9. упасенасуттаван̣н̣ана̄
39. наваме упасенасса̄ти еттха упасеноти тасса тхерасса на̄мам̣, ван̇гантабра̄хман̣асса пана путтатта̄ ‘‘ван̇гантапутто’’ти ча нам̣ вохаранти.
айан̃хи тхеро а̄йасмато са̄рипуттасса канит̣т̣хабха̄та̄, са̄сане паббаджитва̄ апан̃н̃атте сиккха̄паде упасампада̄йа двивассо упаджджха̄йо хутва̄ екам̣ бхиккхум̣ упасампа̄детва̄ тена саддхим̣ бхагавато упат̣т̣ха̄нам̣ гато, тасса бхиккхуно бхагавата̄ тасса саддхивиха̄рикабха̄вам̣ пуччхитва̄ кхандхаке а̄гатанайена ‘‘атилахум̣ кхо твам̣, могхапуриса, а̄ватто ба̄хулла̄йа, йадидам̣ ган̣абандхийа’’нти (маха̄ва. 75) вигарахито патода̄бхитунно вийа а̄джа̄нӣйо сам̣виггама̄насо ‘‘йадипа̄хам̣ ида̄ни парисам̣ нисса̄йа бхагавата̄ вигарахито, парисам̣йева пана нисса̄йа па̄сам̣сийо бхавеййа’’нти усса̄хаджа̄то саббе дхутадхамме сама̄да̄йа ваттама̄но випассанам̣ а̄рабхитва̄ на чирассева чхал̣абхин̃н̃о пат̣исамбхида̄ппатто маха̄кхӣн̣а̄саво хутва̄ аттано нисситаке дхутан̇гадхаре ева катва̄ техи саддхим̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ сантхатасиккха̄паде (па̄ра̄. 565 а̄дайо) а̄гатанайена ‘‘па̄са̄дика̄ кхо тйа̄йам̣, упасена, париса̄’’ти парисавасена бхагавато сантика̄ ладдхапасам̣со ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ самантапа̄са̄дика̄нам̣ йадидам̣ упасено ван̇гантапутто’’ти (а. ни. 1.213) етадагге т̣хапито асӣтийа̄ маха̄са̄вакесу аббхантаро.
со екадивасам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄таппат̣икканто антева̄сикесу аттано аттано дива̄т̣т̣ха̄нам̣ гатесу удакакумбхато удакам̣ гахетва̄ па̄де паккха̄летва̄ гатта̄ни сӣтим̣ катва̄ чаммаккхан̣д̣ам̣ аттхаритва̄ дива̄т̣т̣ха̄не дива̄виха̄рам̣ нисинно аттано гун̣е а̄ваджджеси. тасса те анекасата̄ анекасахасса̄ пон̇кха̄нупон̇кхам̣ упат̣т̣хахим̣су. со ‘‘майхам̣ та̄ва са̄вакасса сато име еварӯпа̄ гун̣а̄, кӣдиса̄ ну кхо майхам̣ саттху гун̣а̄’’ти бхагавато гун̣а̄бхимукхам̣ манасика̄рам̣ песеси. те тасса н̃а̄н̣абала̄нурӯпам̣ анекакот̣исахасса̄ упат̣т̣хахим̣су. со ‘‘евам̣сӣло ме саттха̄ евам̣дхаммо евам̣пан̃н̃о евам̣вимуттӣ’’тиа̄дина̄ ча ‘‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо’’тиа̄дина̄ ча а̄вибха̄ва̄нурӯпам̣ саттху гун̣е ануссаритва̄, тато ‘‘сва̄ккха̄то’’тиа̄дина̄ дхаммасса, ‘‘суппат̣ипанно’’тиа̄дина̄ арийасан̇гхасса ча гун̣е ануссари. евам̣ маха̄тхеро анека̄ка̄равока̄рам̣ ратанаттайагун̣есу а̄вибхӯтесу аттамано памудито ул̣а̄рапӣтисоманассам̣ пат̣исам̣веденто нисӣди. таматтхам̣ дассетум̣ ‘‘а̄йасмато упасенасса ван̇гантапуттасса рахогатасса̄’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха рахогатасса̄ти рахаси гатасса. пат̣исаллӣнасса̄ти екӣбхӯтасса. евам̣ четасо паривитакко удапа̄дӣти евам̣ ида̄ни вуччама̄на̄ка̄ро читтасса витакко уппаджджи. ла̄бха̄ вата мети йе име мануссаттабуддхуппа̄дасаддха̄самадхигама̄дайо, ахо вата ме ете ла̄бха̄. суладдхам̣ вата мети йан̃чидам̣ майа̄ бхагавато са̄сане паббаджджӯпасампада̄ратанаттайапайирупа̄сана̄ди пат̣иладдхам̣, там̣ ме ахо вата сут̣т̣ху ладдхам̣. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘саттха̄ ча ме’’тиа̄дина̄.
таттха дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи йатха̄рахам̣ сатте ануса̄сатӣти саттха̄. бха̄гйавантата̄дӣхи ка̄ран̣ехи бхагава̄. а̄ракатта̄ килесехи, килеса̄рӣнам̣ хататта̄, сам̣са̄рачаккасса ва̄ ара̄нам̣ хататта̄, паччайа̄дӣнам̣ арахатта̄, па̄пакаран̣е раха̄бха̄ва̄ арахам̣. самма̄ са̄ман̃ча саббадхамма̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхоти айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге (висуддхи. 1.123 а̄дайо) буддха̄нуссатиниддесато гахетаббо.
сва̄ккха̄тети сут̣т̣ху аккха̄те, екантаниййа̄никам̣ катва̄ бха̄сите. дхаммавинайети па̄вачане. тан̃хи йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄на̄нам̣ сам̣са̄радуккхапа̄тато дха̄ран̣ена, ра̄га̄дикилесе винайанена ча дхаммавинайоти вуччати. сабрахмача̄риноти сет̣т̣хат̣т̣хена брахмасан̇кха̄там̣ бхагавато са̄санам̣ арийамаггам̣ саха чаранти пат̣ипаджджантӣти сабрахмача̄рино. сӣлавантоти маггапхаласӣлавасена сӣлаванто. калйа̄н̣адхамма̄ти сама̄дхипан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассана̄дайо калйа̄н̣а̄ сундара̄ дхамма̄ етесам̣ аттхӣти калйа̄н̣адхамма̄. етена сан̇гхасса суппат̣ипаттим̣ дассети. сӣлесу чамхи парипӯрака̄рӣти ‘‘ахампи паббаджитва̄ на тираччха̄накатха̄катхико ка̄йадал̣хибахуло хутва̄ виха̄сим̣, атха кхо па̄тимоккхасам̣вара̄дим̣ чатуббидхампи сӣлам̣ акхан̣д̣ам̣ ачхиддам̣ асабалам̣ акамма̄сам̣ бхуджиссам̣ вин̃н̃уппасаттхам̣ апара̄мат̣т̣хам̣ катва̄ парипӯренто арийамаггам̣йева па̄песи’’нти вадати. етена хет̣т̣химапхаладвайасампаттиматтано дӣпети. сота̄паннасакада̄га̄мино хи сӣлесу парипӯрака̄рино. сусама̄хито чамхи екаггачиттоти упача̄раппана̄бхедена сама̄дхина̄ саббатха̄пи сама̄хито ча амхи авиккхиттачитто. имина̄ сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рита̄вачанена татийапхаласампаттиматтано дӣпети. ана̄га̄мино хи сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рино. араха̄ чамхи кхӣн̣а̄савоти ка̄ма̄сава̄дӣнам̣ саббасо кхӣн̣атта̄ кхӣн̣а̄саво, тато ева париккхӣн̣абхавасам̣йоджано садеваке локе аггадаккхин̣еййата̄йа араха̄ чамхи. етена аттано катакаран̣ӣйатам̣ дассети. махиддхико чамхи маха̄нубха̄воти адхит̣т̣ха̄навикуббана̄дииддхӣсу махата̄ васӣбха̄вена саманна̄гататта̄ махиддхико ул̣а̄расса пун̃н̃а̄нубха̄васса гун̣а̄нубха̄васса ча сампаттийа̄ маха̄нубха̄во ча асми. етена локийа̄бхин̃н̃а̄нава̄нупуббавиха̄расама̄паттийогаматтано дӣпети. абхин̃н̃а̄су васӣбха̄вена хи арийа̄ йатхиччхитаниппха̄данена махиддхика̄, пуббӯпаниссайасампаттийа̄ на̄на̄виха̄расама̄паттӣхи ча висодхитасанта̄натта̄ маха̄нубха̄ва̄ ча хонтӣти.
бхаддакам̣ ме джӣвитанти евам̣видхасӣла̄дигун̣асаманна̄гатасса ме йа̄ва̄йам̣ ка̄йо дхарати, та̄ва сатта̄нам̣ хитасукхамева вад̣д̣хати, пун̃н̃аккхеттабха̄вато джӣвитампи ме бхаддакам̣ сундарам̣. бхаддакам̣ маран̣анти саче панидам̣ кхандхапан̃чакам̣ аджджа ва̄ имасмим̣йева ва̄ кхан̣е анупа̄да̄но вийа джа̄таведо нибба̄йати, там̣ аппат̣исандхикам̣ паринибба̄насан̇кха̄там̣ маран̣ампи ме бхаддаканти убхайаттха та̄дибха̄вам̣ дӣпети. евам̣ маха̄тхеро аппахӣнасоманассуппила̄витава̄сануссаннатта̄ ул̣а̄расоманассито дхаммабахума̄нена дхаммапӣтипат̣исам̣веданена паривитаккеси.
там̣ саттха̄ гандхакут̣ийам̣ нисиннова саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена джа̄нитва̄ джӣвите маран̣е ча тасса та̄дибха̄вавибха̄ванам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄…пе… уда̄несӣ’’ти.
таттха йам̣ джӣвитам̣ на тапатӣти йам̣ кхӣн̣а̄савапуггалам̣ джӣвитам̣ а̄йатим̣ кхандхаппаваттийа̄ саббена саббам̣ абха̄вато на тапати на ба̄дхати, ваттама̄намева ва̄ джӣвитам̣ саббасо сан̇кхатадхамматта̄ сатипан̃н̃а̄вепуллаппаттийа̄ саббаттха сатисампаджан̃н̃асама̄йогато на ба̄дхати. йо хи андхапутхуджджано па̄паджанасевӣ айонисоманасика̄рабахуло акатакусало акатапун̃н̃о, со ‘‘акатам̣ вата ме калйа̄н̣а’’нтиа̄дина̄ виппат̣иса̄рена тапатӣти тасса джӣвитам̣ там̣ тапати на̄ма. итаре пана акатапа̄па̄ катапун̃н̃а̄ калйа̄н̣апутхуджджанена саддхим̣ сатта секха̄ тапанӣйадхаммапариваджджанена атапанӣйадхаммасаманна̄гамена ча паччха̄нута̄пена на тапантӣти на тесам̣ джӣвитам̣ тапати. кхӣн̣а̄саве пана ваттаббамева наттхӣти паваттидуккхавасена аттхаван̣н̣ана̄ ката̄.
маран̣анте на сочатӣти маран̣асан̇кха̄те анте парийоса̄не, маран̣асамӣпе ва̄ на сочати ана̄га̄мимаггенева сокасса самуггха̄титатта̄. са ве дит̣т̣хападо дхӣро, сокамаджджхе на сочатӣти со анабхиджджха̄дӣнам̣ чатуннам̣ дхаммапада̄нам̣ нибба̄нассева ва̄ дит̣т̣хатта̄ дит̣т̣хападо, дхитисампаннатта̄ дхӣро кхӣн̣а̄саво сочанадхамматта̄ ‘‘сока̄’’ти ладдхана̄ма̄нам̣ авӣтара̄га̄нам̣ сатта̄нам̣, сокахетӯнам̣ ва̄ локадхамма̄нам̣ маджджхе т̣хатва̄пи на сочати.
ида̄нисса саббасо сокахетӯнам̣ абха̄вам̣ дӣпетум̣ ‘‘уччхиннабхаватан̣хасса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха йасса аггамаггена саббасо уччхинна̄ бхаватан̣ха̄, со уччхиннабхаватан̣хо. тасса авасесакилеса̄нам̣ анавасесавӯпасамена сантачиттасса кхӣн̣а̄савабхиккхуно. виккхӣн̣о джа̄тисам̣са̄роти джа̄тиа̄дико –
‘‘кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣и, дха̄туа̄йатана̄на ча;
аббоччхиннам̣ ваттама̄на̄, ‘сам̣са̄ро’ти павуччатӣ’’ти. –
вутталаккхан̣о сам̣са̄ро висесато кхӣн̣о. тасма̄ наттхи тасса пунаббхавоти йасма̄ тасса еварӯпасса арийапуггаласса а̄йатим̣ пунаббхаво наттхи, тасма̄ тасса джа̄тисам̣са̄ро кхӣн̣о. касма̄ панасса пунаббхаво наттхи? йасма̄ уччхиннабхаватан̣хо сантачитто ча хоти, тасма̄ти а̄ваттетва̄ ваттаббам̣. атха ва̄ виккхӣн̣о джа̄тисам̣са̄ро, тато ева наттхи тасса пунаббхавоти аттхо йоджетаббо.
навамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.