10. бхиккхусам̣йуттам̣
1. колитасуттаван̣н̣ана̄
235. бхиккхусам̣йуттасса пат̣хаме, а̄вусоти са̄вака̄нам̣ а̄ла̄по. буддха̄ хи бхагаванто са̄ваке а̄лапанта̄, ‘‘бхиккхаве’’ти а̄лапанти, са̄вака̄ пана ‘‘буддхехи садиса̄ ма̄ хома̄’’ти, ‘‘а̄вусо’’ти пат̣хамам̣ ватва̄ паччха̄, ‘‘бхиккхаве’’ти бхан̣анти. буддхехи ча а̄лапите бхиккхусан̇гхо, ‘‘бханте’’ти пат̣ивачанам̣ дети са̄вакехи, ‘‘а̄вусо’’ти. айам̣ вуччатӣти йасма̄ дутийаджджха̄не витаккавича̄ра̄ нируджджханти, йесам̣ ниродха̄ садда̄йатанам̣ аппаваттим̣ гаччхати, тасма̄ йадетам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ на̄ма, айам̣ вуччати ‘‘арийа̄нам̣ тун̣хӣбха̄во’’ти. айаметтха йоджана̄. ‘‘дхаммӣ ва̄ катха̄ арийо ва̄ тун̣хӣбха̄во’’ти еттха пана каммат̣т̣ха̄наманасика̄ропи пат̣хамаджджха̄на̄дӣнипи арийо тун̣хӣбха̄вотвева сан̇кхам̣ гата̄ни.
витаккасахагата̄ти витакка̄рамман̣а̄. сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ти сан̃н̃а̄ ча манасика̄ро ча. самуда̄чарантӣти паваттанти. тхерасса кира дутийаджджха̄нам̣ на пагун̣ам̣. атхасса тато вут̣т̣хитасса витаккавича̄ра̄ на сантато упат̣т̣хахим̣су. иччасса дутийаджджха̄нампи сан̃н̃а̄манасика̄ра̄пи ха̄набха̄гийа̄ва ахесум̣, там̣ дассенто евама̄ха. сан̣т̣хапехӣти самма̄ т̣хапехи. екодибха̄вам̣ карохӣти екаггам̣ карохи. сама̄даха̄ти самма̄ а̄даха а̄ропехи. маха̄бхин̃н̃атанти чхал̣абхин̃н̃атам̣. саттха̄ кира имина̄ упа̄йена сатта дивасе тхерасса ха̄набха̄гийам̣ сама̄дхим̣ вад̣д̣хетва̄ тхерам̣ чхал̣абхин̃н̃атам̣ па̄песи. пат̣хамам̣.
2. упатиссасуттаван̣н̣ана̄
236. дутийе аттхи ну кхо там̣ кин̃чи локасминти идам̣ атиул̣а̄рампи саттам̣ ва̄ сан̇кха̄рам̣ ва̄ сандха̄йа вуттам̣. саттхупи кхоти идам̣ йасма̄ а̄нандаттхерасса саттхари адхиматто чхандо ча пеман̃ча, тасма̄ ‘‘ким̣ ну кхо имасса тхерасса саттху випарин̣а̄менапи сока̄дайо нуппаджджеййу’’нти джа̄нанаттхам̣ пуччхати? дӣгхараттанти сӯкаракхатален̣адва̄ре дӣгханакхапарибба̄джакасса ведана̄париггахасуттантам̣ деситадивасато пат̣т̣ха̄йа атиккантака̄лам̣ сандха̄йа̄ха. тасмин̃хи дивасе тхерасса име ват̣т̣а̄нугатакилеса̄ самӯхата̄ти. дутийам̣.
3. гхат̣асуттаван̣н̣ана̄
237. татийе екавиха̄рети екасмим̣ габбхе. тада̄ кира бахӯ а̄гантука̄ бхиккхӯ саннипатим̣су. тасмим̣ паривен̣аггена ва̄ виха̄раггена ва̄ сена̄санесу апа̄пун̣антесу двиннам̣ тхера̄нам̣ еко габбхо сампатто. те дива̄ па̄т̣ийеккесу т̣ха̄несу нисӣданти, раттим̣ пана несам̣ антаре чӣвараса̄н̣им̣ паса̄ренти. те аттано аттано паттапаттат̣т̣ха̄нейева нисӣданти. тена вуттам̣ ‘‘екавиха̄ре’’ти. ол̣а̄рикена̄ти идам̣ ол̣а̄рика̄рамман̣атам̣ сандха̄йа вуттам̣. диббачаккхудиббасотадха̄тувиха̄рена хи со виха̄си, тесан̃ча рӯпа̄йатанасадда̄йатанасан̇кха̄там̣ ол̣а̄рикам̣ а̄рамман̣ам̣. ити диббачаккхуна̄ рӯпасса дит̣т̣хатта̄ дибба̄йа ча сотадха̄туйа̄ саддасса сутатта̄ со виха̄ро ол̣а̄рико на̄ма джа̄то. диббачаккху висуджджхӣти бхагавато рӯпадассанаттха̄йа висуддхам̣ ахоси. дибба̄ ча сотадха̄тӯти са̄пи бхагавато саддасун̣анаттхам̣ висуджджхи. бхагаватопи тхерасса рӯпадассанаттхан̃чева саддасун̣анаттхан̃ча тадубхайам̣ висуджджхи. тада̄ кира тхеро ‘‘катхам̣ ну кхо етарахи саттха̄ вихаратӣ’’ти а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ диббена чаккхуна̄ саттха̄рам̣ джетаване виха̄ре гандхакут̣ийам̣ нисиннам̣ дисва̄ тасса дибба̄йа сотадха̄туйа̄ саддам̣ сун̣и. саттха̄пи татхева ака̄си. евам̣ те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пассим̣су чева, саддан̃ча ассосум̣.
а̄раддхавӣрийоти парипун̣н̣авӣрийо паггахитавӣрийо. йа̄вадева упаниккхепанаматта̄йа̄ти тийоджанасахассавиттха̄расса химавато сантике т̣хапита̄ са̄сапаматта̄ па̄са̄н̣асаккхара̄ ‘‘химава̄ ну кхо маха̄, айам̣ ну кхо па̄са̄н̣асаккхара̄’’ти евам̣ йа̄ва упаниккхепанаматтассева аттха̄йа бхавеййа̄ти вуттам̣ хоти. паратопи есева найо. каппанти а̄йукаппам̣. лон̣агхат̣а̄йа̄ти чаккава̄л̣амукхават̣т̣ийа̄ а̄дха̄ракам̣ катва̄ мукхават̣т̣ийа̄ брахмалокам̣ а̄хачча т̣хита̄йа лон̣ача̄т̣ийа̄ти дассети.
име пана тхера̄ упамам̣ а̄харанта̄ сариккхакенева ча виджджама̄нагун̣ена ча а̄харим̣су. катхам̣? айан̃хи иддхи на̄ма аччуггатат̣т̣хена чева випулат̣т̣хена ча химавантасадиса̄, пан̃н̃а̄ чатубхӯмакадхамме анупависитва̄ т̣хитат̣т̣хена саббабйан̃джанесу анупавит̣т̣халон̣арасасадиса̄. евам̣ та̄ва сариккхакат̣т̣хена а̄харим̣су. сама̄дхилаккхан̣ам̣ пана маха̄моггалла̄наттхерасса вибхӯтам̣ па̄кат̣ам̣. кин̃ча̄пи са̄рипуттаттхерасса авиджджама̄наиддхи на̄ма наттхи, бхагавата̄ пана ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ иддхиманта̄нам̣ йадидам̣ маха̄моггалла̄но’’ти айамева етадагге т̣хапито. випассана̄лаккхан̣ам̣ пана са̄рипуттаттхерасса вибхӯтам̣ па̄кат̣ам̣. кин̃ча̄пи маха̄моггалла̄наттхерасса̄пи пан̃н̃а̄ аттхи, бхагавата̄ пана ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ маха̄пан̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ са̄рипутто’’ти (а. ни. 1.189) айамева етадагге т̣хапито. тасма̄ йатха̄ ете ан̃н̃аман̃н̃асса дхурам̣ на па̄пун̣анти, евам̣ виджджама̄нагун̣ена а̄харим̣су. сама̄дхилаккхан̣асмин̃хи маха̄моггалла̄но ниппхаттим̣ гато, випассана̄лаккхан̣е са̄рипуттаттхеро, двӣсупи етесу самма̄самбуддхоти. татийам̣.
4. навасуттаван̣н̣ана̄
238. чатуттхе аппоссуккоти нируссукко. сан̇каса̄йатӣти вихарати. веййа̄ваччанти чӣваре каттаббакиччам̣. а̄бхичетасика̄нанти абхичиттам̣ уттамачиттам̣ ниссита̄нам̣. ника̄мала̄бхӣти иччхитиччхитаккхан̣е сама̄паджджанасаматтхата̄йа ника̄мала̄бхӣ. акиччхала̄бхӣти джха̄напа̄рипантхике сукхена виккхамбхетва̄ сама̄паджджанасаматтхата̄йа адуккхала̄бхӣ. акасирала̄бхӣти йатха̄париччхедена вут̣т̣ха̄насаматтхата̄йа випулала̄бхӣ, пагун̣аджджха̄ноти аттхо. ситхилама̄раббха̄ти ситхилавӣрийам̣ паваттетва̄. чатуттхам̣.
5. суджа̄тасуттаван̣н̣ана̄
239. пан̃чаме абхирӯпоти ан̃н̃а̄ни рӯпа̄ни атиккантарӯпо. дассанӣйоти дат̣т̣хаббайутто. па̄са̄дикоти дассанена читтам̣ паса̄детум̣ саматтхо. ван̣н̣апоккхарата̄йа̄ти чхавиван̣н̣асундарата̄йа. пан̃чамам̣.
6. лакун̣д̣акабхаддийасуттаван̣н̣ана̄
240. чхат̣т̣хе дуббан̣н̣анти вирӯпасарӣраван̣н̣ам̣. окот̣имаканти рассам̣. парибхӯтарӯпанти пама̄н̣авасена парибхӯтаджа̄тикам̣. там̣ кира чхаббаггийа̄ бхиккхӯ, ‘‘а̄вусо бхаддийа, а̄вусо, бхаддийа̄’’ти таттха таттха пара̄маситва̄ на̄наппака̄рам̣ кӣл̣анти а̄кад̣д̣ханти парикад̣д̣ханти. тена вуттам̣ ‘‘парибхӯтарӯпа’’нти. касма̄ панеса еварӯпо джа̄то? айам̣ кира атӣте еко маха̄ра̄джа̄ ахоси, тасса махаллака̄ ча махаллакиттхийо ча пат̣икӯла̄ хонти. со саче махаллаке пассати, тесам̣ чӯл̣ам̣ т̣хапа̄петва̄ каччхам̣ бандха̄петва̄ йатха̄ручи кӣл̣а̄пети. махаллакиттхийопи дисва̄ та̄сампи иччхитиччхитам̣ виппака̄рам̣ катва̄ йатха̄ручи кӣл̣а̄пети. тесам̣ путтадхӣта̄дӣнам̣ сантике маха̄са̄раджджам̣ уппаджджати. тасса па̄пакирийа̄ патхавито пат̣т̣ха̄йа чхадевалоке екакола̄халам̣ ака̄си.
атха сакко чинтеси – ‘‘айам̣ андхаба̄ло маха̄джанам̣ вихет̣хети, карисса̄мисса ниггаха’’нти. со махаллакага̄мийаван̣н̣ам̣ катва̄ йа̄наке екам̣ таккача̄т̣им̣ а̄ропетва̄ йа̄нам̣ песенто нагарам̣ пависати. ра̄джа̄пи хаттхим̣ а̄руйха нагарато никкханто там̣ дисва̄ – ‘‘айам̣ махаллако таккайа̄накена амха̄кам̣ абхимукхо а̄гаччхати, ва̄ретха ва̄ретха̄’’ти а̄ха. манусса̄ ито чито ча паккханданта̄пи на пассанти. сакко хи ‘‘ра̄джа̄ва мам̣ пассату, ма̄ ан̃н̃е’’ти евам̣ адхит̣т̣хахи. атха тесу мануссесу ‘‘кахам̣, дева, кахам̣ дева̄’’ти вадантесу ева ра̄джа̄ саха хаттхина̄ ваччхо вийа дхенуйа̄ йа̄насса хет̣т̣ха̄ па̄виси. сакко таккача̄т̣им̣ бхинди.
ра̄джа̄ сӣсато пат̣т̣ха̄йа таккена килиннасарӣро ахоси. со сарӣрам̣ уббат̣т̣а̄петва̄ уййа̄напоккхаран̣ийам̣ нхатва̄ алан̇катасарӣро нагарам̣ пависанто пуна там̣ аддаса. дисва̄ ‘‘айам̣ со амхехи дит̣т̣хамахаллако пуна диссати. ва̄ретха ва̄ретха на’’нти а̄ха. манусса̄ ‘‘кахам̣, дева, кахам̣, дева̄’’ти ито чито ча видха̄вим̣су. со пат̣хамавиппака̄рамева пуна па̄пун̣и. тасмим̣ кхан̣е сакко гон̣е ча йа̄нан̃ча антарадха̄петва̄ а̄ка̄се т̣хатва̄ а̄ха, ‘‘андхаба̄ла, твам̣ майи таккава̄н̣иджако есо’’ти сан̃н̃ам̣ кароси, саккохам̣ девара̄джа̄, ‘‘таветам̣ па̄пакирийам̣ нива̄ресса̄мӣ’’ти а̄гато, ‘‘ма̄ пуна еварӯпам̣ ака̄сӣ’’ти сантаджджетва̄ агама̄си. имина̄ каммена со дуббан̣н̣о ахоси.
випассӣсамма̄самбуддхака̄ле панеса читтапаттакокило на̄ма хутва̄ кхеме мигада̄йе васанто екадивасам̣ химавантам̣ гантва̄ мадхурам̣ амбапхалам̣ тун̣д̣ена гахетва̄ а̄гаччханто бхиккхусан̇гхапарива̄рам̣ саттха̄рам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ ан̃н̃есу дивасесу риттако татха̄гатам̣ пасса̄ми. аджджа пана ме имам̣ амбапаккам̣ аттхи, дасабаласса там̣ дасса̄мӣ’’ти отаритва̄ а̄ка̄се чарати. саттха̄ тасса читтам̣ н̃атва̄ упат̣т̣ха̄кам̣ олокеси. со паттам̣ нӣхаритва̄ дасабалам̣ вандитва̄ саттху хаттхе т̣хапеси. кокило дасабаласса патте амбапаккам̣ патит̣т̣ха̄песи. саттха̄ таттхева нисӣдитва̄ там̣ парибхун̃джи. кокило пасанначитто пунаппунам̣ дасабаласса гун̣е а̄ваджджетва̄ дасабалам̣ вандитва̄ аттано кула̄вакам̣ гантва̄ сатта̄хам̣ пӣтисукхенева вӣтина̄меси. имина̄ каммена саро мадхуро ахоси.
кассапасамма̄самбуддхака̄ле пана четийе а̄раддхе ‘‘ким̣пама̄н̣ам̣ карома? саттайоджанаппама̄н̣ам̣. атимахантам̣ етам̣, чхайоджанаппама̄н̣ам̣ карома. идампи атимахантам̣, пан̃чайоджанам̣ карома, чатуйоджанам̣, тийоджанам̣, двийоджана’’нти. айам̣ тада̄ джет̣т̣хакавад̣д̣хакӣ хутва̄, ‘‘евам̣, бхо, ана̄гате сукхапат̣иджаггитам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ раджджум̣ а̄да̄йа париккхипанто га̄вутаматтаке т̣хатва̄, ‘‘екекам̣ мукхам̣ га̄вутам̣ хоту, четийам̣ йоджана̄ват̣т̣ам̣ йоджануббедхам̣ бхависсатӣ’’ти а̄ха. те тасса вачане ат̣т̣хам̣су. четийам̣ саттадивасасаттама̄са̄дхикехи саттахи сам̣ваччхарехи нит̣т̣хитам̣. ити аппама̄н̣асса буддхасса пама̄н̣ам̣ ака̄сӣти. тена каммена окот̣имако джа̄то.
хаттхайо пасада̄ мига̄ти хаттхино ча пасадамига̄ ча. наттхи ка̄йасмим̣ тулйата̄ти ка̄йасмим̣ пама̄н̣ам̣ на̄ма наттхи, ака̄ран̣ам̣ ка̄йапама̄н̣анти аттхо. чхат̣т̣хам̣.
7. виса̄кхасуттаван̣н̣ана̄
241. саттаме порийа̄ ва̄ча̄йа̄ти пурава̄сӣнам̣ нагараманусса̄нам̣ ва̄ча̄садиса̄йа апарихӣнаккхарапада̄йа мадхурава̄ча̄йа. виссат̣т̣ха̄йа̄ти асандиддха̄йа апалибуддха̄йа, питтасемхехи анупахата̄йа̄ти аттхо. анелагала̄йа̄ти йатха̄ дандхаманусса̄ мукхена кхел̣ам̣ гал̣антена ва̄чам̣ бха̄санти, на еварӯпа̄йа, атха кхо ниддоса̄йа висадава̄ча̄йа. парийа̄панна̄йа̄ти чатусаччапарийа̄панна̄йа чатта̄ри сачча̄ни амун̃читва̄ паватта̄йа. аниссита̄йа̄ти ват̣т̣анисситам̣ катва̄ акатхита̄йа. дхаммо хи исинам̣ дхаджоти нававидхалокуттарадхаммо исӣнам̣ дхаджо на̄ма̄ти. саттамам̣.
8. нандасуттаван̣н̣ана̄
242. ат̣т̣хаме а̄кот̣итапачча̄кот̣ита̄нӣти екасмим̣ пассе па̄н̣ина̄ ва̄ муггарена ва̄ а̄кот̣анена а̄кот̣ита̄ни, париваттетва̄ а̄кот̣анена пачча̄кот̣ита̄ни. ан̃джетва̄ти ан̃джанена пӯретва̄. аччхам̣ паттанти виппасаннаван̣н̣ам̣ маттика̄паттам̣. касма̄ пана тхеро евамака̄сӣти? саттху аджджха̄сайаджа̄нанаттхам̣. евам̣ кирасса ахоси ‘‘саче саттха̄ ‘собхати вата ме айам̣ канит̣т̣хабха̄тико’ти ваккхати, йа̄ваджӣвам̣ имина̄ ва̄ка̄рена чарисса̄ми. саче еттха досам̣ дассати, имам̣ а̄ка̄рам̣ паха̄йа сан̇ка̄рачол̣ам̣ гахетва̄ чӣварам̣ катва̄ дха̄ренто парийантасена̄сане васанто чарисса̄мӣ’’ти. ассасӣти бхависсаси.
ан̃н̃а̄тун̃чхена̄ти абхилаккхитесу иссараджанагехесу кат̣укабхан̣д̣асамбха̄рам̣ сугандхам̣ бходжанам̣ парийесантасса ун̃чхо н̃а̄тун̃чхо на̄ма. гхарапат̣ипа̄т̣ийа̄ пана два̄ре т̣хитена ладдхам̣ миссакабходжанам̣ ан̃н̃а̄тун̃чхо на̄ма. айамидха адхиппето. ка̄месу анапеккхинанти ваттхука̄макилесака̄месу нирапеккхам̣. а̄ран̃н̃ико ча̄тиа̄ди саббам̣ сама̄да̄навасенева вуттам̣. ка̄месу ча анапеккхоти идам̣ суттам̣ девалоке аччхара̄йо дассетва̄ а̄гатена апарабха̄ге катхитам̣. имасса катхитадивасато пат̣т̣ха̄йа тхеро гхат̣енто ва̄йаманто катипа̄хенева арахатте патит̣т̣ха̄йа садеваке локе аггадаккхин̣еййо джа̄то. ат̣т̣хамам̣.
9. тиссасуттаван̣н̣ана̄
243. наваме думманоти уппаннадоманассо. касма̄ пана̄йам̣ евам̣ дуккхӣ думмано джа̄тоти? кхаттийапаббаджито хеса, тена нам̣ пабба̄джетва̄ дупат̣т̣аса̄т̣акам̣ нива̄са̄петва̄ варачӣварам̣ па̄рупетва̄ аккхӣни ан̃джетва̄ маносила̄телена сӣсам̣ маккхесум̣. со бхиккхӯсу раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄нам̣ гатесу ‘‘бхиккхуна̄ на̄ма вивиттока̄се нисӣдитабба’’нти аджа̄нанто бходжанаса̄лам̣ гантва̄ маха̄пӣт̣хам̣ а̄рухитва̄ нисӣди. диса̄вачара̄ а̄гантука̄ пам̣сукӯлика̄ бхиккхӯ а̄гантва̄, ‘‘имина̄ва нӣха̄рена раджокин̣н̣ехи гаттехи на сакка̄ дасабалам̣ пасситум̣. бхан̣д̣акам̣ та̄ва т̣хапесса̄ма̄’’ти бходжанаса̄лам̣ агамам̣су. со тесу маха̄тхересу а̄гаччхантесу ниччало нисӣдийева. ан̃н̃е бхиккхӯ ‘‘па̄даваттам̣ карома, та̄лаван̣т̣ена бӣджа̄ма̄’’ти а̄пуччханти. айам̣ пана нисиннакова ‘‘кативассаттха̄’’ти? пуччхитва̄, ‘‘майам̣ авассика̄. тумхе пана кативассаттха̄’’ти? вутте, ‘‘майам̣ аджджа паббаджита̄’’ти а̄ха. атха нам̣ бхиккхӯ, ‘‘а̄вусо, адхуна̄ чхинначӯл̣оси, аджджа̄пи те сӣсамӯле ӯка̄гандхо ва̄йатийева, твам̣ на̄ма еттакесу вуд̣д̣хатаресу ваттам̣ а̄пуччхантесу ниссаддо ниччало нисинно, апачитиматтампи те наттхи, касса са̄сане паббаджитосӣ’’ти? парива̄ретва̄ там̣ ва̄ча̄саттӣхи пахаранта̄ ‘‘ким̣ твам̣ ин̣ат̣т̣о ва̄ бхайат̣т̣о ва̄ джӣвитум̣ асакконто паббаджито’’ти? а̄хам̣су. со екампи тхерам̣ олокеси, тена ‘‘ким̣ мам̣ олокеси махаллака̄’’ти? вутте ан̃н̃ам̣ олокеси, тенапи татхева вутте атхасса ‘‘име мам̣ парива̄ретва̄ ва̄ча̄саттӣхи виджджхантӣ’’ти кхаттийама̄но уппаджджи. аккхӣсу ман̣иван̣н̣а̄ни ассӯни сан̃чарим̣су. тато не а̄ха – ‘‘касса сантикам̣ а̄гататтха̄’’ти. те ‘‘ким̣ пана твам̣ ‘майхам̣ сантикам̣ а̄гата̄’ти? амхе ман̃н̃аси гихибйан̃джанабхат̣т̣хака̄’’ти ватва̄, ‘‘садеваке локе аггапуггаласса саттху сантикам̣ а̄гатамха̄’’ти а̄хам̣су. со ‘‘майхам̣ бха̄ту сантике а̄гата̄ тумхе, йади евам̣ ида̄ни во а̄гатамаггенева гаманам̣ карисса̄мӣ’’ти куджджхитва̄ никкханто антара̄магге чинтеси – ‘‘майи имина̄ва нӣха̄рена гате саттха̄ ете на нӣхара̄пессатӣ’’ти дуккхӣ думмано ассӯни паваттайама̄но агама̄си. имина̄ ка̄ран̣ена еса евам̣ джа̄тоти.
ва̄ча̄саннитодакена̄ти вачанапатодена. сан̃джамбхаримакам̣сӯти сан̃джамбхаритам̣ нирантарам̣ пхут̣ам̣ акам̣су, упари виджджхим̣сӯти вуттам̣ хоти. ватта̄ти паре йадиччхакам̣ вадатийева. но ча вачанаккхамоти паресам̣ вачанам̣ кхамитум̣ на саккоти. ида̄ни та̄ва твам̣ имина̄ копена имина̄ вуттава̄ча̄саннитодакена виддхо. атӣте пана рат̣т̣хато ча пабба̄джитоти. евам̣ вутте, ‘‘катарасмим̣ ка̄ле бхагава̄’’ти? бхиккхӯ бхагавантам̣ йа̄чим̣су.
саттха̄ а̄ха – атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. атхеко джа̄тима̄, еко ма̄тан̇готи две исайо ба̄ра̄н̣асим̣ агамам̣су. тесу джа̄тима̄ пуретарам̣ гантва̄ кумбхака̄раса̄ла̄йам̣ нисӣди. ма̄тан̇го та̄пасо паччха̄ гантва̄ таттха ока̄сам̣ йа̄чи кумбхака̄ро ‘‘аттхеттха пат̣хаматарам̣ павит̣т̣хо паббаджито, там̣ пуччха̄’’ти а̄ха. со аттано париккха̄рам̣ гахетва̄ са̄ла̄йа два̄рамӯле т̣хатва̄, ‘‘амха̄кампи а̄чарийа екараттива̄са̄йа ока̄сам̣ детха̄’’ти а̄ха. ‘‘пависа, бхо’’ти. пависитва̄ нисиннам̣, ‘‘бхо, ким̣ готтосӣ’’ти? пуччхи. ‘‘чан̣д̣а̄лаготтомхӣ’’ти. ‘‘на сакка̄ тайа̄ саддхим̣ екат̣т̣ха̄не нисӣдитум̣, екамантам̣ гаччха̄’’ти. со ча таттхева тин̣асантха̄ракам̣ паттхаритва̄ нипаджджи, джа̄тима̄ два̄рам̣ нисса̄йа нипаджджи. итаро пасса̄ваттха̄йа никкхаманто там̣ урасмим̣ акками. ‘‘ко есо’’ти ча вутте? ‘‘ахам̣ а̄чарийа̄’’ти а̄ха. ‘‘ре чан̣д̣а̄ла, ким̣ ан̃н̃ато маггам̣ на пассаси? атха ме а̄гантва̄ аккамасӣ’’ти. ‘‘а̄чарийа, адисва̄ ме аккантоси, кхама майха’’нти. со маха̄пурисе бахи никкханте чинтеси – ‘‘айам̣ пачча̄гаччхантопи итова а̄гамиссатӣ’’ти париваттетва̄ нипаджджи. маха̄пурисопи ‘‘а̄чарийо ито сӣсам̣ катва̄ нипанно, па̄дасамӣпена гамисса̄мӣ’’ти пависанто пуна урасмим̣йева акками. ‘‘ко есо’’ти ча вутте? ‘‘ахам̣ а̄чарийа̄’’ти а̄ха. ‘‘пат̣хамам̣ та̄ва те аджа̄нантена катам̣, ида̄ни мам̣ гхат̣ентова ака̄си, сӯрийе те уггаччханте саттадха̄ муддха̄ пхалатӯ’’ти сапи. маха̄пурисо кин̃чи аватва̄ пуреарун̣ейева сӯрийам̣ ган̣хи, на̄сса уггантум̣ ада̄си. манусса̄ ча хаттхиасса̄дайо ча пабуджджхим̣су.
манусса̄ ра̄джакулам̣ гантва̄, ‘‘дева, сакаланагаре аппабуддхо на̄ма наттхи, на ча арун̣уггам̣ пан̃н̃а̄йати, кинну кхо ета’’нти? тена хи нагарам̣ паривӣмам̣сатха̄ти. те паривӣмам̣санта̄ кумбхака̄раса̄ла̄йам̣ две та̄пасе дисва̄, ‘‘имесам̣ етам̣ каммам̣ бхависсатӣ’’ти гантва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ран̃н̃а̄ ча ‘‘пуччхатха не’’ти вутта̄ а̄гантва̄ джа̄тимантам̣ пуччхим̣су – ‘‘тумхехи андхака̄рам̣ ката’’нти. ‘‘на майа̄ катам̣, еса пана кӯт̣аджат̣ило чхаво анантама̄йо, там̣ пуччхатха̄’’ти. те а̄гантва̄ маха̄пурисам̣ пуччхим̣су – ‘‘тумхехи, бханте, андхака̄рам̣ ката’’нти. ‘‘а̄ма айам̣ а̄чарийо мам̣ абхисапи, тасма̄ майа̄ ката’’нти. те гантва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄пи а̄гантва̄ маха̄пурисам̣ ‘‘тумхехи катам̣, бханте’’ти? пуччхи. ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘касма̄ бханте’’ти? ‘‘имина̄ абхисапитомхи, саче мам̣ есо кхама̄пессати, сӯрийам̣ виссаджджесса̄мӣ’’ти. ра̄джа̄ ‘‘кхама̄петха, бханте, ета’’нти а̄ха. итаро ‘‘ма̄дисо джа̄тима̄ ким̣ еварӯпам̣ чан̣д̣а̄лам̣ кхама̄пессати? на кхама̄пемӣ’’ти.
атха нам̣ манусса̄ ‘‘на ким̣ твам̣ аттано ручийа̄ кхама̄пессасӣ’’ти? ватва̄ хаттхесу ча па̄десу ча гахетва̄ па̄дамӯле нипаджджа̄петва̄ ‘‘кхама̄пехӣ’’ти а̄хам̣су. со ниссаддо нипаджджи. пунапи нам̣ ‘‘кхама̄пехӣ’’ти а̄хам̣су. тато ‘‘кхама майхам̣, а̄чарийа̄’’ти а̄ха. маха̄пурисо ‘‘ахам̣ та̄ва туйхам̣ кхамитва̄ сӯрийам̣ виссаджджесса̄ми, сӯрийе пана уггате тава сӣсам̣ саттадха̄ пхалиссатӣ’’ти ватва̄, ‘‘имасса сӣсаппама̄н̣ам̣ маттика̄пин̣д̣ам̣ маттхаке т̣хапетва̄ етам̣ надийа̄ галаппама̄н̣е удаке т̣хапетха̄’’ти а̄ха. манусса̄ татха̄ акам̣су. етта̄вата̄ сарат̣т̣хакам̣ ра̄джабалам̣ саннипати. маха̄пурисо сӯрийам̣ мун̃чи. сӯрийарасми а̄гантва̄ маттика̄пин̣д̣ам̣ пахари. со саттадха̄ бхиджджи. та̄вадева со нимуджджитва̄ екена титтхена уттаритва̄ пала̄йи. саттха̄ имам̣ ваттхум̣ а̄харитва̄, ‘‘ида̄ни та̄ва твам̣ бхиккхӯнам̣ сантике парибха̄сам̣ лабхаси, пуббепи имам̣ кодхам̣ нисса̄йа рат̣т̣хато пабба̄джито’’ти анусандхим̣ гхат̣етва̄ атха нам̣ оваданто на кхо те там̣ тисса патирӯпантиа̄дима̄ха. навамам̣.
10. тхерана̄макасуттаван̣н̣ана̄
244. дасаме ван̣н̣ава̄дӣти а̄нисам̣сава̄дӣ. йам̣ атӣтам̣ там̣ пахӣнанти атӣте кхандхапан̃чаке чхандара̄гаппаха̄нена там̣ пахӣнам̣ на̄ма хоти. ана̄гатанти ана̄гатампи кхандхапан̃чакам̣ таттха чхандара̄гапат̣иниссаггена пат̣иниссат̣т̣хам̣ на̄ма хоти. сабба̄бхибхунти сабба̄ кхандха̄йатанадха̄туйо ча тайо бхаве ча абхибхавитва̄ т̣хитам̣. саббавидунти там̣ вуттаппака̄рам̣ саббам̣ видитам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ т̣хитам̣. саббесу дхаммесӯти тесвева дхаммесу тан̣ха̄дит̣т̣хилепехи анупалиттам̣. саббан̃джаханти тадева саббам̣ таттха чхандара̄гаппаха̄нена джахитва̄ т̣хитам̣. тан̣хаккхайе вимуттанти тан̣хаккхайасан̇кха̄те нибба̄не тада̄рамман̣а̄йа вимуттийа̄ вимуттам̣. дасамам̣.
11. маха̄каппинасуттаван̣н̣ана̄
245. ека̄дасаме маха̄каппиноти евам̣на̄мако абхин̃н̃а̄балаппатто асӣтимаха̄са̄вака̄нам̣ аббхантаро маха̄тхеро. со кира гихика̄ле куккут̣аватӣнагаре тийоджанасатикам̣ раджджам̣ ака̄си. паччхимабхавикатта̄ пана татха̄рӯпам̣ са̄санам̣ сотум̣ охитасото вичарати. атхекадивасам̣ амаччасахассапаривуто уййа̄накӣл̣икам̣ агама̄си. тада̄ ча маджджхимадесато джан̇гхава̄н̣иджа̄ там̣ нагарам̣ гантва̄, бхан̣д̣ам̣ пат̣иса̄метва̄, ‘‘ра̄джа̄нам̣ пассисса̄ма̄’’ти пан̣н̣а̄ка̄рахаттха̄ ра̄джакуладва̄рам̣ гантва̄, ‘‘ра̄джа̄ уййа̄нам̣ гато’’ти сутва̄, уййа̄нам̣ гантва̄, два̄ре т̣хита̄, пат̣иха̄расса а̄рочайим̣су. атха ран̃н̃о ниведите ра̄джа̄ паккоса̄петва̄ ниййа̄титапан̣н̣а̄ка̄ре вандитва̄ т̣хите, ‘‘та̄та̄, куто а̄гататтха̄’’ти? пуччхи. ‘‘са̄ваттхито дева̄’’ти. ‘‘каччи во рат̣т̣хам̣ субхиккхам̣, дхаммико ра̄джа̄’’ти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘аттхи пана тумха̄кам̣ десе кин̃чи са̄сана’’нти? ‘‘аттхи, дева, на пана сакка̄ уччхит̣т̣хамукхехи катхету’’нти. ра̄джа̄ суван̣н̣абхин̇га̄рена удакам̣ да̄песи. те мукхам̣ виккха̄летва̄ дасабала̄бхимукха̄ ан̃джалим̣ пагган̣хитва̄, ‘‘дева, амха̄кам̣ десе буддхаратанам̣ на̄ма уппанна’’нти а̄хам̣су. ран̃н̃о ‘‘буддхо’’ти вачане сутаматте сакаласарӣрам̣ пхарама̄на̄ пӣти уппаджджи. тато ‘‘буддхоти, та̄та̄, вадатха̄’’ти? а̄ха. ‘‘буддхоти дева вада̄ма̄’’ти. евам̣ тиккхаттум̣ вада̄петва̄, ‘‘буддхоти падам̣ апарима̄н̣ам̣, на̄сса сакка̄ парима̄н̣ам̣ ка̄ту’’нти тасмим̣йева пасанно сатасахассам̣ датва̄ пуна ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ са̄сана’’нти? пуччхи. ‘‘дева дхаммаратанам̣ на̄ма уппанна’’нти. тампи сутва̄ татхева тиккхаттум̣ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ апарампи сатасахассам̣ датва̄ пуна ‘‘ан̃н̃ам̣ ким̣ са̄сана’’нти? пуччхи. ‘‘сан̇гхаратанам̣ дева уппанна’’нти. тампи сутва̄ татхева тиккхаттум̣ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ апарампи сатасахассам̣ датва̄ диннабха̄вам̣ пан̣н̣е ликхитва̄, ‘‘та̄та̄, девийа̄ сантикам̣ гаччхатха̄’’ти песеси. тесу гатесу амачче пуччхи, ‘‘та̄та̄, буддхо локе уппанно, тумхе ким̣ кариссатха̄’’ти? ‘‘дева тумхе ким̣ каттука̄ма̄’’ти? ‘‘ахам̣ паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘майампи паббаджисса̄ма̄’’ти. те саббепи гхарам̣ ва̄ кут̣умбам̣ ва̄ анапалокетва̄ йе ассе а̄руйха гата̄, техева никкхамим̣су.
ва̄н̣иджа̄ аноджа̄девийа̄ сантикам̣ гантва̄ пан̣н̣ам̣ дассесум̣. са̄ ва̄четва̄ ‘‘ран̃н̃а̄ тумха̄кам̣ бахӯ каха̄пан̣а̄ динна̄, ким̣ тумхехи катам̣, та̄та̄’’ти? пуччхи. ‘‘пийаса̄санам̣ деви а̄нӣта’’нти. ‘‘амхепи сакка̄, та̄та̄, сун̣а̄пету’’нти. ‘‘сакка̄ деви, уччхит̣т̣хамукхехи пана ваттум̣ на сакка̄’’ти. са̄ суван̣н̣абхин̇га̄рена удакам̣ да̄песи. те мукхам̣ виккха̄летва̄ ран̃н̃о а̄рочитанайенева а̄рочесум̣. са̄пи сутва̄ уппаннапа̄моджджа̄ тенева найена екекасмим̣ паде тиккхаттум̣ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ пат̣ин̃н̃а̄ган̣ана̄йа тӣн̣и тӣн̣и катва̄ навасатасахасса̄ни ада̄си. ва̄н̣иджа̄ сабба̄нипи два̄дасасатасахасса̄ни лабхим̣су. атха не ‘‘ра̄джа̄ кахам̣, та̄та̄’’ти, пуччхи. ‘‘паббаджисса̄мӣти никкханто девӣ’’ти. ‘‘тена хи, та̄та̄, тумхе гаччхатха̄’’ти те уййоджетва̄ ран̃н̃а̄ саддхим̣ гата̄нам̣ амачча̄нам̣ ма̄туга̄ме паккоса̄петва̄, ‘‘тумхе аттано са̄мика̄нам̣ гатат̣т̣ха̄нам̣ джа̄на̄тха амма̄’’ти пуччхи. ‘‘джа̄на̄ма аййе, ран̃н̃а̄ саддхим̣ уййа̄накӣл̣икам̣ гата̄’’ти. а̄ма гата̄, таттха пана гантва̄, ‘‘буддхо уппанно, дхаммо уппанно, сан̇гхо уппанно’’ти сутва̄, ‘‘дасабаласса сантике паббаджисса̄ма̄’’ти гата̄. ‘‘тумхе ким̣ кариссатха̄’’ти? ‘‘тумхе пана аййе ким̣ каттука̄ма̄’’ти? ‘‘ахам̣ паббаджисса̄ми, на техи вантаваманам̣ дживхагге т̣хапеййа’’нти. ‘‘йади евам̣, майампи паббаджисса̄ма̄’’ти сабба̄ ратхе йоджа̄петва̄ никкхамим̣су.
ра̄джа̄пи амаччасахассена саддхим̣ ган̇га̄йа тӣрам̣ па̄пун̣и. тасмин̃ча самайе ган̇га̄ пӯра̄ хоти. атха нам̣ дисва̄, ‘‘айам̣ ган̇га̄ пӯра̄ чан̣д̣амаччха̄кин̣н̣а̄, амхехи саддхим̣ а̄гата̄ да̄са̄ ва̄ манусса̄ ва̄ наттхи, йе но на̄вам̣ ва̄ ул̣умпам̣ ва̄ катва̄ дадеййум̣, етасса пана саттху гун̣а̄ на̄ма хет̣т̣ха̄ авӣчито упари йа̄ва бхавагга̄ паттхат̣а̄, саче еса саттха̄ самма̄самбуддхо, имесам̣ асса̄нам̣ кхурапит̣т̣ха̄ни ма̄ тементӯ’’ти удакапит̣т̣хена ассе паккханда̄песум̣. екаассасса̄пи кхурапит̣т̣хаматтам̣ на теми, ра̄джамаггена гаччханта̄ вийа паратӣрам̣ патва̄ пурато ан̃н̃ам̣ маха̄надим̣ па̄пун̣им̣су. таттха ан̃н̃а̄ саччакирийа̄ наттхи, та̄йа ева саччакирийа̄йа тампи ад̣д̣хайоджанавиттха̄рам̣ надим̣ атиккамим̣су. атха татийам̣ чандабха̄гам̣ на̄ма маха̄надим̣ патва̄ тампи та̄йа ева саччакирийа̄йа атиккамим̣су.
саттха̄пи там̣дивасам̣ паччӯсасамайе маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа локам̣ олокенто ‘‘аджджа маха̄каппино тийоджанасатикам̣ раджджам̣ паха̄йа амаччасахассапарива̄ро мама сантике паббаджитум̣ а̄гаччхатӣ’’ти дисва̄, ‘‘майа̄ тесам̣ паччуггаманам̣ ка̄тум̣ йутта’’нти па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄, бхиккхусан̇гхапарива̄ро са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄, паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто сайамева паттачӣварам̣ гахетва̄, а̄ка̄се уппатитва̄ чандабха̄га̄йа надийа̄ тӣре тесам̣ уттаран̣атиттхасса абхимукхе т̣ха̄не маха̄нигродхаруккхо аттхи, таттха паллан̇кена нисӣдитва̄ паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ чхаббан̣н̣абуддхарасмийо виссаджджеси. те тена титтхена уттаранта̄ ча чхаббан̣н̣абуддхарасмийо ито чито ча видха̄вантийо олокента̄ дасабаласса пун̣н̣ачандасассирикам̣ мукхам̣ дисва̄, ‘‘йам̣ саттха̄рам̣ уддисса майам̣ паббаджита̄, аддха̄ со есо’’ти дассаненева нит̣т̣хам̣ гантва̄ дит̣т̣хат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа оната̄ вандама̄на̄ а̄гамма саттха̄рам̣ вандим̣су. ра̄джа̄ гоппхакесу гахетва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди саддхим̣ амаччасахассена. саттха̄ тесам̣ дхаммам̣ катхеси. десана̄парийоса̄не саббе арахатте патит̣т̣ха̄йа саттха̄рам̣ паббаджджам̣ йа̄чим̣су. саттха̄ ‘‘пуббе име чӣварада̄насса диннатта̄ аттано чӣвара̄ни гахетва̄ва а̄гата̄’’ти суван̣н̣аван̣н̣ам̣ хаттхам̣ паса̄ретва̄, ‘‘етха бхиккхаво сва̄ккха̄то дхаммо, чаратха брахмачарийам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’ти а̄ха. са̄ва тесам̣ а̄йасманта̄нам̣ паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча ахоси, вассасат̣т̣хикаттхера̄ вийа саттха̄рам̣ парива̄райим̣су.
аноджа̄пи девӣ ратхасахассапарива̄ра̄ ган̇га̄тӣрам̣ патва̄ ран̃н̃о аттха̄йа а̄бхатам̣ на̄вам̣ ва̄ ул̣умпам̣ ва̄ адисва̄ аттано бйаттата̄йа чинтеси – ‘‘ра̄джа̄ саччакирийам̣ катва̄ гато бхависсати, со пана саттха̄ на кевалам̣ тесам̣йева аттха̄йа ниббатто, саче со саттха̄ самма̄самбуддхо, амха̄кам̣ ратха̄ ма̄ удаке нимуджджим̣сӯ’’ти удакапит̣т̣хе ратхе паккханда̄песи. ратха̄нам̣ немиват̣т̣иматтампи на теми. дутийататийанадӣпи тенева саччака̄рена уттарама̄на̄йева нигродхаруккхамӯле саттха̄рам̣ аддаса. саттха̄ ‘‘има̄сам̣ аттано са̄мике пассантӣнам̣ чхандара̄го уппаджджитва̄ маггапхала̄нам̣ антара̄йам̣ кареййа, со евам̣ ка̄тум̣ на саккхиссатӣ’’ти йатха̄ ан̃н̃аман̃н̃е на пассанти, татха̄ ака̄си. та̄ сабба̄пи титтхато уттаритва̄ дасабалам̣ вандитва̄ нисӣдим̣су. саттха̄ та̄сам̣ дхаммам̣ катхеси, десана̄парийоса̄не сабба̄пи сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа ан̃н̃аман̃н̃е пассим̣су. саттха̄ ‘‘уппалаван̣н̣а̄ а̄гаччхатӯ’’ти чинтеси. тхерӣ а̄гантва̄ сабба̄ пабба̄джетва̄ а̄да̄йа бхиккхунӣнам̣ упассайам̣ гата̄. саттха̄ бхиккхусахассам̣ гахетва̄ а̄ка̄сена джетаванам̣ агама̄си. имам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ – ‘‘маха̄каппиноти евам̣ на̄мако абхин̃н̃а̄балаппатто асӣтимаха̄са̄вака̄нам̣ аббхантаро маха̄тхеро’’ти.
джанетасминти джаните паджа̄йа̄ти аттхо. йе готтапат̣иса̄риноти йе ‘‘майам̣ ва̄сет̣т̣ха̄ готама̄’’ти готтам̣ пат̣исаранти пат̣иджа̄нанти, тесам̣ кхаттийо сет̣т̣хоти аттхо. виджджа̄чаран̣асампанноти ат̣т̣хахи виджджа̄хи чева паннарасадхаммабхедена чаран̣ена ча саманна̄гато. тапатӣти вирочати. джха̄йӣ тапати бра̄хман̣оти кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о дувидхена джха̄нена джха̄йама̄но тапати вирочати. тасмим̣ пана кхан̣е ка̄луда̄йиттхеро дувидхена джха̄нена джха̄йама̄но авидӯре нисинно хоти. буддхо тапатӣти саббан̃н̃убуддхо вирочати. саббаман̇галага̄тха̄ киреса̄. бха̄тикара̄джа̄ кира екам̣ пӯджам̣ ка̄ретва̄ а̄чарийакам̣ а̄ха – ‘‘тӣхи ратанехи амуттам̣ екам̣ джайаман̇галам̣ вадатха̄’’ти. со тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ саммаситва̄ имам̣ га̄тхам̣ ваданто ‘‘дива̄ тапати а̄диччо’’ти ватва̄ аттхан̇гаментасса сӯрийасса ан̃джалим̣ пагган̣хи. ‘‘раттима̄бха̄ти чандима̄’’ти, ут̣т̣хахантасса чандасса ан̃джалим̣ пагган̣хи. ‘‘саннаддхо кхаттийо тапатӣ’’ти ран̃н̃о ан̃джалим̣ пагган̣хи. ‘‘джха̄йӣ тапати бра̄хман̣о’’ти бхиккхусан̇гхасса ан̃джалим̣ пагган̣хи. ‘‘буддхо тапати теджаса̄’’ти ватва̄ пана маха̄четийасса ан̃джалим̣ пагган̣хи. атха нам̣ ра̄джа̄ ‘‘ма̄ хаттхам̣ ота̄рехӣ’’ти уккхиттасмим̣йева хаттхе сахассам̣ т̣хапеси. ека̄дасамам̣.
12. саха̄йакасуттаван̣н̣ана̄
246. два̄дасаме чирараттам̣саметика̄ти дӣгхараттам̣ сам̣сандитва̄ саметва̄ т̣хиталаддхино. те кира пан̃чаджа̄тисата̄ни екатова вичарим̣су. самети несам̣ саддхаммоти ида̄ни имесам̣ айам̣ са̄санадхаммо сам̣сандати самети. дхамме буддхаппаведитети буддхена паведите дхамме етесам̣ са̄санадхаммо собхатӣти аттхо. сувинӣта̄ каппинена̄ти аттано упаджджха̄йена арийаппаведите дхамме сут̣т̣ху винӣта̄. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти. два̄дасамам̣.
бхиккхусам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ити са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
нида̄наваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.