯми на̄ма. сиппа̄ни сиккханака̄ло секхабхӯми на̄ма. гхара̄ никкхамма паббаджанака̄ло саман̣абхӯми на̄ма. а̄чарийам̣ севитва̄ джа̄нанака̄ло джа̄нанабхӯми на̄ма. ‘‘бхиккху ча паннако джино на кин̃чи а̄ха̄’’ти евам̣ ала̄бхим̣ саман̣ам̣ паннабхӯмӣти ваданти.
екӯнапан̃н̃а̄са а̄джӣвакасатети екӯнапан̃н̃а̄са а̄джӣвавуттисата̄ни. парибба̄джакасатети парибба̄джакапаббаджджа̄сата̄ни. на̄гава̄сасатети на̄гаман̣д̣аласата̄ни. вӣсе индрийасатети вӣса индрийасата̄ни. тим̣се нирайасатети тим̣са нирайасата̄ни. раджодха̄туйоти раджаокиран̣ат̣т̣ха̄на̄ни. хаттхапит̣т̣хипа̄дапит̣т̣ха̄дӣни сандха̄йа вадати. сатта сан̃н̃ӣгаббха̄ти от̣т̣хагон̣агадрабхааджапасумигамахим̣се сандха̄йа вадати. сатта асан̃н̃ӣгаббха̄ти са̄лийавагодхумамуггакан̇гуваракакудрӯсаке сандха̄йа вадати. ниган̣т̣хигаббха̄ти ган̣т̣химхи джа̄тагаббха̄, уччхувел̣унал̣а̄дайо сандха̄йа вадати. сатта дева̄ти бахӯ дева̄, со пана сатта̄ти вадати. манусса̄пи ананта̄, со сатта̄ти вадати. сатта песа̄ча̄ти писа̄ча̄ махантамаханта̄, сатта̄ти вадати. сара̄ти маха̄сара̄. кан̣н̣амун̣д̣а-ратхака̄ра-анотатта-сӣхаппапа̄та-чхадданта-мучалинда-кун̣а̄ладахе гахетва̄ вадати.
павут̣а̄ти ган̣т̣хика̄. папа̄та̄ти маха̄папа̄та̄. папа̄тасата̄нӣти кхуддакапапа̄тасата̄ни. супина̄ти маха̄супина̄. супинасата̄нӣти кхуддакасупинасата̄ни. маха̄каппиноти маха̄каппа̄нам̣. еттха екамха̄ маха̄сара̄ вассасате вассасате кусаггена екам̣ удакабиндум̣ нӣхаритва̄ саттаккхаттум̣ тамхи саре нирудаке кате еко маха̄каппоти вадати. еварӯпа̄нам̣ маха̄каппа̄нам̣ чатура̄сӣтисатасахасса̄ни кхепетва̄ ба̄ле ча пан̣д̣ите ча дуккхассантам̣ каронтӣти айамасса ладдхи. пан̣д̣итопи кира антара̄висуджджхитум̣ на саккоти, ба̄лопи тато уддхам̣ на гаччхати.
сӣлена ва̄ти ачелакасӣлена ва̄ ан̃н̃ена ва̄ йена кеначи. ватена̄ти та̄дисенева ватена. тапена̄ти тапокаммена. апарипаккам̣ парипа̄чети на̄ма йо ‘‘ахам̣ пан̣д̣ито’’ти антара̄ висуджджхати. парипаккам̣ пхусса пхусса бйантӣкароти на̄ма йо ‘‘ахам̣ ба̄ло’’ти вуттапарима̄н̣ака̄лам̣ атиккамитва̄ йа̄ти. хевам̣ наттхӣти евам̣ наттхи. тан̃хи убхайампи на сакка̄ ка̄тунти дӣпети. дон̣амитети дон̣ена митам̣ вийа. сукхадуккхети сукхадуккхам̣. парийантакатети вуттапарима̄н̣ена ка̄лена катапарийанто. наттхи ха̄йанавад̣д̣ханети наттхи ха̄йанавад̣д̣хана̄ни, на сам̣са̄ро пан̣д̣итасса ха̄йати, на ба̄ласса вад̣д̣хатӣти аттхо. уккам̣са̄вакам̣сети уккам̣са̄вакам̣са̄. ха̄йанавад̣д̣хана̄намеветам̣ вевачанам̣. ида̄ни таматтхам̣ упама̄йа са̄дхенто сеййатха̄пи на̄ма̄тиа̄дима̄ха. таттха суттагул̣ети вет̣хетва̄ катасуттагул̣е. ниббет̣хийама̄намева палетӣти паббате ва̄ руккхагге ва̄ т̣хатва̄ кхиттам̣ суттаппама̄н̣ена ниббет̣хийама̄намева гаччхати, сутте кхӣн̣е таттхева тит̣т̣хати, на гаччхати евамева ба̄ла̄ ча пан̣д̣ита̄ ча ка̄лавасена ниббет̣хийама̄на̄ сукхадуккхам̣ паленти, йатха̄вуттена ка̄лена атиккамантӣти дассети.
11-18. антава̄сутта̄диван̣н̣ана̄
216-223. антава̄ локоти екато вад̣д̣хитанимиттам̣ локоти га̄хена ва̄ таккена ва̄ уппаннадит̣т̣хи. анантава̄ти саббато вад̣д̣хитам̣ аппама̄н̣анимиттам̣ локоти га̄хена ва̄ таккена ва̄ уппаннадит̣т̣хи. там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти джӣван̃ча сарӣран̃ча екамева̄ти уппаннадит̣т̣хи. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти. има̄ни та̄ва сота̄паттимаггавасена ат̣т̣ха̄раса веййа̄каран̣а̄ни екам̣ гаманам̣.