1. накулапитувагго

1. накулапитусуттаван̣н̣ана̄

1. кхандхийаваггасса пат̣хаме бхаггесӯти евам̣на̄маке джанападе. сусума̄рагирети сусума̄рагиранагаре. тасмим̣ кира ма̄пийама̄не сусума̄ро саддамака̄си, тенасса ‘‘сусума̄рагира’’нтвева на̄мам̣ акам̣су. бхесакал̣а̄ванети бхесакал̣а̄йа на̄ма йаккхинийа̄ адхивуттхатта̄ евам̣ладдхана̄ме ване. тадева мигаган̣асса абхайаттха̄йа диннатта̄ мигада̄йоти вуччати. бхагава̄ тасмим̣ джанападе там̣ нагарам̣ нисса̄йа тасмим̣ ванасан̣д̣е вихарати. накулапита̄ти накуласса на̄ма да̄ракасса пита̄.

джин̣н̣оти джара̄джин̣н̣о. вуд̣д̣хоти вайовуд̣д̣хо. махаллакоти джа̄тимахаллако. аддхагатоти тийаддхагато. вайоануппаттоти тесу тӣсу аддхесу паччхимавайам̣ ануппатто. а̄турака̄йоти гила̄нака̄йо. идан̃хи сарӣрам̣ суван̣н̣аван̣н̣ампи ниччапаггхаран̣ат̣т̣хена а̄турам̣йева на̄ма. висесена панасса джара̄турата̄ бйа̄дха̄турата̄ маран̣а̄турата̄ти тиссо а̄турата̄ хонти. та̄су кин̃ча̄пи есо махаллакатта̄ джара̄турова, абхин̣харогата̄йа панасса бйа̄дха̄турата̄ идха адхиппета̄. абхиккхан̣а̄тан̇коти абхин̣харого нирантарарого. аниччадасса̄вӣти та̄йа а̄турата̄йа иччхитиччхитаккхан̣е а̄гантум̣ асакконто када̄чидева дат̣т̣хум̣ лабха̄ми, на саббака̄ланти аттхо. манобха̄ванӣйа̄нанти манавад̣д̣хака̄нам̣. йесу хи дит̣т̣хесу кусалавасена читтам̣ вад̣д̣хати, те са̄рипуттамоггалла̄на̄дайо маха̄тхера̄ манобха̄ванӣйа̄ на̄ма. ануса̄сатӯти пунаппунам̣ са̄сату. пуриман̃хи вачанам̣ ова̄до на̄ма, апара̄парам̣ ануса̄санӣ на̄ма. отин̣н̣е ва̄ ваттхусмим̣ вачанам̣ ова̄до на̄ма, анотин̣н̣е тантивасена ва̄ павен̣ивасена ва̄ вуттам̣ ануса̄санӣ на̄ма. апича ова̄доти ва̄ ануса̄санӣти ва̄ аттхато екамева, бйан̃джанаматтамева на̄нам̣.

а̄туро ха̄йанти а̄туро хи айам̣, суван̣н̣аван̣н̣о пийан̇гуса̄мопи сама̄но ниччапаггхаран̣ат̣т̣хена а̄туройева. ан̣д̣абхӯтоти ан̣д̣ам̣ вийа бхӯто дуббало. йатха̄ куккут̣ан̣д̣ам̣ ва̄ майӯран̣д̣ам̣ ва̄ ген̣д̣укам̣ вийа гахетва̄ кхипантена ва̄ пахарантена ва̄ на сакка̄ кӣл̣итум̣, та̄вадева бхиджджати, евамайампи ка̄йо кан̣т̣акепи кха̄н̣укепи паккхалитасса бхиджджатӣти ан̣д̣ам̣ вийа бхӯтоти ан̣д̣абхӯто. парийонаддхоти сукхумена чхавиматтена парийонаддхо. ан̣д̣ан̃хи са̄ратачена парийонаддхам̣, тена д̣ам̣самакаса̄дайо нилӣйитва̄пи чхавим̣ чхиндитва̄ йӯсам̣ паггхара̄петум̣ на сакконти. имасмим̣ пана чхавим̣ чхиндитва̄ йам̣ иччханти, там̣ каронти. евам̣ сукхума̄йа чхавийа̄ парийонаддхо. киман̃н̃атра ба̄лйа̄ти ба̄лабха̄вато ан̃н̃ам̣ киматтхи? ба̄лойева айанти аттхо. тасма̄ти йасма̄ айам̣ ка̄йо еварӯпо, тасма̄.

тенупасан̇камӣти ран̃н̃о чаккаваттисса упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ анантарам̣ парин̣а̄йакаратанасса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто ра̄джапурисо вийа, саддхаммачаккаваттисса бхагавато упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄, анантарам̣ дхаммасена̄патисса апачитим̣ ка̄тука̄мо йена̄йасма̄ са̄рипутто, тенупасан̇ками. виппасанна̄нӣти сут̣т̣ху пасанна̄ни. индрийа̄нӣти маначчхат̣т̣ха̄ни индрийа̄ни. парисуддхоти ниддосо. парийода̄тоти тассева вевачанам̣. нирупаккилесата̄йева хи еса парийода̄тоти вутто, на сетабха̄вена. етасса ча парийода̄татам̣ дисва̄ва индрийа̄нам̣ виппасаннатам̣ ан̃н̃а̄си. найагга̄хапан̃н̃а̄ киреса̄ тхерасса.

катхан̃хи но сийа̄ти кена ка̄ран̣ена на ладдха̄ бхависсати? ладдха̄йева̄ти аттхо. имина̄ ким̣ дӣпети? саттхувисса̄сикабха̄вам̣. айам̣ кира саттху дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа питипемам̣, упа̄сика̄ часса ма̄типемам̣ пат̣илабхати. убхопи ‘‘мама путто’’ти саттха̄рам̣ ваданти. бхавантарагато хи несам̣ синехо. са̄ кира упа̄сика̄ пан̃ча джа̄тисата̄ни татха̄гатасса ма̄та̄ва, со ча, гахапати, пита̄ва ахоси. пуна пан̃ча джа̄тисата̄ни упа̄сика̄ маха̄ма̄та̄, упа̄сако маха̄пита̄, татха̄ чӯл̣а̄ма̄та̄ чӯл̣апита̄ти. евам̣ саттха̄ дийад̣д̣хааттабха̄васахассам̣ тесам̣йева хаттхе вад̣д̣хито. тенева те йам̣ нева путтасса, на питу сантике катхетум̣ сакка̄, там̣ саттху сантике нисинна̄ катхенти. имина̄йева ча ка̄ран̣ена бхагава̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ упа̄сака̄нам̣ висса̄сика̄нам̣ йадидам̣ накулапита̄ гахапати, йадидам̣ накулама̄та̄ гахапата̄нӣ’’ти (а. ни. 1.257) те етадагге т̣хапеси. ити со имам̣ висса̄сикабха̄вам̣ пака̄сенто катхан̃хи но сийа̄ти а̄ха. аматена абхиситтоти нассидха ан̃н̃ам̣ кин̃чи джха̄нам̣ ва̄ випассана̄ ва̄ магго ва̄ пхалам̣ ва̄ ‘‘амата̄бхисеко’’ти дат̣т̣хаббо, мадхурадхаммадесана̄йева пана ‘‘амата̄бхисеко’’ти ведитаббо. дӯратопӣти тирорат̣т̣ха̄пи тироджанапада̄пи.

ассутава̄ путхуджджаноти идам̣ вуттаттхамева. арийа̄нам̣ адасса̄вӣтиа̄дӣсу арийа̄ти а̄ракатта̄ килесехи, анайе на ирийанато, айе ирийанато, садевакена ча локена аран̣ӣйато буддха̄ ча паччекабуддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча вуччанти. буддха̄ ева ва̄ идха арийа̄. йатха̄ха – ‘‘садеваке, бхиккхаве, локе…пе… татха̄гато арийо’’ти вуччатӣти (сам̣. ни. 5.1098). саппуриса̄нанти еттха пана паччекабуддха̄ татха̄гатаса̄вака̄ ча саппуриса̄ти ведитабба̄. те хи локуттарагун̣айогена собхана̄ пуриса̄ти саппуриса̄. саббева ва̄ ете дведха̄пи вутта̄. буддха̄пи хи арийа̄ ча саппуриса̄ ча, паччекабуддха̄ буддхаса̄вака̄пи. йатха̄ха –

‘‘йо ве катан̃н̃ӯ катаведи дхӣро,

калйа̄н̣амитто дал̣хабхатти ча хоти;

дукхитасса саккачча кароти киччам̣,

татха̄видхам̣ саппурисам̣ вадантӣ’’ти. (джа̄. 2.17.78);

‘‘калйа̄н̣амитто дал̣хабхатти ча хотӣ’’ти етта̄вата̄ хи буддхаса̄вако вутто, катан̃н̃ута̄дӣхи паччекабуддхабуддха̄ти. ида̄ни йо тесам̣ арийа̄нам̣ адассанасӣло, на ча дассане са̄дхука̄рӣ, со ‘‘арийа̄нам̣ адасса̄вӣ’’ти ведитаббо. со ча чаккхуна̄ адасса̄вӣ, н̃а̄н̣ена адасса̄вӣти дувидхо. тесу н̃а̄н̣ена адасса̄вӣ идха адхиппето. мам̣сачаккхуна̄ хи диббачаккхуна̄ ва̄ арийа̄ дит̣т̣ха̄пи адит̣т̣ха̄ва хонти тесам̣ чаккхӯнам̣ ван̣н̣аматтаггахан̣ато на арийабха̄вагочарато. сон̣асин̇га̄ла̄дайопи чаккхуна̄ арийе пассанти, на чете арийа̄нам̣ дасса̄вино на̄ма.

татридам̣ ваттху – читталапаббатава̄сино кира кхӣн̣а̄саваттхерасса упат̣т̣ха̄ко вуд̣д̣хапаббаджито екадивасам̣ тхерена саддхим̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄, тхерасса паттачӣварам̣ гахетва̄, пит̣т̣хито а̄гаччханто тхерам̣ пуччхи – ‘‘арийа̄ на̄ма, бханте, кӣдиса̄’’ти? тхеро а̄ха – ‘‘идхекаччо махаллако арийа̄нам̣ паттачӣварам̣ гахетва̄ ваттапат̣иваттам̣ катва̄ сахачарантопи нева арийе джа̄на̄ти, евам̣ дуджджа̄на̄вусо, арийа̄’’ти. евам̣ вуттепи со нева ан̃н̃а̄си. тасма̄ на чаккхуна̄ дассанам̣ дассанам̣, н̃а̄н̣ена дассанамева дассанам̣. йатха̄ха – ‘‘ким̣ те, ваккали, имина̄ пӯтика̄йена дит̣т̣хена? йо кхо, ваккали, дхаммам̣ пассати, со мам̣ пассати. йо мам̣ пассати, со дхаммам̣ пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.87). тасма̄ чаккхуна̄ пассантопи н̃а̄н̣ена арийехи дит̣т̣хам̣ аничча̄дилаккхан̣ам̣ апассанто, арийа̄дхигатан̃ча дхаммам̣ анадхигаччханто арийакарадхамма̄нам̣ арийабха̄васса ча адит̣т̣хатта̄ ‘‘арийа̄нам̣ адасса̄вӣ’’ти ведитаббо.

арийадхаммасса аковидоти, сатипат̣т̣ха̄на̄дибхеде арийадхамме акусало. арийадхамме авинӣтоти еттха пана –

‘‘дувидхо винайо на̄ма, екамекеттха пан̃чадха̄;

абха̄вато тасса айам̣, авинӣтоти вуччати’’.

айан̃хи сам̣варавинайо паха̄навинайоти дувидхо винайо. еттха ча дувидхепи винайе екамеко винайо пан̃чадха̄ бхиджджати. сам̣варавинайопи хи сӣласам̣варо сатисам̣варо н̃а̄н̣асам̣варо кхантисам̣варо вӣрийасам̣вароти пан̃чавидхо. паха̄навинайопи тадан̇гаппаха̄нам̣, виккхамбханаппаха̄нам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ ниссаран̣аппаха̄нанти пан̃чавидхо.

таттха ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето’’ти (вибха. 511) айам̣ сӣласам̣варо. ‘‘раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти айам̣ (дӣ. ни. 1.213; ма. ни. 1.295; сам̣. ни. 4.239; а. ни. 3.16) сатисам̣варо.

‘‘йа̄ни сота̄ни локасмим̣, (аджита̄ти бхагава̄)

сати тесам̣ нива̄ран̣ам̣;

сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯми,

пан̃н̃а̄йете пидхӣйаре’’ти. (су. ни. 1041; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса.4) –

айам̣ н̃а̄н̣асам̣варо. ‘‘кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса̄’’ти (ма. ни. 1.24; а. ни. 4.114; 6.58) айам̣ кхантисам̣варо. ‘‘уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сетӣ’’ти (ма. ни. 1.26; а. ни. 4.114; 6.58) айам̣ вӣрийасам̣варо. саббопи ча̄йам̣ сам̣варо йатха̄сакам̣ сам̣варитабба̄нам̣ винетабба̄нан̃ча ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ сам̣варан̣ато ‘‘сам̣варо’’ винайанато ‘‘винайо’’ти вуччати. евам̣ та̄ва сам̣варавинайо пан̃чадха̄ бхиджджатӣти ведитаббо.

татха̄ йам̣ на̄марӯпапариччхеда̄дӣсу випассана̄н̃а̄н̣есу пат̣ипаккхабха̄вато дӣпа̄локенева тамасса, тена тена випассана̄н̃а̄н̣ена тасса тасса анаттхасса паха̄нам̣. сеййатхидам̣ – на̄марӯпававаттха̄нена сакка̄йадит̣т̣хийа̄, паччайапариггахена ахетувисамахетудит̣т̣хӣнам̣, тассева апарабха̄гена кан̇кха̄витаран̣ена катхам̣катхӣбха̄васса, кала̄пасаммасанена ‘‘ахам̣ мама̄’’ти га̄хасса, магга̄маггававаттха̄нена амагге маггасан̃н̃а̄йа, удайадассанена уччхедадит̣т̣хийа̄, вайадассанена сассатадит̣т̣хийа̄, бхайадассанена сабхайе абхайасан̃н̃а̄йа, а̄дӣнавадассанена асса̄дасан̃н̃а̄йа, ниббида̄нупассана̄йа абхиратисан̃н̃а̄йа, муччитукамйата̄н̃а̄н̣ена амуччитука̄мата̄йа. упеккха̄н̃а̄н̣ена анупеккха̄йа, ануломена дхаммат̣т̣хитийам̣ нибба̄не ча пат̣иломабха̄васса, готрабхуна̄ сан̇кха̄ранимиттага̄хасса паха̄нам̣, етам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣ на̄ма.

йам̣ пана упача̄раппана̄бхедена сама̄дхина̄ паваттибха̄ванива̄ран̣ато гхат̣аппаха̄ренева удакапит̣т̣хе сева̄ласса, тесам̣ тесам̣ нӣваран̣а̄дидхамма̄нам̣ паха̄нам̣, етам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ чатуннам̣ арийамагга̄нам̣ бха̄витатта̄ там̣там̣маггавато аттано санта̄не ‘‘дит̣т̣хигата̄нам̣ паха̄на̄йа̄’’тиа̄дина̄ найена (дха. са. 277; вибха. 628) вуттасса самудайапаккхикасса килесаган̣асса аччантам̣ аппаваттибха̄вена паха̄нам̣, идам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ пана пхалаккхан̣е пат̣иппассаддхаттам̣ килеса̄нам̣, етам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ на̄ма.

йам̣ саббасан̇кхатаниссат̣атта̄ пахӣнасаббасан̇кхатам̣ нибба̄нам̣, етам̣ ниссаран̣аппаха̄нам̣ на̄ма. саббампи четам̣ паха̄нам̣ йасма̄ ча̄гат̣т̣хена паха̄нам̣, винайат̣т̣хена винайо, тасма̄ ‘‘паха̄навинайо’’ти вуччати. там̣там̣паха̄навато ва̄ тасса тасса винайасса самбхаватопетам̣ ‘‘паха̄навинайо’’ти вуччати. евам̣ паха̄навинайопи пан̃чадха̄ бхиджджатӣти ведитаббо.

евамайам̣ сан̇кхепато дувидхо, бхедато ча дасавидхо винайо бхиннасам̣варатта̄ паха̄таббасса ча аппахӣнатта̄ йасма̄ етасса ассутавато путхуджджанасса наттхи, тасма̄ абха̄вато тасса айам̣ ‘‘авинӣто’’ти вуччатӣти. еса найо саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣтоти еттха̄пи. нинна̄на̄каран̣ан̃хи етам̣ аттхато. йатха̄ха –

‘‘йева те арийа̄, тева те саппуриса̄. йева те саппуриса̄, тева те арийа̄. йо ева со арийа̄нам̣ дхаммо, со ева со саппуриса̄нам̣ дхаммо. йо ева со саппуриса̄нам̣ дхаммо, со ева со арийа̄нам̣ дхаммо. йева те арийавинайа̄, тева те саппурисавинайа̄. йева те саппурисавинайа̄, тева те арийавинайа̄. арийети ва̄ саппурисети ва̄, арийадхаммети ва̄ саппурисадхаммети ва̄, арийавинайети ва̄ саппурисавинайети ва̄ есесе еке екат̣т̣хе саме самабха̄ге таджджа̄те тан̃н̃ева̄’’ти.

рӯпам̣ аттато саманупассатӣти идхекаччо рӯпам̣ аттато саманупассати, ‘‘йам̣ рӯпам̣, со ахам̣, йо ахам̣, там̣ рӯпа’’нти рӯпан̃ча аттан̃ча адвайам̣ саманупассати. сеййатха̄пи на̄ма телаппадӣпасса джха̄йато йа̄ аччи, со ван̣н̣о. йо ван̣н̣о, са̄ аччӣти аччин̃ча ван̣н̣ан̃ча адвайам̣ саманупассати, евамева идхекаччо рӯпам̣ аттато саманупассати…пе… адвайам̣ саманупассатӣти евам̣ рӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти дит̣т̣хипассана̄йа пассати. рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нанти арӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ чха̄йа̄вантам̣ руккхам̣ вийа там̣ рӯпавантам̣ саманупассати. аттани ва̄ рӯпанти арӯпамева ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ пуппхасмим̣ гандхам̣ вийа аттани рӯпам̣ саманупассати. рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нанти арӯпамева ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ каран̣д̣аке ман̣им̣ вийа там̣ атта̄нам̣ рӯпасмим̣ саманупассати. парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йӣти парийут̣т̣ха̄на̄ка̄рена абхибхавана̄ка̄рена т̣хито, ‘‘ахам̣ рӯпам̣, мама рӯпа’’нти евам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ ган̣ханако на̄ма хотӣти аттхо. тасса там̣ рӯпанти тасса там̣ евам̣ гахитам̣ рӯпам̣. ведана̄дӣсупи есева найо.

таттха ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’ти суддхарӯпамева атта̄ти катхитам̣. ‘‘рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣, веданам̣ аттато…пе… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣ’’ти имесу саттасу т̣ха̄несу арӯпам̣ атта̄ти катхитам̣. ‘‘ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ веданам̣, ведана̄йа ва̄ атта̄на’’нти евам̣ чатӯсу кхандхесу тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ васена два̄дасасу т̣ха̄несу рӯпа̄рӯпамиссако атта̄ катхито. таттха ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассати, веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣ’’ти имесу пан̃часу т̣ха̄несу уччхедадит̣т̣хи катхита̄, авасесесу сассатадит̣т̣хӣти еваметтха паннараса бхавадит̣т̣хийо пан̃ча вибхавадит̣т̣хийо хонти, та̄ сабба̄пи магга̄варан̣а̄, на сагга̄варан̣а̄, пат̣хамамаггаваджджха̄ти ведитабба̄.

евам̣ кхо, гахапати, а̄турака̄йо чева хоти а̄турачитто ча̄ти ка̄йо на̄ма буддха̄нампи а̄туройева. читтам̣ пана ра̄гадосамоха̄нугатам̣ а̄турам̣ на̄ма, там̣ идха дасситам̣. но ча а̄турачиттоти идха никкилесата̄йа читтасса ана̄турабха̄во дассито. ити имасмим̣ сутте локийамаха̄джано а̄турака̄йо чева а̄турачитто ча̄ти дассито, кхӣн̣а̄сава̄ а̄турака̄йа̄ ана̄турачитта̄, сатта секха̄ нева а̄турачитта̄, на ана̄турачитта̄ти ведитабба̄. бхаджама̄на̄ пана ана̄турачиттатам̣йева бхаджантӣти. пат̣хамам̣.

2. девадахасуттаван̣н̣ана̄

2. дутийе девадаханти дева̄ вуччанти ра̄джа̄но, тесам̣ ман̇галадахо, сайам̣джа̄то ва̄ со дахоти, тасма̄ ‘‘девадахо’’ти вутто. тасса авидӯре нигамо девадахантвева напум̣сакалин̇гавасена сан̇кхам̣ гато. паччха̄бхӯмагамика̄ти паччха̄бхӯмам̣ апарадиса̄йам̣ нивит̣т̣хам̣ джанападам̣ гантука̄ма̄. нива̄санти тема̄сам̣ васса̄ва̄сам̣. апалокитоти а̄пуччхито. апалокетха̄ти а̄пуччхатха. касма̄ тхерам̣ а̄пуччха̄пети? те сабха̄ре ка̄тука̄мата̄йа. йо хи екавиха̄ре васантопи сантикам̣ на гаччхати паккаманто ана̄пуччха̄ паккамати, айам̣ ниббха̄ро на̄ма. йо екавиха̄ре васантопи а̄гантва̄ пассати, паккаманто а̄пуччхати, айам̣ сабха̄ро на̄ма. имепи бхиккхӯ бхагава̄ ‘‘евамиме сӣла̄дӣхи вад̣д̣хиссантӣ’’ти сабха̄ре ка̄тука̄мо а̄пуччха̄пети.

пан̣д̣итоти дха̄тукосалла̄дина̄ чатуббидхена пан̣д̣иччена саманна̄гато. анугга̄хакоти а̄миса̄нуггахена ча дхамма̄нуггахена ча̄ти двӣхипи ануггахехи анугга̄хако. тхеро кира ан̃н̃е бхиккхӯ вийа па̄това пин̣д̣а̄йа агантва̄ саббабхиккхӯсу гатесу сакалам̣ сан̇гха̄ра̄мам̣ анувичаранто асаммат̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ саммаджджати, ачхад̣д̣итам̣ качаварам̣ чхад̣д̣ети, сан̇гха̄ра̄ме дунниккхитта̄ни ман̃чапӣт̣хада̄рубхан̣д̣аматтика̄бхан̣д̣а̄ни пат̣иса̄мети. ким̣ ка̄ран̣а̄? ‘‘ма̄ ан̃н̃атиттхийа̄ виха̄рам̣ павит̣т̣ха̄ дисва̄ парибхавам̣ акам̣сӯ’’ти. тато гила̄наса̄лам̣ гантва̄ гила̄не асса̄сетва̄ ‘‘кенаттхо’’ти пуччхитва̄ йена аттхо хоти, тадаттхам̣ тесам̣ дахараса̄ман̣ере а̄да̄йа бхиккха̄ча̄раваттена ва̄ сабха̄гат̣т̣ха̄не ва̄ бхесаджджам̣ парийеситва̄ тесам̣ датва̄, ‘‘гила̄нупат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма буддхапаччекабуддхехи ван̣н̣итам̣, гаччхатха саппуриса̄ аппаматта̄ хотха̄’’ти те песетва̄ сайам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ упат̣т̣ха̄какуле ва̄ бхаттакиччам̣ катва̄ виха̄рам̣ гаччхати. идам̣ та̄васса нибаддхава̄сат̣т̣ха̄не а̄чин̣н̣ам̣.

бхагавати пана ча̄рикам̣ чарама̄не ‘‘ахам̣ аггаса̄вако’’ти упа̄ханам̣ а̄руйха чхаттам̣ гахетва̄ пурато пурато на гаччхати. йе пана таттха махаллака̄ ва̄ а̄ба̄дхика̄ ва̄ атидахара̄ ва̄, тесам̣ руджджанат̣т̣ха̄на̄ни телена маккха̄петва̄ паттачӣварам̣ аттано дахараса̄ман̣ерехи га̄ха̄петва̄ там̣дивасам̣ ва̄ дутийадивасам̣ ва̄ те ган̣хитва̄ва гаччхати. екадивасан̃хи тан̃н̃ева а̄йасмантам̣ ативика̄ле сампаттатта̄ сена̄санам̣ алабхитва̄, чӣваракут̣ийам̣ нисиннам̣ дисва̄, саттха̄ пунадивасе бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄, хаттхива̄наратиттираваттхум̣ катхетва̄, ‘‘йатха̄вуд̣д̣хам̣ сена̄санам̣ да̄табба’’нти сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄песи. евам̣ та̄веса а̄миса̄нуггахена анугган̣ха̄ти. оваданто панеса сатава̄рампи сахассава̄рампи та̄ва овадати, йа̄ва со пуггало сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄ти, атха нам̣ виссаджджетва̄ ан̃н̃ам̣ овадати. имина̄ найена овадато часса ова̄де т̣хатва̄ арахаттам̣ патта̄ ган̣анапатхам̣ атикканта̄. евам̣ дхамма̄нуггахена анугган̣ха̄ти.

паччассосунти те бхиккхӯ ‘‘амха̄кам̣ нева упаджджха̄йо, на а̄чарийо на сандит̣т̣хасамбхатто. ким̣ тасса сантике карисса̄ма̄’’ти? тун̣хӣбха̄вам̣ ана̄паджджитва̄ ‘‘евам̣, бханте’’ти саттху вачанам̣ сампат̣иччхим̣су. ел̣агала̄гумбети гаччхаман̣д̣апаке. со кира ел̣агала̄гумбо дхувасалилат̣т̣ха̄не джа̄то. атхеттха чатӯхи па̄дехи ман̣д̣апам̣ катва̄ тасса упари там̣ гумбам̣ а̄ропесум̣, со там̣ ман̣д̣апам̣ чха̄деси. атхасса хет̣т̣ха̄ ит̣т̣хака̄хи паричинитва̄ ва̄ликам̣ окиритва̄ а̄санам̣ пан̃н̃а̄пайим̣су. сӣталам̣ дива̄т̣т̣ха̄нам̣ удакава̄то ва̄йати. тхеро тасмим̣ нисӣди. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ел̣агала̄гумбе’’ти.

на̄на̄вераджджагатанти екасса ран̃н̃о раджджато на̄на̄видхам̣ раджджагатам̣. вираджджанти ан̃н̃ам̣ раджджам̣. йатха̄ хи садесато ан̃н̃о видесо, евам̣ нивуттхараджджато ан̃н̃ам̣ раджджам̣ вираджджам̣ на̄ма, там̣ вераджджанти вуттам̣. кхаттийапан̣д̣ита̄ти бимбиса̄ракосалара̄джа̄дайо пан̣д̣итара̄джа̄но. бра̄хман̣апан̣д̣ита̄ти чан̇кӣта̄руккха̄дайо пан̣д̣итабра̄хман̣а̄. гахапатипан̣д̣ита̄ти читтасудатта̄дайо пан̣д̣итагахапатайо. саман̣апан̣д̣ита̄ти сабхийапилотика̄дайо пан̣д̣итапарибба̄джака̄. вӣмам̣сака̄ти аттхагавесино. ким̣ва̄дӣти ким̣ аттано дассанам̣ вадати, ким̣ ладдхикоти аттхо. кимаккха̄йӣти ким̣ са̄вака̄нам̣ ова̄да̄нуса̄саним̣ а̄чиккхати? дхаммасса ча̄нудхамманти бхагавата̄ вуттабйа̄каран̣асса анубйа̄каран̣ам̣. сахадхаммикоти сака̄ран̣о. ва̄да̄нува̄доти бхагавата̄ вуттава̄дасса анува̄до. ‘‘ва̄да̄нупа̄то’’типи па̄т̣хо, саттху ва̄дасса анупа̄то анупатанам̣, анугамананти аттхо. имина̄пи ва̄дам̣ анугато ва̄дойева дӣпито хоти.

авигатара̄гасса̄тиа̄дӣсу тан̣ха̄васенева аттхо ведитаббо. тан̣ха̄ хи раджджанато ра̄го, чхандийанато чхандо, пийа̄йанат̣т̣хена пемам̣, пивитука̄мат̣т̣хена пипа̄са̄, анудаханат̣т̣хена парил̣а̄хоти вуччати. акусале ча̄вусо, дхамметиа̄ди касма̄ а̄раддхам̣? пан̃часу кхандхесу авӣтара̄гасса а̄дӣнавам̣, вӣтара̄гасса ча а̄нисам̣сам̣ дассетум̣. татра авигха̄тоти ниддуккхо. анупа̄йа̄соти нирупата̄по. апарил̣а̄хоти нидда̄хо. евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо. дутийам̣.

3. ха̄лиддика̄нисуттаван̣н̣ана̄

3. татийе авантӣсӯти авантидаккхин̣а̄патхасан̇кха̄те авантират̣т̣хе. курарагхарети евам̣на̄маке нагаре. папа̄тети екато папа̄те. тасса кира паббатасса екам̣ пассам̣ чхиндитва̄ па̄титам̣ вийа ахоси. ‘‘паватте’’типи па̄т̣хо, на̄на̄титтхийа̄нам̣ ладдхипаваттат̣т̣ха̄нети аттхо. ити тхеро тасмим̣ рат̣т̣хе там̣ нагарам̣ нисса̄йа тасмим̣ паббате вихарати. ха̄лиддика̄нӣти евам̣на̄мако. ат̣т̣хакаваггийе ма̄ган̣д̣ийапан̃хети ат̣т̣хакаваггикамхи ма̄ган̣д̣ийапан̃хо на̄ма аттхи, тасмим̣ пан̃хе. рӯпадха̄тӯти рӯпаккхандхо адхиппето. рӯпадха̄тура̄гавинибаддханти рӯпадха̄тумхи ра̄гена винибаддхам̣. вин̃н̃а̄н̣анти каммавин̃н̃а̄н̣ам̣. окаса̄рӣти гехаса̄рӣ а̄лайаса̄рӣ.

касма̄ панеттха ‘‘вин̃н̃а̄н̣адха̄ту кхо, гахапатӣ’’ти на вуттанти? саммохавигха̄таттхам̣. ‘‘око’’ти хи аттхато паччайо вуччати, пуреджа̄тан̃ча каммавин̃н̃а̄н̣ам̣ паччха̄джа̄тасса каммавин̃н̃а̄н̣ассапи випа̄кавин̃н̃а̄н̣ассапи випа̄кавин̃н̃а̄н̣ан̃ча випа̄кавин̃н̃а̄н̣ассапи каммавин̃н̃а̄н̣ассапи паччайо хоти, тасма̄ ‘‘катарам̣ ну кхо идха вин̃н̃а̄н̣а’’нти? саммохо бхавеййа, тасса вигха̄таттхам̣ там̣ агахетва̄ асамбхинна̄ва десана̄ ката̄. апича а̄рамман̣авасена чатассо абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо вутта̄ти та̄ дассетумпи идха вин̃н̃а̄н̣ам̣ на гахитам̣.

упайупа̄да̄на̄ти тан̣хӯпайадит̣т̣хӯпайавасена две упайа̄, ка̄мупа̄да̄на̄дӣни чатта̄ри упа̄да̄на̄ни ча. четасо адхит̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄ти акусалачиттасса адхит̣т̣ха̄набхӯта̄ чева абхинивесабхӯта̄ ча анусайабхӯта̄ ча. татха̄гатасса̄ти самма̄самбуддхасса. саббесампи хи кхӣн̣а̄сава̄нам̣ ете пахӣна̄ва, саттху пана кхӣн̣а̄савабха̄во локе атипа̄кат̣оти упаримакот̣ийа̄ евам̣ вуттам̣. вин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ти идха вин̃н̃а̄н̣ам̣ касма̄ гахитам̣? килесаппаха̄надассанаттхам̣. килеса̄ хи на кевалам̣ чатӯсуйева кхандхесу пахӣна̄ пахӣйанти, пан̃часупи пахӣйантийева̄ти килесаппаха̄надассанаттхам̣ гахитам̣. евам̣ кхо, гахапати, анокаса̄рӣ хотӣти евам̣ каммавин̃н̃а̄н̣ена окам̣ асарантена анокаса̄рӣ на̄ма хоти.

рӯпанимиттаникетависа̄равинибандха̄ти рӯпамева килеса̄нам̣ паччайат̣т̣хена нимиттам̣, а̄рамман̣акирийасан̇кха̄танива̄санат̣т̣ха̄нат̣т̣хена никетанти рӯпанимиттаникетам̣. виса̄ро ча винибандхо ча виса̄равинибандха̄. убхайенапи хи килеса̄нам̣ паттхат̣абха̄во ча винибандханабха̄во ча вутто, рӯпанимиттаникете виса̄равинибандха̄ти рӯпанимиттаникетависа̄равинибандха̄, тасма̄ рӯпанимиттаникетамхи уппаннена килесависа̄рена чева килесабандханена ча̄ти аттхо. никетаса̄рӣти вуччатӣти а̄рамман̣акаран̣авасена нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ са̄рӣти вуччати. пахӣна̄ти те рӯпанимиттаникетакилесависа̄равинибандха̄ пахӣна̄.

касма̄ панеттха пан̃чаккхандха̄ ‘‘ока̄’’ти вутта̄, чха а̄рамман̣а̄ни ‘‘никета’’нти? чхандара̄гасса балавадуббалата̄йа. сама̄непи хи етесам̣ а̄лайат̣т̣хена висайабха̄ве окоти ниччанива̄санат̣т̣ха̄нагехамева вуччати, никетанти ‘‘аджджа асукат̣т̣ха̄не кӣл̣исса̄ма̄’’ти катасан̇кетат̣т̣ха̄нам̣ нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ уййа̄на̄ди. таттха йатха̄ путтада̄радханадхан̃н̃апун̣н̣агехе чхандара̄го балава̄ хоти, евам̣ аджджхаттикесу кхандхесу. йатха̄ пана уййа̄нат̣т̣ха̄на̄дӣсу тато дуббалатаро хоти, евам̣ ба̄хиресу чхасу а̄рамман̣есӯти чхандара̄гасса балавадуббалата̄йа евам̣ десана̄ ката̄ти ведитаббо.

сукхитесу сукхитоти упат̣т̣ха̄кесу дханадхан̃н̃ала̄бха̄дивасена сукхитесу ‘‘ида̄на̄хам̣ мана̄пам̣ бходжанам̣ лабхисса̄мӣ’’ти гехаситасукхена сукхито хоти, техи паттасампаттим̣ анубхавама̄но вийа чарати. дуккхитесу дуккхитоти тесам̣ кеначидева ка̄ран̣ена дуккхе уппанне сайам̣ двигун̣ена дуккхена дуккхито хоти. киччакаран̣ӣйесӯти киччасан̇кха̄тесу каран̣ӣйесу. тесу йогам̣ а̄паджджатӣти упайогам̣ сайам̣ тесам̣ кичча̄нам̣ каттаббатам̣ а̄паджджати. ка̄месӯти ваттхука̄месу. евам̣ кхо, гахапати, ка̄мехи аритто хотӣти евам̣ килесака̄мехи аритто хоти анто ка̄ма̄нам̣ бха̄вена атуччхо. суккапаккхо тесам̣ абха̄вена ритто туччхоти ведитаббо.

пураккхара̄ноти ват̣т̣ам̣ пурато курума̄но. евам̣рӯпо сийантиа̄дӣсу дӣгхарассака̄л̣ода̄та̄дӣсу рӯпесу ‘‘евам̣рӯпо на̄ма бхавеййа’’нти паттхети. сукха̄дӣсу ведана̄су евам̣ведано на̄ма; нӣласан̃н̃а̄дӣсу сан̃н̃а̄су евам̣ сан̃н̃о на̄ма; пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣсу сан̇кха̄ресу евам̣сан̇кха̄ро на̄ма; чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣсу вин̃н̃а̄н̣есу ‘‘евам̣ вин̃н̃а̄н̣о на̄ма бхавеййа’’нти паттхети.

апураккхара̄ноти ват̣т̣ам̣ пурато акурума̄но. сахитам̣ ме, асахитам̣ тети туйхам̣ вачанам̣ асахитам̣ асилит̣т̣хам̣, майхам̣ сахитам̣ силит̣т̣хам̣ мадхурапа̄насадисам̣. адхичин̣н̣ам̣ те випара̄ваттанти йам̣ туйхам̣ дӣгхена ка̄лена паричитам̣ суппагун̣ам̣, там̣ мама ва̄дам̣ а̄гамма саббам̣ кхан̣ена випара̄ваттам̣ ниваттам̣. а̄ропито те ва̄доти туйхам̣ досо майа̄ а̄ропито. чара ва̄даппамоккха̄йа̄ти там̣ там̣ а̄чарийам̣ упасан̇камитва̄ уттари парийесанто имасса ва̄дасса моккха̄йа чара а̄хин̣д̣а̄хи. ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣти атха сайамева пахоси, идхева ниббет̣хехӣти. татийам̣.

4. дутийаха̄лиддика̄нисуттаван̣н̣ана̄

4. чатуттхе саккапан̃хети чӯл̣асаккапан̃хе, маха̄саккапан̃хепетам̣ вуттамева. тан̣ха̄сан̇кхайавимутта̄ти тан̣ха̄сан̇кхайе нибба̄не тада̄рамман̣а̄йа пхалавимуттийа̄ вимутта̄. аччантанит̣т̣ха̄ти антам̣ атиккантанит̣т̣ха̄ сататанит̣т̣ха̄. сесападесупи есева найо. чатуттхам̣.

5. сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄

5. пан̃чаме сама̄дхинти идам̣ бхагава̄ те бхиккхӯ читтекаггата̄йа париха̄йанте дисва̄, ‘‘читтекаггатам̣ лабханта̄нам̣ имесам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ пха̄тим̣ гамиссатӣ’’ти н̃атва̄ а̄ха. абхинандатӣти паттхети. абхивадатӣти та̄йа абхинандана̄йа ‘‘ахо пийам̣ ит̣т̣хам̣ кантам̣ мана̄па’’нти вадати. ва̄чам̣ абхинандантопи ча там̣ а̄рамман̣ам̣ нисса̄йа евам̣ лобхам̣ уппа̄денто абхивадатийева на̄ма. аджджхоса̄йа тит̣т̣хатӣти гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ ган̣ха̄ти. йа̄ рӯпе нандӣти йа̄ са̄ рӯпе балавапаттхана̄сан̇кха̄та̄ нандӣ. тадупа̄да̄нанти там̣ гахан̣ат̣т̣хена упа̄да̄нам̣. на̄бхинандатӣти на паттхети. на̄бхивадатӣти паттхана̄васена на ‘‘ит̣т̣хам̣ канта’’нти вадати. випассана̄читтена четаса̄ ‘‘аниччам̣ дуккха’’нти вачӣбхедам̣ каронтопи на̄бхивадатийева. пан̃чамам̣.

6. пат̣исалла̄н̣асуттаван̣н̣ана̄

6. чхат̣т̣хе пат̣исалла̄н̣ети идам̣ бхагава̄ те бхиккхӯ ка̄йавивекена париха̄йанте дисва̄ ‘‘ка̄йавивекам̣ лабханта̄нам̣ имесам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ пха̄тим̣ гамиссатӣ’’ти н̃атва̄ а̄ха. чхат̣т̣хам̣.

7. упа̄да̄паритассана̄суттаван̣н̣ана̄

7. саттаме упа̄да̄паритассананти гахан̣ена уппаннам̣ паритассанам̣. анупа̄да̄апаритассананти аггахан̣ена апаритассанам̣. рӯпавипарин̣а̄ма̄нупариваттивин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣти ‘‘мама рӯпам̣ випарин̣ата’’нти ва̄ ‘‘аху вата метам̣, да̄ни вата ме наттхӣ’’ти ва̄ а̄дина̄ найена каммавин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпасса бхеда̄нупариватти хоти. випарин̣а̄ма̄нупариваттиджа̄ти випарин̣а̄масса анупариваттито випарин̣а̄ма̄рамман̣ачиттато джа̄та̄. паритассана̄ дхаммасамуппа̄да̄ти тан̣ха̄паритассана̄ ча акусаладхаммасамуппа̄да̄ ча. читтанти кусалачиттам̣. парийа̄да̄йа тит̣т̣хантӣти парийа̄дийитва̄ тит̣т̣ханти. утта̄сава̄ти саутта̄со. вигха̄тава̄ти савигха̄то садуккхо. апеккхава̄ти са̄лайо. упа̄да̄йа ча паритассатӣти ган̣хитва̄ паритассако на̄ма хоти. на рӯпавипарин̣а̄ма̄нупариваттӣти кхӣн̣а̄савасса каммавин̃н̃а̄н̣амева наттхи, тасма̄ рӯпабхеда̄нупариватти на хотӣти ваттум̣ ват̣т̣ати. саттамам̣.

8. дутийаупа̄да̄паритассана̄суттаван̣н̣ана̄

8. ат̣т̣хаме тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена десана̄ ката̄. ити пат̣ипа̄т̣ийа̄ чатӯсу суттесу ват̣т̣авиват̣т̣амева катхитам̣. ат̣т̣хамам̣.

9. ка̄латтайааниччасуттаван̣н̣ана̄

9. наваме ко пана ва̄до паччуппаннасса̄ти паччуппаннамхи катха̄ва ка̄, аниччамева там̣. те кира бхиккхӯ атӣта̄на̄гатам̣ аниччанти саллаккхетва̄ паччуппанне киламим̣су, атха несам̣ ито атӣта̄на̄гатепи ‘‘паччуппаннам̣ аничча’’нти вуччама̄не буджджхиссантӣти аджджха̄сайам̣ видитва̄ саттха̄ пуггаладжджха̄сайена имам̣ десанам̣ десеси. навамам̣.

10-11. ка̄латтайадуккхасутта̄диван̣н̣ана̄

10-11. дасамека̄дасама̄ни дуккхам̣ анатта̄ти падехи висесетва̄ татха̄рӯпенева пуггаладжджха̄сайена катхита̄нӣти. дасамека̄дасама̄ни.

накулапитувагго пат̣хамо.