2. авидӯренида̄накатха̄
туситапуре васантейева пана бодхисатте буддхакола̄халам̣ на̄ма удапа̄ди. локасмин̃хи тӣн̣и кола̄хала̄ни уппаджджанти – каппакола̄халам̣, буддхакола̄халам̣, чаккаваттикола̄халанти. таттха ‘‘вассасатасахассасса аччайена каппут̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти локабйӯха̄ на̄ма ка̄ма̄вачарадева̄ муттасира̄ викин̣н̣акеса̄ рудамукха̄ ассӯни хаттхехи пун̃чхама̄на̄ раттаваттханиваттха̄ ативийа вирӯпавесадха̄рино хутва̄ мануссапатхе вичаранта̄ евам̣ а̄роченти ‘‘ма̄риса̄ ито вассасатасахассасса аччайена каппут̣т̣ха̄нам̣ бхависсати, айам̣ локо винассиссати, маха̄самуддопи суссиссати, айан̃ча маха̄патхавӣ синеру ча паббатара̄джа̄ уд̣д̣айхиссанти винассиссанти, йа̄ва брахмалока̄ локавина̄со бхависсати, меттам̣ ма̄риса̄ бха̄ветха, карун̣ам̣, мудитам̣, упеккхам̣ ма̄риса̄ бха̄ветха, ма̄тарам̣ упат̣т̣хахатха, питарам̣ упат̣т̣хахатха, куле джет̣т̣ха̄пача̄йино хотха̄’’ти. идам̣ каппакола̄халам̣ на̄ма. вассасахассасса аччайена пана саббан̃н̃убуддхо локе уппаджджиссатӣти локапа̄ладевата̄ ‘‘ито ма̄риса̄ вассасахассасса аччайена буддхо локе уппаджджиссатӣ’’ти уггхосента̄ а̄хин̣д̣анти. идам̣ буддхакола̄халам̣ на̄ма. вассасатасса аччайена чаккаваттӣ ра̄джа̄ уппаджджиссатӣти девата̄ ‘‘ито ма̄риса̄ вассасатасса аччайена чаккаваттӣ ра̄джа̄ локе уппаджджиссатӣ’’ти уггхосентийо а̄хин̣д̣анти. идам̣ чаккаваттикола̄халам̣ на̄ма. има̄ни тӣн̣и кола̄хала̄ни маханта̄ни хонти.
тесу буддхакола̄халасаддам̣ сутва̄ сакаладасасахассачаккава̄л̣адевата̄ екато саннипатитва̄ ‘‘асуко на̄ма сатто буддхо бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ там̣ упасан̇камитва̄ а̄йа̄чанти. а̄йа̄чама̄на̄ ча пуббанимиттесу уппаннесу а̄йа̄чанти. тада̄ пана сабба̄пи девата̄ екекачаккава̄л̣е чатумаха̄ра̄джасаккасуйа̄масантуситасуниммитавасаваттимаха̄брахмехи саддхим̣ екачаккава̄л̣е саннипатитва̄ туситабхаване бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ма̄риса̄ тумхехи даса па̄рамийо пӯрентехи на саккасампаттим̣, на ма̄расампаттим̣, на брахмасампаттим̣, на чаккаваттисампаттим̣ паттхентехи пӯрита̄, локаниттхаран̣аттха̄йа пана саббан̃н̃утам̣ паттхентехи пӯрита̄, со во ида̄ни ка̄ло ма̄риса̄ буддхатта̄йа самайо, ма̄риса̄ буддхатта̄йа самайо’’ти йа̄чим̣су.
атха маха̄сатто девата̄нам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ адатва̄ва ка̄ладӣпадесакуладжанеттиа̄йупариччхедавасена пан̃чамаха̄вилоканам̣ на̄ма вилокеси. таттха ‘‘ка̄ло ну кхо, ака̄ло ну кхо’’ти пат̣хамам̣ ка̄лам̣ вилокеси. таттха вассасатасахассато уддхам̣ вад̣д̣хитаа̄йука̄ло ка̄ло на̄ма на хоти. касма̄? тада̄ хи сатта̄нам̣ джа̄тиджара̄маран̣а̄ни на пан̃н̃а̄йанти. буддха̄нан̃ча дхаммадесана̄ тилаккхан̣амутта̄ на̄ма наттхи. тесам̣ ‘‘аниччам̣, дуккхам̣, анатта̄’’ти катхента̄нам̣ ‘‘ким̣ на̄метам̣ катхентӣ’’ти нева сотаббам̣ на саддха̄таббам̣ ман̃н̃анти, тато абхисамайо на хоти, тасмим̣ асати аниййа̄никам̣ са̄санам̣ хоти. тасма̄ со ака̄ло. вассасатато ӯнаа̄йука̄лопи ка̄ло на хоти. касма̄? тада̄ сатта̄ уссаннакилеса̄ хонти, уссаннакилеса̄нан̃ча динно ова̄до ова̄дат̣т̣ха̄не на тит̣т̣хати, удаке дан̣д̣ара̄джи вийа кхиппам̣ вигаччхати. тасма̄ сопи ака̄ло. вассасатасахассато пана пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄, вассасатато пат̣т̣ха̄йа уддхам̣ а̄йука̄ло ка̄ло на̄ма. тада̄ ча вассасатака̄ло. атха маха̄сатто ‘‘ниббаттитаббака̄ло’’ти ка̄лам̣ пасси.
тато дӣпам̣ вилокенто сапарива̄ре чатта̄ро дӣпе олокетва̄ ‘‘тӣсу дӣпесу буддха̄ на ниббаттанти, джамбудӣпейева ниббаттантӣ’’ти дӣпам̣ пасси.
тато ‘‘джамбудӣпо на̄ма маха̄ дасайоджанасахассапарима̄н̣о, катарасмим̣ ну кхо падесе буддха̄ ниббаттантӣ’’ти ока̄сам̣ вилокенто маджджхимадесам̣ пасси. маджджхимадесо на̄ма – ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа гаджан̇галам̣ на̄ма нигамо, тасса апарена маха̄са̄ло, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. пуббадаккхин̣а̄йа диса̄йа саллаватӣ на̄ма надӣ, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. даккхин̣а̄йа диса̄йа сетакан̣н̣икам̣ на̄ма нигамо, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. паччхима̄йа диса̄йа тхӯн̣ам̣ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. уттара̄йа диса̄йа усӣраддхаджо на̄ма паббато, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе’’ти евам̣ винайе (маха̄ва. 259) вутто падесо. со а̄йа̄мато тӣн̣и йоджанасата̄ни, виттха̄рато ад̣д̣хатеййа̄ни, париккхепато нава йоджанасата̄нӣти етасмим̣ падесе буддха̄, паччекабуддха̄, аггаса̄вака̄, асӣти маха̄са̄вака̄, чаккаваттира̄джа̄ ан̃н̃е ча махесаккха̄ кхаттийабра̄хман̣агахапатимаха̄са̄ла̄ уппаджджанти. идан̃четтха капилаваттху на̄ма нагарам̣, таттха майа̄ ниббаттитаббанти нит̣т̣хам̣ агама̄си.
тато кулам̣ вилокенто ‘‘буддха̄ на̄ма вессакуле ва̄ суддакуле ва̄ на ниббаттанти, локасаммате пана кхаттийакуле ва̄ бра̄хман̣акулева̄ти двӣсуйева кулесу ниббаттанти. ида̄ни ча кхаттийакулам̣ локасамматам̣, таттха ниббаттисса̄ми. суддходано на̄ма ра̄джа̄ ме пита̄ бхависсатӣ’’ти кулам̣ пасси.
тато ма̄тарам̣ вилокенто ‘‘буддхама̄та̄ на̄ма лола̄ сура̄дхутта̄ на хоти, каппасатасахассам̣ пана пӯритапа̄рамӣ джа̄тито пат̣т̣ха̄йа акхан̣д̣апан̃часӣла̄йева хоти. айан̃ча маха̄ма̄йа̄ на̄ма девӣ едисӣ, айам̣ ме ма̄та̄ бхависсати, киттакам̣ панасса̄ а̄йӯти дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ упари сатта диваса̄нӣ’’ти пасси.
ити имам̣ пан̃чамаха̄вилоканам̣ вилокетва̄ ‘‘ка̄ло ме ма̄риса̄ буддхабха̄ва̄йа̄’’ти девата̄нам̣ сан̇гахам̣ каронто пат̣ин̃н̃ам̣ датва̄ ‘‘гаччхатха, тумхе’’ти та̄ девата̄ уййоджетва̄ туситадевата̄хи паривуто туситапуре нанданаванам̣ па̄виси. саббадевалокесу хи нанданаванам̣ аттхийева. таттха нам̣ девата̄ ‘‘ито чуто сугатим̣ гаччха, ито чуто сугатим̣ гаччха̄’’ти пуббе катакусалакаммока̄сам̣ са̄райама̄на̄ вичаранти. со евам̣ девата̄хи кусалам̣ са̄райама̄на̄хи паривуто таттха вичаранто чавитва̄ маха̄ма̄йа̄йа девийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи.
тасса а̄вибха̄ваттхам̣ айаманупуббикатха̄ – тада̄ кира капилаваттхунагаре а̄са̄л̣хинаккхаттам̣ сан̇гхут̣т̣хам̣ ахоси, маха̄джано наккхаттам̣ кӣл̣ати. маха̄ма̄йа̄пи девӣ пуре пун̣н̣ама̄йа саттамадивасато пат̣т̣ха̄йа вигатасура̄па̄нам̣ ма̄ла̄гандхавибхӯтисампаннам̣ наккхаттакӣл̣ам̣ анубхавама̄на̄ саттаме дивасе па̄това ут̣т̣ха̄йа гандходакена нха̄йитва̄ чатта̄ри сатасахасса̄ни виссаджджетва̄ маха̄да̄нам̣ датва̄ сабба̄лан̇ка̄равибхӯсита̄ варабходжанам̣ бхун̃джитва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа алан̇катапат̣ийаттам̣ сиригаббхам̣ пависитва̄ сирисайане нипанна̄ ниддам̣ оккамама̄на̄ имам̣ супинам̣ аддаса – ‘чатта̄ро кира нам̣ маха̄ра̄джа̄но сайаненева саддхим̣ уккхипитва̄ химавантам̣ нетва̄ сат̣т̣хийоджанике маносила̄тале саттайоджаникасса маха̄са̄ларуккхасса хет̣т̣ха̄ т̣хапетва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. атха несам̣ девийо а̄гантва̄ девим̣ анотаттадахам̣ нетва̄ мануссамалахаран̣аттхам̣ нха̄петва̄ диббаваттхам̣ нива̄са̄петва̄ гандхехи вилимпа̄петва̄ диббапуппха̄ни пил̣андха̄петва̄ тато авидӯре еко раджатапаббато аттхи, тасса анто канакавима̄нам̣ аттхи, таттха па̄чӣнасӣсакам̣ диббасайанам̣ пан̃н̃а̄петва̄ нипаджджа̄песум̣. атха бодхисатто сетаварава̄ран̣о хутва̄ тато авидӯре еко суван̣н̣апаббато аттхи, таттха вичаритва̄ тато оруйха раджатапаббатам̣ абхирухитва̄ уттарадисато а̄гамма раджатада̄маван̣н̣а̄йа сон̣д̣а̄йа сетападумам̣ гахетва̄ кон̃чана̄дам̣ надитва̄ канакавима̄нам̣ пависитва̄ ма̄тусайанам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ даккхин̣апассам̣ пха̄летва̄ куччхим̣ павит̣т̣хасадисо ахосӣ’ти. евам̣ уттара̄са̄л̣ханаккхаттена пат̣исандхим̣ ган̣хи.
пунадивасе пабуддха̄ девӣ там̣ супинам̣ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ чатусат̣т̣химатте бра̄хман̣апа̄моккхе паккоса̄петва̄ гомайахаритӯпалитта̄йа ла̄джа̄дӣхи катаман̇галасакка̄ра̄йа бхӯмийа̄ маха̄раха̄ни а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ таттха нисинна̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ саппимадхусаккхара̄бхисан̇кхатасса варапа̄йа̄сасса суван̣н̣араджатапа̄тийо пӯретва̄ суван̣н̣араджатапа̄тӣхийева пат̣икуджджитва̄ ада̄си, ан̃н̃ехи ча ахатаваттхакапилага̄вида̄на̄дӣхи те сантаппеси. атха несам̣ саббака̄мехи сантаппита̄нам̣ супинам̣ а̄роча̄петва̄ ‘‘ким̣ бхависсатӣ’’ти пуччхи. бра̄хман̣а̄ а̄хам̣су ‘‘ма̄ чинтайи, маха̄ра̄джа, девийа̄ те куччхимхи габбхо патит̣т̣хито, со ча кхо пурисагаббхо, на иттхигаббхо, путто те бхависсати. со саче ага̄рам̣ аджджха̄васиссати, ра̄джа̄ бхависсати чаккаваттӣ; саче ага̄ра̄ никкхамма паббаджиссати, буддхо бхависсати локе виват̣т̣аччхадо’’ти.
бодхисаттасса пана ма̄тукуччхимхи пат̣исандхиггахан̣аккхан̣е екаппаха̄ренева сакаладасасахассӣ локадха̄ту сан̇кампи сампакампи сампаведхи. ба̄ттим̣сапуббанимитта̄ни па̄турахесум̣ – дасасу чаккава̄л̣асахассесу аппама̄н̣о обха̄со пхари. тасса там̣ сирим̣ дат̣т̣хука̄ма̄ вийа андха̄ чаккхӯни пат̣илабхим̣су, бадхира̄ саддам̣ сун̣им̣су, мӯга̄ сама̄лапим̣су, кхуджджа̄ уджугатта̄ ахесум̣, пан̇гула̄ падаса̄ гаманам̣ пат̣илабхим̣су, бандханагата̄ саббасатта̄ андубандхана̄дӣхи муччим̣су, саббанаракесу агги нибба̄йи, петтивисайе кхуппипа̄са̄ вӯпасами, тираччха̄на̄нам̣ бхайам̣ на̄хоси, саббасатта̄нам̣ рого вӯпасами, саббасатта̄ пийам̣вада̄ ахесум̣, мадхурена̄ка̄рена асса̄ хасим̣су, ва̄ран̣а̄ гаджджим̣су, саббатӯрийа̄ни сакасаканинна̄дам̣ мун̃чим̣су, агхат̣т̣ита̄нийева манусса̄нам̣ хаттхӯпага̄дӣни а̄бхаран̣а̄ни виравим̣су, саббадиса̄ виппасанна̄ ахесум̣, сатта̄нам̣ сукхам̣ уппа̄дайама̄но мудусӣталава̄то ва̄йи, ака̄ламегхо васси, патхавитопи удакам̣ уббхиджджитва̄ виссанди, паккхино а̄ка̄сагаманам̣ виджахим̣су, надийо асандама̄на̄ ат̣т̣хам̣су, маха̄самудде мадхурам̣ удакам̣ ахоси, саббаттхакамева пан̃чаван̣н̣ехи падумехи сан̃чханнатало ахоси, тхаладжаджаладжа̄дӣни саббапуппха̄ни пуппхим̣су, руккха̄нам̣ кхандхесу кхандхападума̄ни, са̄кха̄су са̄кха̄падума̄ни, лата̄су лата̄падума̄ни пуппхим̣су, тхале сила̄тала̄ни бхиндитва̄ упарӯпари сатта сатта хутва̄ дан̣д̣ападума̄ни на̄ма никкхамим̣су, а̄ка̄се оламбакападума̄ни на̄ма ниббаттим̣су, самантато пуппхавасса̄ вассим̣су, а̄ка̄се диббатӯрийа̄ни ваджджим̣су, сакаладасасахассилокадха̄ту ват̣т̣етва̄ виссат̣т̣хама̄ла̄гул̣о вийа, уппӣл̣етва̄ баддхама̄ла̄кала̄по вийа, алан̇катапат̣ийаттам̣ ма̄ла̄санам̣ вийа ча екама̄ла̄ма̄линӣ виппхурантава̄л̣абӣджанӣ пуппхадхӯмагандхапарива̄сита̄ парамасобхаггаппатта̄ ахоси.
евам̣ гахитапат̣исандхикасса бодхисаттасса пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа бодхисаттасса чева бодхисаттама̄туйа̄ ча упаддаванива̄ран̣аттхам̣ кхаггахаттха̄ чатта̄ро девапутта̄ а̄раккхам̣ ган̣хим̣су. бодхисаттама̄ту пана пурисесу ра̄гачиттам̣ нуппаджджи, ла̄бхаггайасаггаппатта̄ ча ахоси сукхинӣ акилантака̄йа̄. бодхисаттан̃ча антокуччхигатам̣ виппасанне ман̣иратане а̄вутапан̣д̣усуттам̣ вийа пассати. йасма̄ ча бодхисаттена васитакуччхи на̄ма четийагаббхасадиса̄ хоти, на сакка̄ ан̃н̃ена саттена а̄васитум̣ ва̄ парибхун̃джитум̣ ва̄, тасма̄ бодхисаттама̄та̄ сатта̄хаджа̄те бодхисатте ка̄лам̣ катва̄ туситапуре ниббаттати. йатха̄ ча ан̃н̃а̄ иттхийо даса ма̄се апатва̄пи атиккамитва̄пи нисинна̄пи нипанна̄пи виджа̄йанти, на евам̣ бодхисаттама̄та̄. са̄ пана бодхисаттам̣ даса ма̄се куччхина̄ парихаритва̄ т̣хита̄ва виджа̄йати. айам̣ бодхисаттама̄тудхаммата̄.
маха̄ма̄йа̄пи девӣ паттена телам̣ вийа даса ма̄се куччхина̄ бодхисаттам̣ парихаритва̄ парипун̣н̣агаббха̄ н̃а̄тигхарам̣ гантука̄ма̄ суддходанамаха̄ра̄джасса а̄рочеси – ‘‘иччха̄махам̣, дева, куласантакам̣ девадаханагарам̣ ганту’’нти. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ капилаваттхуто йа̄ва девадаханагара̄ маггам̣ самам̣ ка̄ретва̄ кадалипун̣н̣агхат̣адхаджапат̣а̄ка̄дӣхи алан̇ка̄ра̄петва̄ деви суван̣н̣асивика̄йа нисӣда̄петва̄ амаччасахассена уккхипа̄петва̄ махантена парива̄рена песеси. двиннам̣ пана нагара̄нам̣ антаре убхайанагарава̄сӣнампи лумбинӣванам̣ на̄ма ман̇галаса̄лаванам̣ аттхи, тасмим̣ самайе мӯлато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аггаса̄кха̄ саббам̣ екапа̄липхуллам̣ ахоси, са̄кхантарехи чева пуппхантарехи ча пан̃чаван̣н̣а̄ бхамараган̣а̄ на̄наппака̄ра̄ ча сакун̣асан̇гха̄ мадхурассарена викӯджанта̄ вичаранти. сакалам̣ лумбинӣванам̣ читталата̄ванасадисам̣, маха̄нубха̄васса ран̃н̃о сусаджджитам̣ а̄па̄наман̣д̣алам̣ вийа ахоси. девийа̄ там̣ дисва̄ са̄лаванакӣл̣ам̣ кӣл̣итука̄мата̄читтам̣ удапа̄ди. амачча̄ девим̣ гахетва̄ са̄лаванам̣ пависим̣су. са̄ ман̇галаса̄ламӯлам̣ гантва̄ са̄ласа̄кхам̣ ган̣хитука̄ма̄ ахоси, са̄ласа̄кха̄ суседитаветтаггам̣ вийа онамитва̄ девийа̄ хаттхапатхам̣ упаган̃чхи. са̄ хаттхам̣ паса̄ретва̄ са̄кхам̣ аггахеси. та̄вадева часса̄ каммаджава̄та̄ чалим̣су. атхасса̄ са̄н̣им̣ париккхипитва̄ маха̄джано пат̣икками. са̄ласа̄кхам̣ гахетва̄ тит̣т̣хама̄на̄йа евасса̄ габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси. тан̇кхан̣ам̣йева чатта̄ро висуддхачитта̄ маха̄брахма̄но суван̣н̣аджа̄лам̣ а̄да̄йа сампатта̄ тена суван̣н̣аджа̄лена бодхисаттам̣ сампат̣иччхитва̄ ма̄ту пурато т̣хапетва̄ ‘‘аттамана̄, деви, хохи, махесаккхо те путто уппанно’’ти а̄хам̣су.
йатха̄ пана ан̃н̃е сатта̄ ма̄тукуччхито никкхаманта̄ пат̣икӯлена асучина̄ маккхита̄ никкхаманти, на евам̣ бодхисатто. со пана дхамма̄санато отаранто дхаммакатхико вийа, ниссен̣ито отаранто пурисо вийа, ча две ча хаттхе две ча па̄де паса̄ретва̄ т̣хитакова ма̄тукуччхисамбхавена кеначи асучина̄ амаккхито суддхо висадо ка̄сикаваттхе никкхиттаман̣иратанам̣ вийа джотайанто ма̄тукуччхито никкхами. евам̣ сантепи бодхисаттасса ча бодхисаттама̄туйа̄ ча сакка̄раттхам̣ а̄ка̄сато две удакадха̄ра̄ никкхамитва̄ бодхисаттасса ча ма̄туйа̄ ча сарӣре утум̣ га̄ха̄песум̣.
атха нам̣ суван̣н̣аджа̄лена пат̣иггахетва̄ т̣хита̄нам̣ брахма̄нам̣ хаттхато чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но ман̇галасаммата̄йа сукхасампхасса̄йа аджинаппавен̣ийа̄ ган̣хим̣су, тесам̣ хаттхато манусса̄ дукӯлачумбат̣акена. манусса̄нам̣ хаттхато муччитва̄ патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа пураттхимадисам̣ олокеси, анека̄ни чаккава̄л̣асахасса̄ни екан̇ган̣а̄ни ахесум̣. таттха деваманусса̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджайама̄на̄ ‘‘маха̄пуриса, идха тумхехи садисо ан̃н̃о наттхи, кутеттха уттаритаро’’ти а̄хам̣су. евам̣ чатассо диса̄, чатассо анудиса̄, хет̣т̣ха̄, упарӣти даса диса̄ анувилокетва̄ аттана̄ садисам̣ кан̃чи адисва̄ ‘‘айам̣ уттара̄диса̄’’ти саттападавӣтиха̄рена агама̄си, маха̄брахмуна̄ сетаччхаттам̣ дха̄рийама̄но, суйа̄мена ва̄л̣абӣджаним̣, ан̃н̃а̄хи ча девата̄хи сесара̄джакакудхабхан̣д̣ахаттха̄хи анугаммама̄но. тато саттамападе т̣хито ‘‘аггохамасмим̣ локасса̄’’тиа̄дикам̣ а̄сабхим̣ ва̄чам̣ ниччха̄ренто сӣхана̄дам̣ нади.
бодхисатто хи тӣсу аттабха̄весу ма̄тукуччхито никкхантаматтова ва̄чам̣ ниччха̄реси махосадхаттабха̄ве, вессантараттабха̄ве, имасмим̣ аттабха̄вети. махосадхаттабха̄ве кирасса ма̄тукуччхито никкхантаматтассева сакко девара̄джа̄ а̄гантва̄ чанданаса̄рам̣ хаттхе т̣хапетва̄ гато, со там̣ мут̣т̣хийам̣ катва̄ва никкханто. атха нам̣ ма̄та̄ ‘‘та̄та, ким̣ гахетва̄ а̄гатосӣ’’ти пуччхи. ‘‘осадхам̣, амма̄’’ти. ити осадхам̣ гахетва̄ а̄гататта̄ ‘‘осадхада̄рако’’твевасса на̄мам̣ акам̣су. там̣ осадхам̣ гахетва̄ ча̄т̣ийам̣ паккхипим̣су, а̄гата̄гата̄нам̣ андхабадхира̄дӣнам̣ тадева саббарогавӯпасама̄йа бхесаджджам̣ ахоси. тато ‘‘махантам̣ идам̣ осадхам̣, махантам̣ идам̣ осадха’’нти уппаннавачанам̣ упа̄да̄йа ‘‘махосадхо’’твевасса на̄мам̣ джа̄там̣. вессантараттабха̄ве пана ма̄тукуччхито никкханто даккхин̣ахаттхам̣ паса̄ретва̄ ‘‘аттхи ну кхо, амма, кин̃чи гехасмим̣, да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти ваданто никкхами. атхасса ма̄та̄ ‘‘садхане куле ниббаттоси, та̄та̄’’ти путтасса хаттхам̣ аттано хаттхатале катва̄ сахассаттхавикам̣ т̣хапеси. имасмим̣ пана аттабха̄ве имам̣ сӣхана̄дам̣ надӣти евам̣ бодхисатто тӣсу аттабха̄весу ма̄тукуччхито никкхантаматтова ва̄чам̣ ниччха̄реси. йатха̄ ча пат̣исандхиггахан̣аккхан̣е, джа̄таккхан̣еписса дваттим̣са пуббанимитта̄ни па̄турахесум̣. йасмим̣ пана самайе амха̄кам̣ бодхисатто лумбинӣване джа̄то, тасмим̣йева самайе ра̄хулама̄та̄ девӣ, а̄нандаттхеро, чханно амаччо, ка̄л̣уда̄йӣ амаччо, кан̣д̣ако ассара̄джа̄, маха̄бодхируккхо, чатассо нидхикумбхийо ча джа̄та̄. таттха ека̄ га̄вутаппама̄н̣а̄, ека̄ ад̣д̣хайоджанаппама̄н̣а̄, ека̄ тига̄вутаппама̄н̣а̄, ека̄ йоджанаппама̄н̣а̄ ахосӣти. име сатта сахаджа̄та̄ на̄ма.
убхайанагарава̄сино бодхисаттам̣ гахетва̄ капилаваттхунагарамева агамам̣су. там̣ дивасам̣йева ча ‘‘капилаваттхунагаре суддходанамаха̄ра̄джасса путто джа̄то, айам̣ кума̄ро бодхитале нисӣдитва̄ буддхо бхависсатӣ’’ти та̄ватим̣сабхаване хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ девасан̇гха̄ челуккхепа̄дӣни паваттента̄ кӣл̣им̣су. тасмим̣ самайе суддходанамаха̄ра̄джасса кулӯпако ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ ка̄л̣адевӣло на̄ма та̄пасо бхаттакиччам̣ катва̄ дива̄виха̄раттха̄йа та̄ватим̣сабхаванам̣ гантва̄ таттха дива̄виха̄рам̣ нисинно та̄ девата̄ кӣл̣ама̄на̄ дисва̄ ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄ тумхе евам̣ тут̣т̣хама̄наса̄ кӣл̣атха, майхампетам̣ ка̄ран̣ам̣ катхетха̄’’ти пуччхи. девата̄ а̄хам̣су ‘‘ма̄риса, суддходанаран̃н̃о путто джа̄то, со бодхитале нисӣдитва̄ буддхо хутва̄ дхаммачаккам̣ паваттессати, тасса анантам̣ буддхалӣл̣ам̣ дат̣т̣хум̣ дхамман̃ча сотум̣ лаччха̄ма̄ти имина̄ ка̄ран̣ена тут̣т̣ха̄мха̄’’ти. та̄пасо та̄сам̣ вачанам̣ сутва̄ кхиппам̣ девалокато оруйха ра̄джанивесанам̣ пависитва̄ пан̃н̃атта̄сане нисинно ‘‘путто кира те, маха̄ра̄джа, джа̄то, пассисса̄ми на’’нти а̄ха. ра̄джа̄ алан̇катапат̣ийаттам̣ кума̄рам̣ а̄хара̄петва̄ та̄пасам̣ ванда̄петум̣ абхихари, бодхисаттасса па̄да̄ париваттитва̄ та̄пасасса джат̣а̄су патит̣т̣хахим̣су. бодхисаттасса хи тенаттабха̄вена вандитаббайуттако на̄ма ан̃н̃о наттхи. саче хи аджа̄нанта̄ бодхисаттасса сӣсам̣ та̄пасасса па̄дамӯле т̣хапеййум̣, саттадха̄ тасса муддха̄ пхалеййа. та̄пасо ‘‘на ме атта̄нам̣ на̄сетум̣ йутта’’нти ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бодхисаттасса ан̃джалим̣ паггахеси. ра̄джа̄ там̣ аччхарийам̣ дисва̄ аттано путтам̣ ванди.
та̄пасо атӣте чатта̄лӣса каппе, ана̄гате чатта̄лӣса̄ти асӣти каппе ануссарати. бодхисаттасса лаккхан̣асампаттим̣ дисва̄ ‘‘бхависсати ну кхо буддхо, уда̄ху но’’ти а̄ваджджетва̄ упадха̄ренто ‘‘ниссам̣сайам̣ буддхо бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘аччхарийапурисо айа’’нти ситам̣ ака̄си. тато ‘‘ахам̣ имам̣ буддхабхӯтам̣ дат̣т̣хум̣ лабхисса̄ми ну кхо, но’’ти упадха̄ренто ‘‘на лабхисса̄ми, антара̄йева ка̄лам̣ катва̄ буддхасатенапи буддхасахассенапи гантва̄ бодхетум̣ асаккун̣еййе арӯпабхаве ниббаттисса̄мӣ’’ти дисва̄ ‘‘еварӯпам̣ на̄ма аччхарийапурисам̣ буддхабхӯтам̣ дат̣т̣хум̣ на лабхисса̄ми, махатӣ вата ме джа̄ни бхависсатӣ’’ти пароди.
манусса̄ дисва̄ ‘‘амха̄кам̣ аййо ида̄нева хаситва̄ пуна пароди. ким̣ ну кхо, бханте, амха̄кам̣ аййапуттасса кочи антара̄йо бхависсатӣ’’ти пуччхим̣су. ‘‘наттхетасса антара̄йо, ниссам̣сайена буддхо бхависсатӣ’’ти. атха ‘‘касма̄ пародиттха̄’’ти? ‘‘еварӯпам̣ пурисам̣ буддхабхӯтам̣ дат̣т̣хум̣ на лабхисса̄ми, ‘махатӣ вата ме джа̄ни бхависсатӣ’ти атта̄нам̣ анусочанто рода̄мӣ’’ти а̄ха. тато со ‘‘ким̣ ну кхо ме н̃а̄такесу кочи етам̣ буддхабхӯтам̣ дат̣т̣хум̣ лабхиссати, на лабхиссатӣ’’ти упадха̄ренто аттано бха̄гинеййам̣ на̄л̣акада̄ракам̣ аддаса. со бхагинийа̄ гехам̣ гантва̄ ‘‘кахам̣ те путто на̄л̣ако’’ти? ‘‘аттхи гехе, аййа̄’’ти. ‘‘паккоса̄хи на’’нти паккоса̄петва̄ аттано сантикам̣ а̄гатам̣ кума̄рам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, суддходанамаха̄ра̄джасса куле путто джа̄то, буддхан̇куро еса, пан̃чатим̣са васса̄ни атиккамитва̄ буддхо бхависсати, твам̣ етам̣ дат̣т̣хум̣ лабхиссаси, аджджева паббаджа̄хӣ’’ти. сатта̄сӣтикот̣идхане куле ниббаттада̄ракопи ‘‘на мам̣ ма̄туло анаттхе нийоджессатӣ’’ти чинтетва̄ та̄вадева антара̄пан̣ато ка̄са̄йа̄ни чева маттика̄паттан̃ча а̄хара̄петва̄ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ‘‘йо локе уттамапуггало, там̣ уддисса майхам̣ паббаджджа̄’’ти бодхисатта̄бхимукхам̣ ан̃джалим̣ паггайха пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ паттам̣ тхавика̄йа паккхипитва̄ ам̣сакӯт̣е лаггетва̄ химавантам̣ пависитва̄ саман̣адхаммам̣ ака̄си. со парама̄бхисамбодхим̣ паттам̣ татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄ на̄л̣акапат̣ипадам̣ катха̄петва̄ пуна химавантам̣ пависитва̄ арахаттам̣ патва̄ уккат̣т̣хапат̣ипадам̣ пат̣ипанно саттева ма̄се а̄йум̣ па̄летва̄ екам̣ суван̣н̣апаббатам̣ нисса̄йа т̣хитакова анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи.
бодхисаттампи кхо пан̃чаме дивасе сӣсам̣ нха̄петва̄ ‘‘на̄маггахан̣ам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти ра̄джабхаванам̣ чатуджджа̄тикагандхехи вилимпитва̄ ла̄джа̄пан̃чамака̄ни пуппха̄ни викиритва̄ асамбхиннапа̄йа̄сам̣ пача̄петва̄ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄ран̇гате ат̣т̣хасатабра̄хман̣е нимантетва̄ ра̄джабхаване нисӣда̄петва̄ субходжанам̣ бходжетва̄ маха̄сакка̄рам̣ катва̄ ‘‘ким̣ ну кхо бхависсатӣ’’ти лаккхан̣а̄ни париггаха̄песум̣. тесу –
‘‘ра̄мо дхаджо лаккхан̣о ча̄пи мантӣ, кон̣д̣ан̃н̃о ча бходжо суйа̄мо судатто;
ете тада̄ ат̣т̣ха ахесум̣ бра̄хман̣а̄, чхал̣ан̇гава̄ мантам̣ вийа̄карим̣сӯ’’ти. –
име ат̣т̣хева бра̄хман̣а̄ лаккхан̣апаригга̄хака̄ ахесум̣. пат̣исандхиггахан̣адивасе супинопи етехева париггахито. тесу сатта джана̄ две ан̇гулийо уккхипитва̄ дведха̄ бйа̄карим̣су – ‘‘имехи лаккхан̣ехи саманна̄гато ага̄рам̣ аджджха̄васама̄но ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ, паббаджама̄но буддхо’’ти, саббам̣ чаккаваттиран̃н̃о сиривибхавам̣ а̄чиккхим̣су. тесам̣ пана саббадахаро готтато кон̣д̣ан̃н̃о на̄ма ма̄н̣аво бодхисаттасса варалаккхан̣аниппхаттим̣ олокетва̄ – ‘‘имасса ага̄рамаджджхе т̣ха̄нака̄ран̣ам̣ наттхи, екантенеса виват̣т̣аччхадо буддхо бхависсатӣ’’ти екамева ан̇гулим̣ уккхипитва̄ екам̣сабйа̄каран̣ам̣ бйа̄ка̄си. айан̃хи ката̄дхика̄ро паччхимабхавикасатто пан̃н̃а̄йа итаре сатта джане абхибхавитва̄ ‘‘имехи лаккхан̣ехи саманна̄гатасса ага̄рамаджджхе т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи, асам̣сайам̣ буддхо бхависсатӣ’’ти екамева гатим̣ аддаса, тасма̄ екам̣ ан̇гулим̣ уккхипитва̄ евам̣ бйа̄ка̄си. атхасса на̄мам̣ ган̣ханта̄ саббалокасса аттхасиддхикаратта̄ ‘‘сиддхаттхо’’ти на̄мамакам̣су.
атха те бра̄хман̣а̄ аттано гхара̄ни гантва̄ путте а̄мантайим̣су – ‘‘та̄та̄, амхе махаллака̄, суддходанамаха̄ра̄джасса путтам̣ саббан̃н̃утам̣ паттам̣ майам̣ самбхавеййа̄ма ва̄ но ва̄, тумхе тасмим̣ кума̄ре саббан̃н̃утам̣ патте тасса са̄сане паббаджеййа̄тха̄’’ти. те саттапи джана̄ йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йатха̄каммам̣ гата̄, кон̣д̣ан̃н̃ама̄н̣авова арого ахоси. со маха̄сатте вуд̣д̣химанва̄йа маха̄бхиниккхаманам̣ абхиниккхамитва̄ ануккамена урувелам̣ гантва̄ ‘‘раман̣ӣйо, вата айам̣ бхӯмибха̄го, алам̣ ватидам̣ кулапуттасса падха̄наттхикасса падха̄на̄йа̄’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ таттха ва̄сам̣ упагате ‘‘маха̄пурисо паббаджито’’ти сутва̄ тесам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ путте упасан̇камитва̄ евама̄ха ‘‘сиддхаттхакума̄ро кира паббаджито, со ниссам̣сайам̣ буддхо бхависсати. саче тумха̄кам̣ питаро арога̄ ассу, аджджа никкхамитва̄ паббаджеййум̣. саче тумхепи иччхеййа̄тха, етха, ахам̣ там̣ пурисам̣ анупаббаджисса̄мӣ’’ти. те саббе екаччханда̄ бхавитум̣ на̄саккхим̣су, тайо джана̄ на паббаджим̣су. кон̣д̣ан̃н̃абра̄хман̣ам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ итаре чатта̄ро паббаджим̣су. те пан̃чапи джана̄ пан̃чаваггийаттхера̄ на̄ма джа̄та̄.
тада̄ пана ра̄джа̄ ‘‘ким̣ дисва̄ майхам̣ путто паббаджиссатӣ’’ти пуччхи. ‘‘чатта̄ри пуббанимитта̄нӣ’’ти. ‘‘катаран̃ча катаран̃ча̄’’ти? ‘‘джара̄джин̣н̣ам̣, бйа̄дхитам̣, ка̄лакатам̣, паббаджита’’нти. ра̄джа̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа еварӯпа̄нам̣ мама путтасса сантикам̣ упасан̇камитум̣ ма̄ адаттха, майхам̣ путтасса буддхабха̄вена каммам̣ наттхи, ахам̣ мама путтам̣ двисахассадӣпапарива̄ра̄нам̣ чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣ иссарийа̄дхипаччам̣ раджджам̣ ка̄рентам̣ чхаттим̣сайоджанапариман̣д̣ала̄йа париса̄йа паривутам̣ гаганатале вичарама̄нам̣ пасситука̄мо’’ти. еван̃ча пана ватва̄ имесам̣ чатуппака̄ра̄нам̣ нимитта̄нам̣ кума̄расса чаккхупатхе а̄гамананива̄ран̣аттхам̣ чатӯсу диса̄су га̄вуте га̄вуте а̄раккхам̣ т̣хапеси. там̣ дивасам̣ пана ман̇галат̣т̣ха̄не саннипатитесу асӣтийа̄ н̃а̄тикуласахассесу екеко екамекам̣ путтам̣ пат̣иджа̄ни – ‘‘айам̣ буддхо ва̄ хоту ра̄джа̄ ва̄, майам̣ екамекам̣ путтам̣ дасса̄ма. сачепи буддхо бхависсати, кхаттийасаман̣ехева пураккхатапарива̄рито вичариссати. сачепи ра̄джа̄ бхависсати, кхаттийакума̄рехева пураккхатапарива̄рито вичариссатӣ’’ти. ра̄джа̄пи бодхисаттасса уттамарӯпасампанна̄ вигатасаббадоса̄ дха̄тийо паччупат̣т̣ха̄песи. бодхисатто анантена парива̄рена махантена сирисобхаггена вад̣д̣хати.
атхекадивасам̣ ран̃н̃о ваппаман̇галам̣ на̄ма ахоси. там̣ дивасам̣ сакаланагарам̣ девавима̄нам̣ вийа алан̇каронти. саббе да̄сакаммакара̄дайо ахатаваттханиваттха̄ гандхама̄ла̄дипат̣иман̣д̣ита̄ ра̄джакуле саннипатанти. ран̃н̃о камманте нан̇галасахассам̣ йоджӣйати. тасмим̣ пана дивасе екенӯнаат̣т̣хасатанан̇гала̄ни саддхим̣ балибаддарасмийоттехи раджатапариккхата̄ни хонти, ран̃н̃о а̄ламбананан̇галам̣ пана раттасуван̣н̣апариккхатам̣ хоти. балибадда̄нам̣ син̇гарасмипатода̄пи суван̣н̣апариккхата̄ва хонти. ра̄джа̄ махата̄ парива̄рена никкханто путтам̣ гахетва̄ агама̄си. каммантат̣т̣ха̄не еко джамбуруккхо бахалапала̄со сандаччха̄йо ахоси. тасса хет̣т̣ха̄ кума̄расса сайанам̣ пан̃н̃апа̄петва̄ упари суван̣н̣ата̄ракакхачитам̣ вита̄нам̣ бандха̄петва̄ са̄н̣ипа̄ка̄рена париккхипа̄петва̄ а̄раккхам̣ т̣хапа̄петва̄ ра̄джа̄ сабба̄лан̇ка̄рам̣ алан̇каритва̄ амаччаган̣апаривуто нан̇галакаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. таттха ра̄джа̄ суван̣н̣анан̇галам̣ ган̣ха̄ти, амачча̄ екенӯнат̣т̣хасатараджатанан̇гала̄ни, кассака̄ сесанан̇гала̄ни. те та̄ни гахетва̄ ито чито ча касанти. ра̄джа̄ пана орато ва̄ па̄рам̣ гаччхати, па̄рато ва̄ орам̣ а̄гаччхати. етасмим̣ т̣ха̄не маха̄сампатти ахоси. бодхисаттам̣ парива̄ретва̄ нисинна̄ дха̄тийо ‘‘ран̃н̃о сампаттим̣ пассисса̄ма̄’’ти антоса̄н̣ито бахи никкханта̄. бодхисатто ито чито ча олокенто кан̃чи адисва̄ вегена ут̣т̣ха̄йа паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ а̄на̄па̄не париггахетва̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттеси. дха̄тийо кхаджджабходжджантаре вичарама̄на̄ тхокам̣ чира̄йим̣су. сесаруккха̄нам̣ чха̄йа̄ ниватта̄, тасса пана руккхасса париман̣д̣ала̄ хутва̄ ат̣т̣ха̄си. дха̄тийо ‘‘аййапутто екато’’ти вегена са̄н̣им̣ уккхипитва̄ анто пависама̄на̄ бодхисаттам̣ сайане паллан̇кена нисиннам̣ тан̃ча па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ гантва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣ – ‘‘дева, кума̄ро евам̣ нисинно, ан̃н̃есам̣ руккха̄нам̣ чха̄йа̄ ниватта̄, джамбуруккхасса пана париман̣д̣ала̄ т̣хита̄’’ти. ра̄джа̄ вегена̄гантва̄ па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ – ‘‘идам̣ те, та̄та, дутийам̣ вандана’’нти путтам̣ ванди.
атха ануккамена бодхисатто сол̣асавассуддесико джа̄то. ра̄джа̄ бодхисаттасса тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ ануччхавике тайо па̄са̄де ка̄реси – екам̣ навабхӯмакам̣, екам̣ саттабхӯмакам̣, екам̣ пан̃чабхӯмакам̣, чатта̄лӣсасахасса̄ ча на̄т̣акиттхийо упат̣т̣ха̄песи. бодхисатто дево вийа аччхара̄сан̇гхапаривуто, алан̇катана̄т̣акапаривуто, ниппурисехи тӯрийехи парича̄рийама̄но маха̄сампаттим̣ анубхаванто утува̄рена тесу па̄са̄десу вихарати. ра̄хулама̄та̄ панасса девӣ аггамахесӣ ахоси.
тассевам̣ маха̄сампаттим̣ анубхавантасса екадивасам̣ н̃а̄тисан̇гхасса аббхантаре айам̣ катха̄ удапа̄ди – ‘‘сиддхаттхо кӣл̣а̄пасутова вичарати, кин̃чи сиппам̣ на сиккхати, сан̇га̄ме паччупат̣т̣хите ким̣ кариссатӣ’’ти. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ паккоса̄петва̄ – ‘‘та̄та, тава н̃а̄така̄ ‘сиддхаттхо кин̃чи сиппам̣ асиккхитва̄ кӣл̣а̄пасутова вичаратӣ’ти ваданти, еттха ким̣ паттака̄ле ман̃н̃асӣ’’ти. дева, мама сиппам̣ сиккханакиччам̣ наттхи, нагаре мама сиппадассанаттхам̣ бхерим̣ чара̄петха ‘‘ито саттаме дивасе н̃а̄така̄нам̣ сиппам̣ дассесса̄мӣ’’ти. ра̄джа̄ татха̄ ака̄си. бодхисатто аккхан̣аведхива̄лаведхидхануггахе саннипа̄та̄петва̄ маха̄джанасса маджджхе ан̃н̃ехи дхануггахехи аса̄дха̄ран̣ам̣ н̃а̄така̄нам̣ два̄дасавидхам̣ сиппам̣ дассеси. там̣ сарабхан̇гаджа̄таке а̄гатанайенева ведитаббам̣. тада̄сса н̃а̄тисан̇гхо никкан̇кхо ахоси.
атхекадивасам̣ бодхисатто уййа̄набхӯмим̣ гантука̄мо са̄ратхим̣ а̄мантетва̄ ‘‘ратхам̣ йоджехӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ маха̄рахам̣ уттамаратхам̣ сабба̄лан̇ка̄рена алан̇каритва̄ кумудапаттаван̣н̣е чатта̄ро ман̇галасиндхаве йоджетва̄ бодхисаттасса пат̣иведеси. бодхисатто девавима̄насадисам̣ ратхам̣ абхирухитва̄ уййа̄на̄бхимукхо агама̄си. девата̄ ‘‘сиддхаттхакума̄расса абхисамбуджджханака̄ло а̄санно, пуббанимиттам̣ дассесса̄ма̄’’ти екам̣ девапуттам̣ джара̄джаджджарам̣ кхан̣д̣адантам̣ палитакесам̣ ван̇кам̣ обхаггасарӣрам̣ дан̣д̣ахаттхам̣ паведхама̄нам̣ катва̄ дассесум̣. там̣ бодхисатто чева са̄ратхи ча пассанти. тато бодхисатто са̄ратхим̣ – ‘‘самма, ко на̄меса пурисо, кеса̄писса на йатха̄ ан̃н̃еса’’нти маха̄пада̄не а̄гатанайена пуччхитва̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘дхӣраттху вата бхо джа̄ти, йатра хи на̄ма джа̄тасса джара̄ пан̃н̃а̄йиссатӣ’’ти сам̣виггахадайо татова пат̣иниваттитва̄ па̄са̄дамева абхирухи. ра̄джа̄ ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ мама путто кхиппам̣ пат̣иниваттӣ’’ти пуччхи. ‘‘джин̣н̣акам̣ пурисам̣ дисва̄ дева̄’’ти. ‘‘джин̣н̣акам̣ дисва̄ паббаджиссатӣти а̄хам̣су, касма̄ мам̣ на̄сетха, сӣгхам̣ путтасса на̄т̣ака̄ни саджджетха, сампаттим̣ анубхаванто паббаджджа̄йа сатим̣ на кариссатӣ’’ти ватва̄ а̄раккхам̣ вад̣д̣хетва̄ саббадиса̄су ад̣д̣хайоджане ад̣д̣хайоджане т̣хапеси.
пунекадивасам̣ бодхисатто татхева уййа̄нам̣ гаччханто девата̄хи ниммитам̣ бйа̄дхитам̣ пурисам̣ дисва̄ пуриманайенева пуччхитва̄ сам̣виггахадайо ниваттитва̄ па̄са̄дам̣ абхирухи. ра̄джа̄пи пуччхитва̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева сам̣видахитва̄ пуна вад̣д̣хетва̄ саманта̄ тига̄вутаппама̄н̣е падесе а̄раккхам̣ т̣хапеси. апарам̣ екадивасам̣ бодхисатто татхева уййа̄нам̣ гаччханто девата̄хи ниммитам̣ ка̄лакатам̣ дисва̄ пуриманайенева пуччхитва̄ сам̣виггахадайо пуна ниваттитва̄ па̄са̄дам̣ абхирухи. ра̄джа̄пи пуччхитва̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева сам̣видахитва̄ пуна вад̣д̣хетва̄ саманта̄ йоджанаппама̄н̣е падесе а̄раккхам̣ т̣хапеси. апарам̣ пана екадивасам̣ уййа̄нам̣ гаччханто татхева девата̄хи ниммитам̣ суниваттхам̣ супа̄рутам̣ паббаджитам̣ дисва̄ ‘‘ко на̄месо самма̄’’ти са̄ратхим̣ пуччхи. са̄ратхи кин̃ча̄пи буддхуппа̄дасса абха̄ва̄ паббаджитам̣ ва̄ паббаджитагун̣е ва̄ на джа̄на̄ти, девата̄нубха̄вена пана ‘‘паббаджито на̄ма̄йам̣ дева̄’’ти ватва̄ паббаджджа̄йа гун̣е ван̣н̣еси. бодхисатто паббаджджа̄йа ручим̣ уппа̄детва̄ там̣ дивасам̣ уййа̄нам̣ агама̄си. дӣгхабха̄н̣ака̄ пана̄ху ‘‘чатта̄ри нимитта̄ни екадивасенева дисва̄ агама̄сӣ’’ти.
со таттха дивасабха̄гам̣ кӣл̣итва̄ ман̇галапоккхаран̣ийам̣ нха̄йитва̄ аттхан̇гате сӯрийе ман̇галасила̄пат̣т̣е нисӣди атта̄нам̣ алан̇ка̄ра̄петука̄мо. атхасса парича̄ракапуриса̄ на̄на̄ван̣н̣а̄ни дусса̄ни на̄наппака̄ра̄ а̄бхаран̣авикатийо ма̄ла̄гандхавилепана̄ни ча а̄да̄йа саманта̄ парива̄ретва̄ ат̣т̣хам̣су. тасмим̣ кхан̣е саккасса нисинна̄санам̣ ун̣хам̣ ахоси. со ‘‘ко ну кхо мам̣ имамха̄ т̣ха̄на̄ ча̄ветука̄мо’’ти упадха̄ренто бодхисаттасса алан̇ка̄ретука̄матам̣ н̃атва̄ виссакаммам̣ а̄мантеси ‘‘самма виссакамма, сиддхаттхакума̄ро аджджа ад̣д̣хараттасамайе маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамиссати, айамасса паччхимо алан̇ка̄ро, уййа̄нам̣ гантва̄ маха̄пурисам̣ дибба̄лан̇ка̄рехи алан̇карохӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ девата̄нубха̄вена тан̇кхан̣ам̣йева упасан̇камитва̄ тассева каппакасадисо хутва̄ каппакасса хаттхато вет̣ханадуссам̣ гахетва̄ бодхисаттасса сӣсам̣ вет̣хеси. бодхисатто хаттхасампхассенева ‘‘на̄йам̣ мануссо, девапутто есо’’ти ан̃н̃а̄си. вет̣ханена вет̣хитаматте сӣсе мол̣ийам̣ ман̣иратана̄ка̄рена дуссасахассам̣ аббхугган̃чхи. пуна вет̣хентасса дуссасахассанти дасаккхаттум̣ вет̣хентасса даса дуссасахасса̄ни аббхуггаччхим̣су. ‘‘сӣсам̣ кхуддакам̣, дусса̄ни бахӯни, катхам̣ аббхуггата̄нӣ’’ти на чинтетаббам̣. тесу хи саббамахантам̣ а̄малакапуппхаппама̄н̣ам̣, авасеса̄ни кусумбакапуппхаппама̄н̣а̄ни ахесум̣. бодхисаттасса сӣсам̣ кин̃джаккхагаваччхитам̣ вийа куййакапуппхам̣ ахоси.
атхасса сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итасса саббата̄ла̄вачаресу сака̄ни сака̄ни пат̣ибха̄на̄ни дассайантесу, бра̄хман̣есу ‘‘джайананда̄’’тиа̄дивачанехи, сӯтама̄гадха̄дӣсу на̄наппака̄рехи ман̇галавачанаттхутигхосехи самбха̄вентесу сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итам̣ ратхаварам̣ абхирухи. тасмим̣ самайе ‘‘ра̄хулама̄та̄ путтам̣ виджа̄та̄’’ти сутва̄ суддходанамаха̄ра̄джа̄ ‘‘путтасса ме тут̣т̣хим̣ ниведетха̄’’ти са̄санам̣ пахин̣и. бодхисатто там̣ сутва̄ ‘‘ра̄ху джа̄то, бандханам̣ джа̄та’’нти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘ким̣ ме путто авача̄’’ти пуччхитва̄ там̣ вачанам̣ сутва̄ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа ме натта̄ ра̄хулакума̄ройева на̄ма хотӯ’’ти а̄ха.
бодхисаттопи кхо ратхаварам̣ а̄руйха махантена йасена атиманорамена сирисобхаггена нагарам̣ па̄виси. тасмим̣ самайе киса̄готамӣ на̄ма кхаттийакан̃н̃а̄ упарипа̄са̄давараталагата̄ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ курума̄насса бодхисаттасса рӯпасирим̣ дисва̄ пӣтисоманассаджа̄та̄ идам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘ниббута̄ нӯна са̄ ма̄та̄, ниббуто нӯна со пита̄;
ниббута̄ нӯна са̄ на̄рӣ, йасса̄йам̣ ӣдисо патӣ’’ти.
бодхисатто там̣ сутва̄ чинтеси ‘‘айам̣ евама̄ха ‘еварӯпам̣ аттабха̄вам̣ пассантийа̄ ма̄ту хадайам̣ нибба̄йати, питу хадайам̣ нибба̄йати, паджа̄патийа̄ хадайам̣ нибба̄йатӣ’ти! кисмим̣ ну кхо ниббуте хадайам̣ ниббутам̣ на̄ма хотӣ’’ти? атхасса килесесу вираттама̄насасса етадахоси – ‘‘ра̄гаггимхи ниббуте ниббутам̣ на̄ма хоти, досаггимхи ниббуте ниббутам̣ на̄ма хоти, мохаггимхи ниббуте ниббутам̣ на̄ма хоти, ма̄надит̣т̣хиа̄дӣсу саббакилесадаратхесу ниббутесу ниббутам̣ на̄ма хоти. айам̣ ме суссаванам̣ са̄веси, ахан̃хи нибба̄нам̣ гавесанто чара̄ми, аджджева майа̄ гхара̄ва̄сам̣ чхад̣д̣етва̄ никкхамма паббаджитва̄ нибба̄нам̣ гавеситум̣ ват̣т̣ати, айам̣ имисса̄ а̄чарийабха̄го хотӯ’’ти кан̣т̣хато омун̃читва̄ киса̄готамийа̄ сатасахассаггханакам̣ мутта̄ха̄рам̣ песеси. са̄ ‘‘сиддхаттхакума̄ро майи пат̣ибаддхачитто хутва̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песесӣ’’ти соманассаджа̄та̄ ахоси.
бодхисаттопи махантена сирисобхаггена аттано па̄са̄дам̣ абхирухитва̄ сирисайане нипаджджи. та̄вадева ча нам̣ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄ наччагӣта̄дӣсу сусиккхита̄ девакан̃н̃а̄ вийа рӯпасобхаггаппатта̄ иттхийо на̄на̄тӯрийа̄ни гахетва̄ сампарива̄райитва̄ абхирама̄пентийо наччагӣтава̄дита̄ни пайоджайим̣су. бодхисатто килесесу вираттачиттата̄йа начча̄дӣсу анабхирато мухуттам̣ ниддам̣ окками. та̄пи иттхийо ‘‘йассаттха̄йа майам̣ начча̄дӣни пайоджема, со ниддам̣ упагато, ида̄ни киматтхам̣ килама̄ма̄’’ти гахитаггахита̄ни тӯрийа̄ни аджджхоттхаритва̄ нипаджджим̣су, гандхателаппадӣпа̄ джха̄йанти. бодхисатто пабуджджхитва̄ сайанапит̣т̣хе паллан̇кена нисинно аддаса та̄ иттхийо тӯрийабхан̣д̣а̄ни аваттхаритва̄ нидда̄йантийо – екачча̄ паггхаритакхел̣а̄, ла̄ла̄килиннагатта̄, екачча̄ данте кха̄дантийо, екачча̄ ка̄каччхантийо, екачча̄ виппалапантийо, екачча̄ виват̣амукха̄, екачча̄ апагатаваттха̄, па̄кат̣абӣбхаччхасамба̄дхат̣т̣ха̄на̄. со та̄сам̣ там̣ виппака̄рам̣ дисва̄ бхиййосоматта̄йа ка̄месу вираттачитто ахоси. тасса алан̇катапат̣ийаттам̣ саккабхаванасадисампи там̣ маха̄талам̣ апавиддхана̄на̄кун̣апабхаритам̣ а̄макасуса̄нам̣ вийа упат̣т̣ха̄си, тайо бхава̄ а̄диттагехасадиса̄ кха̄йим̣су – ‘‘упаддутам̣ вата бхо, упассат̣т̣хам̣ вата бхо’’ти уда̄нам̣ паваттеси, ативийа паббаджджа̄йа читтам̣ нами.
со ‘‘аджджева майа̄ маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти сайана̄ ут̣т̣ха̄йа два̄расамӣпам̣ гантва̄ ‘‘ко еттха̄’’ти а̄ха. умма̄ре сӣсам̣ катва̄ нипанно чханно ‘‘ахам̣ аййапутта чханно’’ти а̄ха. ‘‘ахам̣ аджджа маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитука̄мо, екам̣ ме ассам̣ каппехӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дху дева̄’’ти ассабхан̣д̣икам̣ гахетва̄ ассаса̄лам̣ гантва̄ гандхателападӣпесу джалантесу суманапат̣т̣авита̄насса хет̣т̣ха̄ раман̣ӣйе бхӯмибха̄ге т̣хитам̣ кан̣д̣акам̣ ассара̄джа̄нам̣ дисва̄ ‘‘аджджа майа̄ имамева каппетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти кан̣д̣акам̣ каппеси. со каппийама̄нова ан̃н̃а̄си ‘‘айам̣ каппана̄ атига̄л̣ха̄, ан̃н̃есу дивасесу уййа̄накӣл̣а̄дигамане каппана̄ вийа на хоти, майхам̣ аййапутто аджджа маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитука̄мо бхависсатӣ’’ти. тато тут̣т̣хама̄насо маха̄хаситам̣ хаси. со саддо сакаланагарам̣ паттхаритва̄ гаччхеййа, девата̄ пана там̣ саддам̣ нирумбхитва̄ на кассачи сотум̣ адам̣су.
бодхисаттопи кхо чханнам̣ песетва̄ва ‘‘путтам̣ та̄ва пассисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ нисиннапаллан̇като ут̣т̣ха̄йа ра̄хулама̄та̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ габбхадва̄рам̣ вивари. тасмим̣ кхан̣е антогаббхе гандхателападӣпо джха̄йати, ра̄хулама̄та̄ суманамаллика̄дӣнам̣ пуппха̄нам̣ амбан̣аматтена абхиппакин̣н̣асайане путтасса маттхаке хаттхам̣ т̣хапетва̄ нидда̄йати. бодхисатто умма̄ре па̄дам̣ т̣хапетва̄ т̣хитакова олокетва̄ ‘‘сача̄хам̣ девийа̄ хаттхам̣ апанетва̄ мама путтам̣ ган̣хисса̄ми, девӣ пабуджджхиссати, евам̣ ме гаманантара̄йо бхависсати, буддхо хутва̄ва а̄гантва̄ путтам̣ пассисса̄мӣ’’ти па̄са̄даталато отари. йам̣ пана джа̄такат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тада̄ сатта̄хаджа̄то ра̄хулакума̄ро хотӣ’’ти вуттам̣, там̣ сесат̣т̣хакатха̄су наттхи, тасма̄ идамева гахетаббам̣.
евам̣ бодхисатто па̄са̄датала̄ отаритва̄ ассасамӣпам̣ гантва̄ евама̄ха – ‘‘та̄та кан̣д̣ака, твам̣ аджджа екараттим̣ мам̣ та̄райа, ахам̣ там̣ нисса̄йа буддхо хутва̄ садевакам̣ локам̣ та̄ресса̄мӣ’’ти. тато уллан̇гхитва̄ кан̣д̣акасса пит̣т̣хим̣ абхирухи. кан̣д̣ако гӣвато пат̣т̣ха̄йа а̄йа̄мена ат̣т̣ха̄расахаттхо хоти тадануччхавикена уббедхена саманна̄гато тха̄маджавасампанно саббасето дхотасан̇кхасадисо. со саче хасеййа ва̄ падасаддам̣ ва̄ кареййа, саддо сакаланагарам̣ аваттхареййа. тасма̄ девата̄ аттано а̄нубха̄вена тасса йатха̄ на кочи сун̣а̄ти, евам̣ хаситасаддам̣ саннирумбхитва̄ аккаманааккаманападава̄ре хаттхатала̄ни упана̄месум̣. бодхисатто ассаварасса пит̣т̣хивемаджджхагато чханнам̣ ассасса ва̄ладхим̣ га̄ха̄петва̄ ад̣д̣хараттасамайе маха̄два̄расамӣпам̣ патто. тада̄ пана ра̄джа̄ ‘‘евам̣ бодхисатто йа̄йа ка̄йачи вела̄йа нагарадва̄рам̣ виваритва̄ никкхамитум̣ на саккхиссатӣ’’ти двӣсу два̄ракава̄т̣есу екекам̣ пурисасахассена виваритаббам̣ ка̄ра̄песи. бодхисатто тха̄мабаласампанно, хаттхиган̣ана̄йа кот̣исахассахаттхӣнам̣ балам̣ дха̄рети, пурисаган̣ана̄йа дасакот̣исахассапуриса̄нам̣. со чинтеси ‘‘саче два̄рам̣ на виварӣйати, аджджа кан̣д̣акасса пит̣т̣хе нисиннова ва̄ладхим̣ гахетва̄ т̣хитена чханнена саддхим̣йева кан̣д̣акам̣ ӯрӯхи ниппӣл̣етва̄ ат̣т̣ха̄расахаттхуббедхам̣ па̄ка̄рам̣ уппатитва̄ атиккамисса̄мӣ’’ти. чханнопи чинтеси ‘‘саче два̄рам̣ на виварӣйати, ахам̣ аййапуттам̣ кхандхе нисӣда̄петва̄ кан̣д̣акам̣ даккхин̣ена хаттхена куччхийам̣ париккхипанто упакаччхантаре катва̄ па̄ка̄рам̣ уппатитва̄ атиккамисса̄мӣ’’ти. кан̣д̣акопи чинтеси ‘‘саче два̄рам̣ на виварӣйати, ахам̣ аттано са̄микам̣ пит̣т̣хийам̣ йатха̄нисиннамева чханнена ва̄ладхим̣ гахетва̄ т̣хитена саддхим̣йева уккхипитва̄ па̄ка̄рам̣ уппатитва̄ атиккамисса̄мӣ’’ти. саче два̄рам̣ на ава̄пурӣйиттха, йатха̄чинтитамева тесу тӣсу джанесу ан̃н̃атаро сампа̄деййа. два̄ре адхиваттха̄ девата̄ пана два̄рам̣ вивари.
тасмим̣йева кхан̣е ма̄ро ‘‘бодхисаттам̣ ниваттесса̄мӣ’’ти а̄гантва̄ а̄ка̄се т̣хито а̄ха – ‘‘ма̄риса, ма̄ никкхама, ито те саттаме дивасе чаккаратанам̣ па̄тубхависсати, двисахассапариттадӣпапарива̄ра̄нам̣ чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣ раджджам̣ ка̄рессаси, ниватта ма̄риса̄’’ти. ‘‘коси тва’’нти? ‘‘ахам̣ васаваттӣ’’ти. ‘‘ма̄ра, джа̄на̄махам̣ майхам̣ чаккаратанасса па̄тубха̄вам̣, анаттхикохам̣ раджджена, дасасахассилокадха̄тум̣ унна̄детва̄ буддхо бхависса̄мӣ’’ти а̄ха. ма̄ро ‘‘ито да̄ни те пат̣т̣ха̄йа ка̄мавитаккам̣ ва̄ бйа̄па̄давитаккам̣ ва̄ вихим̣са̄витаккам̣ ва̄ чинтитака̄ле джа̄нисса̄мӣ’’ти ота̄ра̄пеккхо чха̄йа̄ вийа анапагаччханто анубандхи.
бодхисаттопи хаттхагатам̣ чаккаваттираджджам̣ кхел̣апин̣д̣ам̣ вийа анапеккхо чхад̣д̣етва̄ махантена сакка̄рена нагара̄ никкхами а̄са̄л̣хипун̣н̣ама̄йа уттара̄са̄л̣ханаккхатте ваттама̄не. никкхамитва̄ ча пуна нагарам̣ олокетука̄мо джа̄то. еван̃ча панасса читте уппаннаматтейева ‘‘маха̄пуриса, на тайа̄ ниваттитва̄ олоканакаммам̣ ката’’нти вадама̄на̄ вийа маха̄патхавӣ кула̄лачаккам̣ вийа бхиджджитва̄ париватти. бодхисатто нагара̄бхимукхо т̣хатва̄ нагарам̣ олокетва̄ тасмим̣ патхавиппадесе кан̣д̣аканиваттаначетийат̣т̣ха̄нам̣ дассетва̄ гантаббамагга̄бхимукхам̣ кан̣д̣акам̣ катва̄ па̄йа̄си махантена сакка̄рена ул̣а̄рена сирисобхаггена. тада̄ кирасса девата̄ пурато сат̣т̣хи укка̄сахасса̄ни дха̄райим̣су, паччхато сат̣т̣хи, даккхин̣апассато сат̣т̣хи, ва̄мапассато сат̣т̣хи, апара̄ девата̄ чаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ апарима̄н̣а̄ укка̄ дха̄райим̣су, апара̄ девата̄ ча на̄гасупан̣н̣а̄дайо ча диббехи гандхехи ма̄ла̄хи чун̣н̣ехи дхӯмехи пӯджайама̄на̄ гаччханти. па̄риччхаттакапуппхехи чева манда̄равапуппхехи ча гханамегхавут̣т̣хика̄ле дха̄ра̄хи вийа набхам̣ нирантарам̣ ахоси, дибба̄ни сам̣гӣта̄ни паваттим̣су, самантато ат̣т̣хасат̣т̣хи тӯрийасатасахасса̄ни паваджджим̣су, самуддакуччхийам̣ мегхаттханитака̄ло вийа йугандхаракуччхийам̣ са̄гараниггхосака̄ло вийа ваттати.
имина̄ сирисобхаггена гаччханто бодхисатто екараттенева тӣн̣и раджджа̄ни атиккамма тим̣сайоджанаматтхаке анома̄надӣтӣрам̣ па̄пун̣и. ‘‘ким̣ пана ассо тато парам̣ гантум̣ на саккотӣ’’ти? ‘‘но, на сакко’’ти. со хи екам̣ чаккава̄л̣агаббхам̣ на̄бхийа̄ т̣хитачаккасса немиват̣т̣им̣ мадданто вийа антантена чаритва̄ пурепа̄тара̄самева а̄гантва̄ аттано сампа̄дитам̣ бхаттам̣ бхун̃джитум̣ саматтхо. тада̄ пана девана̄гасупан̣н̣а̄дӣхи а̄ка̄се т̣хатва̄ оссат̣т̣хехи гандхама̄ла̄дӣхи йа̄ва ӯруппадеса̄ сан̃чханнам̣ сарӣрам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ гандхама̄ла̄джат̣ам̣ чхиндантасса атиппапан̃чо ахоси, тасма̄ тим̣сайоджанаматтамева агама̄си. атха бодхисатто надӣтӣре т̣хатва̄ чханнам̣ пуччхи – ‘‘кинна̄ма̄ айам̣ надӣ’’ти? ‘‘анома̄ на̄ма, дева̄’’ти. ‘‘амха̄кампи паббаджджа̄ анома̄ бхависсатӣ’’ти пан̣хийа̄ гхат̣т̣енто ассасса сан̃н̃ам̣ ада̄си. ассо уппатитва̄ ат̣т̣хӯсабхавиттха̄ра̄йа надийа̄ па̄риматӣре ат̣т̣ха̄си.
бодхисатто ассапит̣т̣хито оруйха раджатапат̣т̣асадисе ва̄лука̄пулине т̣хатва̄ чханнам̣ а̄мантеси – ‘‘самма, чханна, твам̣ майхам̣ а̄бхаран̣а̄ни чева кан̣д̣акан̃ча а̄да̄йа гаччха, ахам̣ паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘ахампи, дева, паббаджисса̄мӣ’’ти. бодхисатто ‘‘на лаббха̄ тайа̄ паббаджитум̣, гаччха тва’’нти тиккхаттум̣ пат̣иба̄хитва̄ а̄бхаран̣а̄ни чева кан̣д̣акан̃ча пат̣иччха̄петва̄ чинтеси ‘‘име майхам̣ кеса̄ саман̣аса̄руппа̄ на хонтӣ’’ти. ан̃н̃о бодхисаттасса кесе чхиндитум̣ йуттарӯпо наттхи, тато ‘‘сайамева кхаггена чхиндисса̄мӣ’’ти даккхин̣ена хаттхена асим̣ ган̣хитва̄ ва̄махаттхена мол̣ийа̄ саддхим̣ чӯл̣ам̣ гахетва̄ чхинди, кеса̄ дван̇гуламатта̄ хутва̄ даккхин̣ато а̄ваттама̄на̄ сӣсам̣ аллӣйим̣су. тесам̣ йа̄ваджӣвам̣ тадева пама̄н̣ам̣ ахоси, массу ча таданурӯпам̣, пуна кесамассуоха̄ран̣акиччам̣ на̄ма на̄хоси. бодхисатто саха мол̣ийа̄ чул̣ам̣ гахетва̄ ‘‘сача̄хам̣ буддхо бхависса̄ми, а̄ка̄се тит̣т̣хату, но че, бхӯмийам̣ пататӯ’’ти анталиккхе кхипи. там̣ чӯл̣а̄ман̣ивет̣ханам̣ йоджанаппама̄н̣ам̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. сакко девара̄джа̄ диббачаккхуна̄ олокетва̄ йоджанийаратаначан̇кот̣акена сампат̣иччхитва̄ та̄ватим̣сабхаване чӯл̣а̄ман̣ичетийам̣ на̄ма патит̣т̣ха̄песи.
‘‘чхетва̄на мол̣им̣ варагандхава̄ситам̣, веха̄йасам̣ уккхипи аггапуггало;
сахассанетто сираса̄ пат̣иггахи, суван̣н̣ачан̇кот̣аварена ва̄саво’’ти.
пуна бодхисатто чинтеси ‘‘има̄ни ка̄сикаваттха̄ни майхам̣ на саман̣аса̄руппа̄нӣ’’ти. атхасса кассапабуддхака̄ле пура̄н̣асаха̄йако гхат̣ӣка̄рамаха̄брахма̄ екам̣ буддхантарам̣ джарам̣ апаттена миттабха̄вена чинтеси – ‘‘аджджа ме саха̄йако маха̄бхиниккхаманам̣ никкханто, саман̣апариккха̄рамасса гахетва̄ гаччхисса̄мӣ’’ти.
‘‘тичӣваран̃ча патто ча, ва̄сӣ сӯчи ча бандханам̣;
парисса̄ванена ат̣т̣хете, йуттайогасса бхиккхуно’’ти. –
име ат̣т̣ха саман̣апариккха̄ре а̄харитва̄ ада̄си. бодхисатто арахаддхаджам̣ нива̄сетва̄ уттамапаббаджджа̄весам̣ ган̣хитва̄ ‘‘чханна, мама вачанена ма̄та̄питӯнам̣ а̄рогйам̣ вадехӣ’’ти ватва̄ уййоджеси. чханно бодхисаттам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. кан̣д̣ако пана чханнена саддхим̣ мантайама̄насса бодхисаттасса вачанам̣ сун̣анто т̣хатва̄ ‘‘наттхи да̄ни майхам̣ пуна са̄мино дассана’’нти чаккхупатхам̣ виджаханто сокам̣ адхива̄сетум̣ асакконто хадайена пхалитена ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сабхаване кан̣д̣ако на̄ма девапутто хутва̄ ниббатти. чханнасса пат̣хамам̣ екова соко ахоси, кан̣д̣акасса пана ка̄лакирийа̄йа дутийена сокена пӣл̣ито роданто паридеванто нагарам̣ агама̄си.
бодхисаттопи паббаджитва̄ тасмим̣йева падесе анупийам̣ на̄ма амбаванам̣ аттхи, таттха сатта̄хам̣ паббаджджа̄сукхена вӣтина̄метва̄ екадивасенева тим̣сайоджанамаггам̣ падаса̄ гантва̄ ра̄джагахам̣ па̄виси. пависитва̄ сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чари. сакаланагарам̣ бодхисаттасса рӯпадассанена дханапа̄лакена павит̣т̣хара̄джагахам̣ вийа асуриндена павит̣т̣хадеванагарам̣ вийа ча сан̇кхобхам̣ агама̄си. ра̄джапуриса̄ гантва̄ ‘‘дева, еварӯпо на̄ма сатто нагаре пин̣д̣а̄йа чарати, ‘дево ва̄ мануссо ва̄ на̄го ва̄ супан̣н̣о ва̄ ко на̄месо’ти на джа̄на̄ма̄’’ти а̄рочесум̣. ра̄джа̄ па̄са̄датале т̣хатва̄ маха̄пурисам̣ дисва̄ аччхарийаббхутаджа̄то пурисе а̄н̣а̄песи – ‘‘гаччхатха бхан̣е, вӣмам̣сатха, саче амануссо бхависсати, нагара̄ никкхамитва̄ антарадха̄йиссати, саче девата̄ бхависсати, а̄ка̄сена гаччхиссати, саче на̄го бхависсати, патхавийам̣ нимуджджитва̄ гамиссати, саче мануссо бхависсати, йатха̄ладдхам̣ бхиккхам̣ парибхун̃джиссатӣ’’ти.
маха̄пурисопи кхо миссакабхаттам̣ сам̣харитва̄ ‘‘алам̣ ме еттакам̣ йа̄пана̄йа̄’’ти н̃атва̄ павит̣т̣хадва̄ренева нагара̄ никкхамитва̄ пан̣д̣авапаббатаччха̄йа̄йа пураттха̄бхимукхо нисӣдитва̄ а̄ха̄рам̣ парибхун̃джитум̣ а̄раддхо. атхасса анта̄ни париваттитва̄ мукхена никкхамана̄ка̄раппатта̄ни вийа ахесум̣. тато тена аттабха̄вена еварӯпасса а̄ха̄расса чаккхуна̄пи адит̣т̣хапуббата̄йа тена пат̣икӯла̄ха̄рена ат̣т̣ийама̄но евам̣ аттана̄ва атта̄нам̣ овади ‘‘сиддхаттха, твам̣ сулабханнапа̄не куле тивассикагандхаса̄либходжанам̣ на̄наггарасехи бхун̃джанат̣т̣ха̄не ниббаттитва̄пи екам̣ пам̣сукӯликам̣ дисва̄ ‘када̄ ну кхо ахампи еварӯпо хутва̄ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ бхун̃джисса̄ми, бхависсати ну кхо ме со ка̄ло’ти чинтетва̄ никкханто, ида̄ни ким̣ на̄метам̣ каросӣ’’ти. евам̣ аттана̄ва атта̄нам̣ овадитва̄ ниббика̄ро хутва̄ а̄ха̄рам̣ парибхун̃джи.
ра̄джапуриса̄ там̣ паваттим̣ дисва̄ гантва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ дӯтавачанам̣ сутва̄ вегена нагара̄ никкхамитва̄ бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄ ирийа̄патхасмим̣йева пасӣдитва̄ бодхисаттасса саббам̣ иссарийам̣ ниййа̄деси. бодхисатто ‘‘майхам̣, маха̄ра̄джа, ваттхука̄мехи ва̄ килесака̄мехи ва̄ аттхо наттхи, ахам̣ парама̄бхисамбодхим̣ паттхайанто никкханто’’ти а̄ха. ра̄джа̄ анекаппака̄рам̣ йа̄чантопи тасса читтам̣ алабхитва̄ ‘‘аддха̄ твам̣ буддхо бхависсаси, буддхабхӯтена пана те пат̣хамам̣ мама виджитам̣ а̄гантабба’’нти пат̣ин̃н̃ам̣ ган̣хи. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана ‘‘паббаджджам̣ киттайисса̄ми, йатха̄ паббаджи чаккхума̄’’ти имам̣ паббаджджа̄суттам̣ (су. ни. 407 а̄дайо) саддхим̣ ат̣т̣хакатха̄йа олокетва̄ ведитаббо.
бодхисаттопи ран̃н̃о пат̣ин̃н̃ам̣ датва̄ анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но а̄л̣а̄ран̃ча ка̄ла̄мам̣ удакан̃ча ра̄мапуттам̣ упасан̇камитва̄ сама̄паттийо ниббаттетва̄ ‘‘на̄йам̣ магго бодха̄йа̄’’ти тампи сама̄паттибха̄ванам̣ аналан̇каритва̄ садевакасса локасса аттано тха̄мавӣрийасандассанаттхам̣ маха̄падха̄нам̣ падахитука̄мо урувелам̣ гантва̄ ‘‘раман̣ӣйо вата̄йам̣ бхӯмибха̄го’’ти таттхева ва̄сам̣ упагантва̄ маха̄падха̄нам̣ падахи. тепи кхо кон̣д̣ан̃н̃аппамукха̄ пан̃ча паббаджита̄ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу бхиккха̄йа чаранта̄ таттха бодхисаттам̣ сампа̄пун̣им̣су. атха нам̣ чхаббасса̄ни маха̄падха̄нам̣ падахантам̣ ‘‘ида̄ни буддхо бхависсати, ида̄ни буддхо бхависсатӣ’’ти паривен̣асаммаджджана̄дика̄йа ваттапат̣ипаттийа̄ упат̣т̣хахама̄на̄ сантика̄вачара̄васса ахесум̣. бодхисаттопи кхо ‘‘кот̣иппаттам̣ дуккарака̄рийам̣ карисса̄мӣ’’ти екатилатан̣д̣ула̄дӣхипи вӣтина̄меси, саббасопи а̄ха̄рӯпаччхедам̣ ака̄си, девата̄пи ломакӯпехи оджам̣ упасам̣харама̄на̄ пат̣иккхипи.
атхасса та̄йа нира̄ха̄рата̄йа парамакасима̄наппаттака̄йасса суван̣н̣аван̣н̣о ка̄йо ка̄л̣аван̣н̣о ахоси. ба̄ттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни пат̣иччханна̄ни ахесум̣. аппекада̄ аппа̄н̣акам̣ джха̄нам̣ джха̄йанто маха̄ведана̄хи абхитунно висан̃н̃ӣбхӯто чан̇каманакот̣ийам̣ патати. атха нам̣ екачча̄ девата̄ ‘‘ка̄лакато саман̣о готамо’’ти ваданти, екачча̄ ‘‘виха̄ровесо арахата’’нти а̄хам̣су. таттха йа̄сам̣ ‘‘ка̄лакато’’ти ахоси, та̄ гантва̄ суддходанамаха̄ра̄джасса а̄рочесум̣ ‘‘тумха̄кам̣ путто ка̄лакато’’ти. мама путто буддхо хутва̄ ка̄лакато, ахутва̄ти? буддхо бхавитум̣ на̄саккхи, падха̄набхӯмийам̣йева патитва̄ ка̄лакатоти. идам̣ сутва̄ ра̄джа̄ ‘‘на̄хам̣ саддаха̄ми, мама путтасса бодхим̣ аппатва̄ ка̄лакирийа̄ на̄ма наттхӣ’’ти пат̣иккхипи. касма̄ пана ра̄джа̄ на саддахатӣти? ка̄л̣адевӣлата̄пасасса ванда̄панадивасе джамбуруккхамӯле ча па̄т̣иха̄рийа̄нам̣ дит̣т̣хатта̄.
пуна бодхисатте сан̃н̃ам̣ пат̣илабхитва̄ ут̣т̣хите та̄ девата̄ гантва̄ ‘‘арого те маха̄ра̄джа путто’’ти а̄роченти. ра̄джа̄ ‘‘джа̄на̄махам̣ путтасса амаран̣абха̄ва’’нти вадати. маха̄саттасса чхаббасса̄ни дуккарака̄рийам̣ каронтасса а̄ка̄се ган̣т̣хикаран̣ака̄ло вийа ахоси. со ‘‘айам̣ дуккарака̄рика̄ на̄ма бодха̄йа магго на хотӣ’’ти ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретум̣ га̄манигамесу пин̣д̣а̄йа чаритва̄ а̄ха̄рам̣ а̄хари, атхасса ба̄ттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни па̄катика̄ни ахесум̣, ка̄йо суван̣н̣аван̣н̣о ахоси. пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ ‘‘айам̣ чхаббасса̄ни дуккарака̄рикам̣ каронтопи саббан̃н̃утам̣ пат̣ивиджджхитум̣ на̄саккхи, ида̄ни га̄ма̄дӣсу пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄харийама̄но ким̣ саккхиссати, ба̄хулико еса падха̄навиббханто, сӣсам̣ нха̄йитука̄масса усса̄вабиндутакканам̣ вийа амха̄кам̣ етасса сантика̄ висесатакканам̣, ким̣ но имина̄’’ти маха̄пурисам̣ паха̄йа аттано аттано паттачӣварам̣ гахетва̄ ат̣т̣ха̄расайоджанамаггам̣ гантва̄ исипатанам̣ пависим̣су.
тена кхо пана самайена урувела̄йам̣ сена̄нигаме сена̄никут̣умбикасса гехе ниббатта̄ суджа̄та̄ на̄ма да̄рика̄ вайаппатта̄ екасмим̣ нигродхаруккхе паттханам̣ ака̄си ‘‘саче самаджа̄тикам̣ кулагхарам̣ гантва̄ пат̣хамагаббхе путтам̣ лабхисса̄ми, анусам̣ваччхарам̣ те сатасахассапаричча̄гена баликаммам̣ карисса̄мӣ’’ти. тасса̄ са̄ паттхана̄ самиджджхи. са̄ маха̄саттасса дуккарака̄рикам̣ каронтасса чхат̣т̣хе вассе парипун̣н̣е виса̄кхапун̣н̣ама̄йам̣ баликаммам̣ ка̄тука̄ма̄ хутва̄ пуретарам̣ дхенусахассам̣ лат̣т̣химадхукаване чара̄петва̄ та̄сам̣ кхӣрам̣ пан̃ча дхенусата̄ни па̄йетва̄ та̄сам̣ кхӣрам̣ ад̣д̣хатийа̄нӣти евам̣ йа̄ва сол̣асаннам̣ дхенӯнам̣ кхӣрам̣ ат̣т̣ха дхенуйо пиванти, та̄ва кхӣрасса бахалатан̃ча мадхуратан̃ча оджавантатан̃ча паттхайама̄на̄ кхӣрапариваттанам̣ на̄ма ака̄си. са̄ виса̄кхапун̣н̣амадивасе ‘‘па̄това баликаммам̣ карисса̄мӣ’’ти раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа та̄ ат̣т̣ха дхенуйо духа̄песи. ваччхака̄ дхенӯнам̣ тханамӯлам̣ на̄гамим̣су, тханамӯле пана навабха̄джане упанӣтаматте аттано дхаммата̄йа кхӣрадха̄ра̄ паваттим̣су. там̣ аччхарийам̣ дисва̄ суджа̄та̄ сахаттхенева кхӣрам̣ гахетва̄ навабха̄джане паккхипитва̄ сахаттхенева аггим̣ катва̄ пачитум̣ а̄рабхи.
тасмим̣ па̄йа̄се паччама̄не махантамаханта̄ буббул̣а̄ ут̣т̣хахитва̄ даккхин̣а̄ватта̄ хутва̄ сан̃чаранти, екапхуситампи бахи на патати, уддханато аппаматтакопи дхӯмо на ут̣т̣хахати. тасмим̣ самайе чатта̄ро локапа̄ла̄ а̄гантва̄ уддхане а̄раккхам̣ ган̣хим̣су, маха̄брахма̄ чхаттам̣ дха̄реси, сакко ала̄та̄ни сама̄ненто аггим̣ джа̄леси. девата̄ двисахассадӣпапарива̄ресу чатӯсу маха̄дӣпесу дева̄нан̃ча манусса̄нан̃ча упакаппанаоджам̣ аттано дева̄нубха̄вена дан̣д̣акабаддхам̣ мадхупат̣алам̣ пӣл̣етва̄ мадхум̣ ган̣хама̄на̄ вийа сам̣харитва̄ таттха паккхипим̣су. ан̃н̃есу хи ка̄лесу девата̄ кабал̣е кабал̣е оджам̣ паккхипанти, самбодхидивасе ча пана паринибба̄надивасе ча уккхалийам̣йева паккхипанти. суджа̄та̄ екадивасейева таттха аттано па̄кат̣а̄ни анека̄ни аччхарийа̄ни дисва̄ пун̣н̣ам̣ да̄сим̣ а̄мантеси ‘‘амма пун̣н̣е, аджджа амха̄кам̣ девата̄ ативийа пасанна̄, майа̄ еттаке ка̄ле еварӯпам̣ аччхарийам̣ на̄ма на дит̣т̣хапуббам̣, вегена гантва̄ деват̣т̣ха̄нам̣ пат̣иджагга̄хӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄дху, аййе’’ти тасса̄ вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ туритатурита̄ руккхамӯлам̣ агама̄си.
бодхисаттопи кхо тасмим̣ раттибха̄ге пан̃ча маха̄супине дисва̄ паригган̣ханто ‘‘ниссам̣сайена̄хам̣ аджджа буддхо бхависса̄мӣ’’ти катасаннит̣т̣ха̄но тасса̄ раттийа̄ аччайена катасарӣрапат̣иджаггано бхиккха̄ча̄рака̄лам̣ а̄гамайама̄но па̄това а̄гантва̄ тасмим̣ руккхамӯле нисӣди аттано пабха̄йа сакаларуккхам̣ обха̄сайама̄но. атха кхо са̄ пун̣н̣а̄ а̄гантва̄ аддаса бодхисаттам̣ руккхамӯле па̄чӣналокадха̄тум̣ олокайама̄нам̣ нисиннам̣, сарӣрато часса никкханта̄хи пабха̄хи сакаларуккхам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣. дисва̄ тасса̄ етадахоси – ‘‘аджджа амха̄кам̣ девата̄ руккхато оруйха сахаттхенева баликаммам̣ сампат̣иччхитум̣ нисинна̄ ман̃н̃е’’ти уббегаппатта̄ хутва̄ вегена̄гантва̄ суджа̄та̄йа етаматтхам̣ а̄рочеси.
суджа̄та̄ тасса̄ вачанам̣ сутва̄ тут̣т̣хама̄наса̄ хутва̄ ‘‘аджджа да̄ни пат̣т̣ха̄йа мама джет̣т̣хадхӣтут̣т̣ха̄не тит̣т̣ха̄хӣ’’ти дхӣту ануччхавикам̣ сабба̄лан̇ка̄рам̣ ада̄си. йасма̄ пана буддхабха̄вам̣ па̄пун̣анадивасе сатасахассаггханикам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ са̄ ‘‘суван̣н̣апа̄тийам̣ па̄йа̄сам̣ паккхиписса̄мӣ’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ сатасахассаггханикам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ нӣхара̄петва̄ таттха па̄йа̄сам̣ паккхипитука̄ма̄ паккабха̄джанам̣ а̄ваджджеси. ‘саббо па̄йа̄со падумапатта̄ удакам̣ вийа виниваттитва̄ па̄тийам̣ патит̣т̣ха̄си, екапа̄типӯраматтова ахоси’. са̄ там̣ па̄тим̣ ан̃н̃а̄йа суван̣н̣апа̄тийа̄ пат̣икуджджитва̄ ода̄таваттхена вет̣хетва̄ сабба̄лан̇ка̄рехи аттабха̄вам̣ алан̇каритва̄ там̣ па̄тим̣ аттано сӣсе т̣хапетва̄ махантена а̄нубха̄вена нигродхаруккхамӯлам̣ гантва̄ бодхисаттам̣ олокетва̄ балавасоманассаджа̄та̄ ‘‘руккхадевата̄’’ти сан̃н̃а̄йа дит̣т̣хат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа онатоната̄ гантва̄ сӣсато па̄тим̣ ота̄ретва̄ виваритва̄ суван̣н̣абхин̇ка̄рена гандхапуппхава̄ситам̣ удакам̣ гахетва̄ бодхисаттам̣ упагантва̄ ат̣т̣ха̄си. гхат̣ӣка̄рамаха̄брахмуна̄ динно маттика̄патто еттакам̣ аддха̄нам̣ бодхисаттам̣ авиджахитва̄ тасмим̣ кхан̣е адассанам̣ гато, бодхисатто паттам̣ апассанто даккхин̣ахаттхам̣ паса̄ретва̄ удакам̣ сампат̣иччхи. суджа̄та̄ сахева па̄тийа̄ па̄йа̄сам̣ маха̄пурисасса хаттхе т̣хапеси, маха̄пурисо суджа̄там̣ олокеси. са̄ а̄ка̄рам̣ саллаккхетва̄ ‘‘аййа, майа̄ тумха̄кам̣ париччаттам̣, ган̣хитва̄ йатха̄ручим̣ гаччхатха̄’’ти вандитва̄ ‘‘йатха̄ майхам̣ маноратхо ниппханно, евам̣ тумха̄кампи ниппхаджджатӯ’’ти ватва̄ сатасахассаггханика̄йа суван̣н̣апа̄тийа̄ пура̄н̣апан̣н̣е вийа анапеккха̄ хутва̄ пакка̄ми.
бодхисаттопи кхо нисиннат̣т̣ха̄на̄ ут̣т̣ха̄йа руккхам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ па̄тим̣ а̄да̄йа неран̃джара̄йа тӣрам̣ гантва̄ анекесам̣ бодхисаттасахасса̄нам̣ абхисамбуджджханадивасе отаритва̄ нха̄нат̣т̣ха̄нам̣ суппатит̣т̣хитатиттхам̣ на̄ма аттхи, тасса тӣре па̄тим̣ т̣хапетва̄ отаритва̄ нхатва̄ анекабуддхасатасахасса̄нам̣ нива̄санам̣ арахаддхаджам̣ нива̄сетва̄ пураттха̄бхимукхо нисӣдитва̄ екат̣т̣хита̄лапаккаппама̄н̣е екӯнапан̃н̃а̄са пин̣д̣е катва̄ саббам̣ апподакам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джи. со ева хисса буддхабхӯтасса саттасатта̄хам̣ бодхиман̣д̣е васантасса екӯнапан̃н̃а̄са диваса̄ни а̄ха̄ро ахоси. еттакам̣ ка̄лам̣ нева ан̃н̃о а̄ха̄ро аттхи, на нха̄нам̣, на мукхадхованам̣, на сарӣравал̣ан̃джо, джха̄насукхена маггасукхена пхаласукхена ча вӣтина̄меси. там̣ пана па̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ суван̣н̣апа̄тим̣ гахетва̄ ‘‘сача̄хам̣, аджджа буддхо бхавитум̣ саккхисса̄ми, айам̣ па̄ти пат̣исотам̣ гаччхату, но че саккхисса̄ми, анусотам̣ гаччхатӯ’’ти ватва̄ надӣсоте паккхипи. са̄ сотам̣ чхиндама̄на̄ надӣмаджджхам̣ гантва̄ маджджхамаджджхат̣т̣ха̄ненева джавасампанно ассо вийа асӣтихаттхаматтат̣т̣ха̄нам̣ пат̣исотам̣ гантва̄ екасмим̣ а̄ват̣т̣е нимуджджитва̄ ка̄л̣ана̄гара̄джабхаванам̣ гантва̄ тин̣н̣ам̣ буддха̄нам̣ парибхогапа̄тийо ‘‘кили килӣ’’ти равам̣ ка̄райама̄на̄ пахаритва̄ва та̄сам̣ саббахет̣т̣хима̄ хутва̄ ат̣т̣ха̄си. ка̄л̣о на̄гара̄джа̄ там̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘хиййо еко буддхо ниббатто, пуна аджджа еко ниббатто’’ти ватва̄ анекехи падасатехи тхутийо вадама̄но ут̣т̣ха̄си. тасса кира маха̄патхавийа̄ екайоджанатига̄вутаппама̄н̣ам̣ набхам̣ пӯретва̄ а̄роханака̄ло ‘‘аджджа ва̄ хиййо ва̄’’ти садисо ахоси.
бодхисаттопи надӣтӣрамхи супуппхитаса̄лаване дива̄виха̄рам̣ катва̄ са̄йанхасамайе пуппха̄нам̣ ван̣т̣ато муччанака̄ле девата̄хи алан̇катена ат̣т̣хӯсабхавиттха̄рена маггена сӣхо вийа виджамбхама̄но бодхируккха̄бхимукхо па̄йа̄си. на̄гайаккхасупан̣н̣а̄дайо диббехи гандхапуппха̄дӣхи пӯджайим̣су, диббасан̇гӣта̄дӣни паваттайим̣су, дасасахассӣ локадха̄ту екагандха̄ екама̄ла̄ екаса̄дхука̄ра̄ ахоси. тасмим̣ самайе соттхийо на̄ма тин̣аха̄рако тин̣ам̣ а̄да̄йа пат̣ипатхе а̄гаччханто маха̄пурисасса а̄ка̄рам̣ н̃атва̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо ада̄си. бодхисатто тин̣ам̣ гахетва̄ бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха даккхин̣адиса̄бха̄ге уттара̄бхимукхо ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е даккхин̣ачаккава̄л̣ам̣ осӣдитва̄ хет̣т̣ха̄ авӣчисампаттам̣ вийа ахоси, уттарачаккава̄л̣ам̣ уллан̇гхитва̄ упари бхаваггаппаттам̣ вийа ахоси. бодхисатто ‘‘идам̣ самбодхим̣ па̄пун̣анат̣т̣ха̄нам̣ на бхависсати ман̃н̃е’’ти падаккхин̣ам̣ каронто паччхимадиса̄бха̄гам̣ гантва̄ пураттха̄бхимукхо ат̣т̣ха̄си, тато паччхимачаккава̄л̣ам̣ осӣдитва̄ хет̣т̣ха̄ авӣчисампаттам̣ вийа ахоси, пураттхимачаккава̄л̣ам̣ уллан̇гхитва̄ упари бхаваггаппаттам̣ вийа ахоси. т̣хитат̣т̣хитат̣т̣ха̄не кирасса немиват̣т̣ипарийанте акканте на̄бхийа̄ патит̣т̣хитамаха̄сакат̣ачаккам̣ вийа маха̄патхавӣ онатунната̄ ахоси. бодхисатто ‘‘идампи самбодхим̣ па̄пун̣анат̣т̣ха̄нам̣ на бхависсати ман̃н̃е’’ти падаккхин̣ам̣ каронто уттарадиса̄бха̄гам̣ гантва̄ даккхин̣а̄бхимукхо ат̣т̣ха̄си, тато уттарачаккава̄л̣ам̣ осӣдитва̄ хет̣т̣ха̄ авӣчисампаттам̣ вийа ахоси, даккхин̣ачаккава̄л̣ам̣ уллан̇гхитва̄ упари бхаваггаппаттам̣ вийа ахоси. бодхисатто ‘‘идампи самбодхим̣ па̄пун̣анат̣т̣ха̄нам̣ на бхависсати ман̃н̃е’’ти падаккхин̣ам̣ каронто пураттхимадиса̄бха̄гам̣ гантва̄ паччхима̄бхимукхо ат̣т̣ха̄си. пураттхимадиса̄бха̄ге пана саббабуддха̄нам̣ паллан̇кат̣т̣ха̄нам̣, там̣ нева чхамбхати, на кампати. маха̄сатто ‘‘идам̣ саббабуддха̄нам̣ авиджахитам̣ ачалат̣т̣ха̄нам̣ килесапан̃джаравиддхам̣санат̣т̣ха̄на’’нти н̃атва̄ та̄ни тин̣а̄ни агге гахетва̄ ча̄леси, та̄вадева чуддасахаттхо паллан̇ко ахоси. та̄нипи кхо тин̣а̄ни татха̄рӯпена сан̣т̣ха̄нена сан̣т̣хахим̣су, йатха̄рӯпам̣ сукусалопи читтака̄ро ва̄ поттхака̄ро ва̄ а̄ликхитумпи саматтхо наттхи. бодхисатто бодхиккхандхам̣ пит̣т̣хито катва̄ пураттха̄бхимукхо дал̣хама̄насо хутва̄ –
‘‘ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру ча, ат̣т̣хи ча авасиссату;
упасуссату ниссесам̣, сарӣре мам̣салохитам̣’’.
на твева̄хам̣ самма̄самбодхим̣ аппатва̄ имам̣ паллан̇кам̣ бхиндисса̄мӣти асанисатасаннипа̄тенапи абхеджджарӯпам̣ апара̄джитапаллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисӣди.
тасмим̣ самайе ма̄ро девапутто ‘‘сиддхаттхакума̄ро майхам̣ васам̣ атиккамитука̄мо, на да̄нисса атиккамитум̣ дасса̄мӣ’’ти ма̄рабаласса сантикам̣ гантва̄ етаматтхам̣ а̄рочетва̄ ма̄рагхосанам̣ на̄ма гхоса̄петва̄ ма̄рабалам̣ а̄да̄йа никкхами. са̄ ма̄расена̄ ма̄расса пурато два̄дасайоджана̄ хоти, даккхин̣ато ча ва̄мато ча два̄дасайоджана̄, паччхато йа̄ва чаккава̄л̣апарийантам̣ катва̄ т̣хита̄, уддхам̣ навайоджануббедха̄, йасса̄ уннадантийа̄ унна̄дасаддо йоджанасахассато пат̣т̣ха̄йа патхавиундрийанасаддо вийа суййати. атха ма̄ро девапутто дийад̣д̣хайоджанасатикам̣ гиримекхалам̣ на̄ма хаттхим̣ абхирухитва̄ ба̄хусахассам̣ ма̄петва̄ на̄на̄вудха̄ни аггахеси. авасеса̄йапи ма̄рапариса̄йа две джана̄ екасадисам̣ а̄вудхам̣ на ган̣хим̣су, на̄наппака̄раван̣н̣а̄ на̄наппака̄рамукха̄ хутва̄ маха̄саттам̣ аджджхоттхарама̄на̄ а̄гамим̣су.
дасасахассачаккава̄л̣адевата̄ пана маха̄саттасса тхутийо вадама̄на̄ ат̣т̣хам̣су. сакко девара̄джа̄ виджайуттарасан̇кхам̣ дхамама̄но ат̣т̣ха̄си. со кира сан̇кхо вӣсахаттхасатико хоти. саким̣ ва̄там̣ га̄ха̄петва̄ дхаманто чатта̄ро ма̄се саддам̣ каритва̄ ниссаддо хоти. маха̄ка̄л̣ана̄гара̄джа̄ атирекападасатена ван̣н̣ам̣ ваданто ат̣т̣ха̄си, маха̄брахма̄ сетаччхаттам̣ дха̄райама̄но ат̣т̣ха̄си. ма̄рабале пана бодхиман̣д̣ам̣ упасан̇каманте тесам̣ екопи т̣ха̄тум̣ на̄саккхи, саммукхасаммукхат̣т̣ха̄ненева пала̄йим̣су. ка̄л̣о на̄гара̄джа̄ патхавийам̣ нимуджджитва̄ пан̃чайоджанасатикам̣ ман̃джерикана̄габхаванам̣ гантва̄ убхохи хаттхехи мукхам̣ пидахитва̄ нипанно. сакко виджайуттарасан̇кхам̣ пит̣т̣хийам̣ катва̄ чаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ ат̣т̣ха̄си. маха̄брахма̄ сетаччхаттам̣ чаккава̄л̣акот̣ийам̣ т̣хапетва̄ брахмалокамева агама̄си. ека̄ девата̄пи т̣ха̄тум̣ саматтха̄ на̄хоси, маха̄пурисо екакова нисӣди.
ма̄ропи аттано парисам̣ а̄ха ‘‘та̄та̄ суддходанапуттена сиддхаттхена садисо ан̃н̃о пурисо на̄ма наттхи, майам̣ саммукха̄ йуддхам̣ да̄тум̣ на саккхисса̄ма, паччха̄бха̄гена дасса̄ма̄’’ти. маха̄пурисопи тӣн̣и пасса̄ни олокетва̄ саббадевата̄нам̣ пала̄татта̄ сун̃н̃а̄ни аддаса. пуна уттарапассена ма̄рабалам̣ аджджхоттхарама̄нам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ еттако джано мам̣ екакам̣ сандха̄йа махантам̣ ва̄йа̄мам̣ параккамам̣ кароти, имасмим̣ т̣ха̄не майхам̣ ма̄та̄ ва̄ пита̄ ва̄ бха̄та̄ ва̄ ан̃н̃о ва̄ кочи н̃а̄тако наттхи, има̄ пана даса па̄рамийова майхам̣ дӣгхараттам̣ пут̣т̣хапариджанасадиса̄, тасма̄ па̄рамийова пхалакам̣ катва̄ па̄рамисаттхенева пахаритва̄ айам̣ балака̄йо майа̄ виддхам̣сетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти даса па̄рамийо а̄ваджджама̄но нисӣди.
атха кхо ма̄ро девапутто ‘‘етенева сиддхаттхам̣ пала̄песса̄мӣ’’ти ва̄таман̣д̣алам̣ самут̣т̣ха̄песи. тан̇кхан̣ам̣йева пураттхима̄дибхеда̄ ва̄та̄ самут̣т̣хахитва̄ ад̣д̣хайоджанаекайоджанадвийоджанатийоджанаппама̄н̣а̄ни паббатакӯт̣а̄ни пада̄летва̄ ванагаччхаруккха̄дӣни уммӯлетва̄ саманта̄ га̄манигаме чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ ка̄тум̣ саматтха̄пи маха̄пурисасса пун̃н̃атеджена вихата̄нубха̄ва̄ бодхисаттам̣ патва̄ чӣваракан̣н̣аматтампи ча̄летум̣ на̄саккхим̣су. тато ‘‘удакена на аджджхоттхаритва̄ ма̄ресса̄мӣ’’ти маха̄вассам̣ самут̣т̣ха̄песи. тасса̄нубха̄вена упарӯпари сатапат̣аласахассапат̣ала̄дибхеда̄ вала̄хака̄ ут̣т̣хахитва̄ вассим̣су. вут̣т̣хидха̄ра̄вегена патхавӣ чхидда̄ ахоси. ванаруккха̄дӣнам̣ упарибха̄гена маха̄мегхо а̄гантва̄ маха̄саттасса чӣваре усса̄вабиндут̣т̣ха̄наматтампи теметум̣ на̄саккхи. тато па̄са̄н̣авассам̣ самут̣т̣ха̄песи. маханта̄ни маханта̄ни паббатакӯт̣а̄ни дхӯма̄йанта̄ни паджджаланта̄ни а̄ка̄сена̄гантва̄ бодхисаттам̣ патва̄ диббама̄ла̄гул̣абха̄вам̣ а̄паджджим̣су. тато пахаран̣авассам̣ самут̣т̣ха̄песи. екатодха̄ра̄убхатодха̄ра̄асисаттикхураппа̄дайо дхӯма̄йанта̄ паджджаланта̄ а̄ка̄сена̄гантва̄ бодхисаттам̣ патва̄ диббапуппха̄ни ахесум̣. тато ан̇га̄равассам̣ самут̣т̣ха̄песи. ким̣сукаван̣н̣а̄ ан̇га̄ра̄ а̄ка̄сена̄гантва̄ бодхисаттасса па̄дамӯле диббапуппха̄ни хутва̄ викирим̣су. тато куккул̣авассам̣ самут̣т̣ха̄песи. аччун̣хо аггиван̣н̣о куккул̣о а̄ка̄сена̄гантва̄ бодхисаттасса па̄дамӯле диббачанданачун̣н̣ам̣ хутва̄ нипати. тато ва̄лука̄вассам̣ самут̣т̣ха̄песи. атисукхумава̄лука̄ дхӯма̄йанта̄ паджджаланта̄ а̄ка̄сена̄гантва̄ бодхисаттасса па̄дамӯле диббапуппха̄ни хутва̄ нипатим̣су. тато калалавассам̣ самут̣т̣ха̄песи. там̣ калалам̣ дхӯма̄йантам̣ паджджалантам̣ а̄ка̄сена̄гантва̄ бодхисаттасса па̄дамӯле диббавилепанам̣ хутва̄ нипати. тато ‘‘имина̄ бхим̣сетва̄ сиддхаттхам̣ пала̄песса̄мӣ’’ти андхака̄рам̣ самут̣т̣ха̄песи. там̣ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ вийа маха̄тамам̣ хутва̄ бодхисаттам̣ патва̄ сӯрийаппабха̄вихатам̣ вийа андхака̄рам̣ антарадха̄йи.
евам̣ ма̄ро има̄хи навахи ва̄тавассапа̄са̄н̣апахаран̣аан̇га̄ракуккул̣ава̄лука̄калалаандхака̄равут̣т̣хӣхи бодхисаттам̣ пала̄петум̣ асакконто ‘‘ким̣ бхан̣е, тит̣т̣хатха, имам̣ сиддхаттхакума̄рам̣ ган̣хатха ханатха пала̄петха̄’’ти парисам̣ а̄н̣а̄петва̄ сайампи гиримекхаласса хаттхино кхандхе нисинно чакка̄вудхам̣ а̄да̄йа бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘сиддхаттха ут̣т̣ха̄хи етасма̄ паллан̇ка̄, на̄йам̣ туйхам̣ па̄пун̣а̄ти, майхам̣ ева па̄пун̣а̄тӣ’’ти а̄ха. маха̄сатто тасса вачанам̣ сутва̄ авоча – ‘‘ма̄ра, нева тайа̄ даса па̄рамийо пӯрита̄, на упапа̄рамийо, на параматтхапа̄рамийо, на̄пи пан̃ча маха̄паричча̄га̄ париччатта̄, на н̃а̄таттхачарийа̄, на локаттхачарийа̄, на буддхичарийа̄ пӯрита̄, сабба̄ та̄ майа̄йева пӯрита̄, тасма̄ на̄йам̣ паллан̇ко туйхам̣ па̄пун̣а̄ти, майхевесо па̄пун̣а̄тӣ’’ти.
ма̄ро куддхо кодхавегам̣ асаханто маха̄пурисасса чакка̄вудхам̣ виссаджджеси. там̣ тасса даса па̄рамийо а̄ваджджентасса упарибха̄ге ма̄ла̄вита̄нам̣ хутва̄ ат̣т̣ха̄си. там̣ кира кхурадха̄рачакка̄вудхам̣ ан̃н̃ада̄ тена куддхена виссат̣т̣хам̣ екагханапа̄са̄н̣аттхамбхе вам̣сакал̣ӣре вийа чхиндантам̣ гаччхати, ида̄ни пана тасмим̣ ма̄ла̄вита̄нам̣ хутва̄ т̣хите авасеса̄ ма̄рапариса̄ ‘‘ида̄ни паллан̇като вут̣т̣ха̄йа пала̄йиссатӣ’’ти махантамаханта̄ни селакӯт̣а̄ни виссаджджесум̣. та̄нипи маха̄пурисасса даса па̄рамийо а̄ваджджентасса ма̄ла̄гул̣абха̄вам̣ а̄паджджитва̄ бхӯмийам̣ патим̣су. девата̄ чаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ т̣хита̄ гӣвам̣ паса̄ретва̄ сӣсам̣ уккхипитва̄ ‘‘нат̣т̣хо вата со сиддхаттхакума̄расса рӯпаггаппатто аттабха̄во, ким̣ ну кхо кариссатӣ’’ти олокенти.
тато маха̄пурисо ‘‘пӯритапа̄рамӣнам̣ бодхисатта̄нам̣ абхисамбуджджханадивасе паттапаллан̇ко майхам̣ва па̄пун̣а̄тӣ’’ти ватва̄ т̣хитам̣ ма̄рам̣ а̄ха – ‘‘ма̄ра туйхам̣ да̄насса диннабха̄ве ко саккхӣ’’ти. ма̄ро ‘‘име еттака̄ джана̄ саккхино’’ти ма̄рабала̄бхимукхам̣ хаттхам̣ паса̄реси. тасмим̣ кхан̣е ма̄рапариса̄йа ‘‘ахам̣ саккхӣ, ахам̣ саккхӣ’’ти паваттасаддо патхавиундрийанасаддасадисо ахоси. атха ма̄ро маха̄пурисам̣ а̄ха ‘‘сиддхаттха, туйхам̣ да̄насса диннабха̄ве ко саккхӣ’’ти. маха̄пурисо ‘‘туйхам̣ та̄ва да̄насса диннабха̄ве сачетана̄ саккхино, майхам̣ пана имасмим̣ т̣ха̄не сачетано кочи саккхӣ на̄ма наттхи, тит̣т̣хату та̄ва ме авасесаттабха̄весу диннада̄нам̣, вессантараттабха̄ве пана т̣хатва̄ майхам̣ саттасатакамаха̄да̄насса диннабха̄ве айам̣ ачетана̄пи гханамаха̄патхавӣ саккхӣ’’ти чӣварагаббхантарато даккхин̣ахаттхам̣ абхинӣхаритва̄ ‘‘вессантараттабха̄ве т̣хатва̄ майхам̣ саттасатакамаха̄да̄насса диннабха̄ве твам̣ саккхӣ на саккхӣ’’ти маха̄патхавиабхимукхам̣ хаттхам̣ паса̄реси. маха̄патхавӣ ‘‘ахам̣ те тада̄ саккхӣ’’ти виравасатена виравасахассена виравасатасахассена ма̄рабалам̣ аваттхарама̄на̄ вийа уннади.
тато маха̄пурисе ‘‘диннам̣ те сиддхаттха маха̄да̄нам̣ уттамада̄на’’нти вессантарада̄нам̣ саммасанте дийад̣д̣хайоджанасатико гиримекхалахаттхӣ джан̣н̣укехи патхавийам̣ патит̣т̣ха̄си, ма̄рапариса̄ диса̄видиса̄ пала̄йи, две екамаггена гата̄ на̄ма наттхи, сӣса̄бхаран̣а̄ни чева ниваттхаваттха̄ни ча паха̄йа саммукхасаммукхадиса̄хийева пала̄йим̣су. тато девасан̇гха̄ пала̄йама̄нам̣ ма̄рабалам̣ дисва̄ ‘‘ма̄расса пара̄джайо джа̄то, сиддхаттхакума̄расса джайо, джайапӯджам̣ карисса̄ма̄’’ти на̄га̄ на̄га̄нам̣, супан̣н̣а̄ супан̣н̣а̄нам̣, девата̄ девата̄нам̣, брахма̄но брахма̄нам̣, уггхосетва̄ гандхама̄ла̄дихаттха̄ маха̄пурисасса сантикам̣ бодхипаллан̇кам̣ агамам̣су.
евам̣ гатесу ча пана тесу –
‘‘джайо хи буддхасса сирӣмато айам̣, ма̄расса ча па̄пимато пара̄джайо;
уггхосайум̣ бодхиман̣д̣е памодита̄, джайам̣ тада̄ на̄гаган̣а̄ махесино.
‘‘джайо хи буддхасса сирӣмато айам̣, ма̄расса ча па̄пимато пара̄джайо;
уггхосайум̣ бодхиман̣д̣е памодита̄, супан̣н̣асан̇гха̄пи джайам̣ махесино.
‘‘джайо хи буддхасса сирӣмато айам̣, ма̄расса ча па̄пимато пара̄джайо;
уггхосайум̣ бодхиман̣д̣е памодита̄, джайам̣ тада̄ деваган̣а̄ махесино.
‘‘джайо хи буддхасса сирӣмато айам̣, ма̄расса ча па̄пимато пара̄джайо;
уггхосайум̣ бодхиман̣д̣е памодита̄, джайам̣ тада̄ брахмаган̣а̄пи та̄дино’’ти.
авасеса̄ дасасу чаккава̄л̣асахассесу девата̄ ма̄ла̄гандхавилепанехи ча пӯджайама̄на̄ на̄наппака̄ра̄ тхутийо ча вадама̄на̄ ат̣т̣хам̣су. евам̣ анаттхан̇гатейева сӯрийе маха̄пурисо ма̄рабалам̣ видхаметва̄ чӣварӯпари патама̄нехи бодхируккхан̇курехи раттапава̄л̣апаллавехи вийа пӯджийама̄но пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ ануссаритва̄, маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхетва̄, паччхимайа̄ме пат̣иччасамуппа̄де н̃а̄н̣ам̣ ота̄реси. атхасса два̄дасападикам̣ паччайа̄ка̄рам̣ ват̣т̣авиват̣т̣авасена ануломапат̣иломато саммасантасса дасасахассӣ локадха̄ту удакапарийантам̣ катва̄ два̄дасаккхаттум̣ сампакампи.
маха̄пурисе пана дасасахассилокадха̄тум̣ унна̄детва̄ арун̣уггаманавела̄йа саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджханте сакаладасасахассӣ локадха̄ту алан̇катапат̣ийатта̄ ахоси. па̄чӣначаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ усса̄пита̄нам̣ дхаджа̄нам̣ пат̣а̄ка̄нам̣ рам̣сийо паччхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ пахаранти, татха̄ паччхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ усса̄пита̄нам̣ па̄чӣначаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣, даккхин̣ачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ усса̄пита̄нам̣ уттарачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣, уттарачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ усса̄пита̄нам̣ даккхин̣ачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ пахаранти, патхавитале усса̄пита̄нам̣ пана дхаджа̄нам̣ пат̣а̄ка̄нам̣ брахмалокам̣ а̄хачча ат̣т̣хам̣су, брахмалоке баддха̄нам̣ патхавитале патит̣т̣хахим̣су, дасасахассачаккава̄л̣есу пуппхӯпагаруккха̄ пуппхам̣ ган̣хим̣су, пхалӯпагаруккха̄ пхалапин̣д̣ӣбха̄рабхарита̄ ахесум̣. кхандхесу кхандхападума̄ни пуппхим̣су, са̄кха̄су са̄кха̄падума̄ни, лата̄су лата̄падума̄ни, а̄ка̄се оламбакападума̄ни, сила̄тала̄ни бхиндитва̄ упарӯпари сатта сатта хутва̄ дан̣д̣акападума̄ни ут̣т̣хахим̣су. дасасахассӣ локадха̄ту ват̣т̣етва̄ виссат̣т̣хама̄ла̄гул̣а̄ вийа сусантхатапуппхасантха̄ро вийа ча ахоси. чаккава̄л̣антаресу ат̣т̣хайоджанасахассалокантарика̄ саттасӯрийаппабха̄йапи анобха̄ситапубба̄ екобха̄са̄ ахесум̣, чатура̄сӣтийоджанасахассагамбхӣро маха̄самуддо мадхуродако ахоси, надийо наппаваттим̣су, джаччандха̄ рӯпа̄ни пассим̣су, джа̄тибадхира̄ саддам̣ сун̣им̣су, джа̄типӣт̣хасаппино падаса̄ гаччхим̣су, андубандхана̄дӣни чхиджджитва̄ патим̣су.
евам̣ апарима̄н̣ена сиривибхавена пӯджийама̄но маха̄пурисо анекаппака̄ресу аччхарийадхаммесу па̄тубхӯтесу саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ саббабуддха̄нам̣ авиджахитам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘анекаджа̄тисам̣са̄рам̣, сандха̄виссам̣ аниббисам̣;
гахака̄рам̣ гавесанто, дуккха̄ джа̄ти пунаппунам̣.
‘‘гахака̄рака дит̣т̣хоси, пуна гехам̣ на ка̄хаси;
сабба̄ те пха̄сука̄ бхагга̄, гахакӯт̣ам̣ висан̇кхатам̣;
висан̇кха̄рагатам̣ читтам̣, тан̣ха̄нам̣ кхайамаджджхага̄’’ти. (дха. па. 153-154);
ити туситапурато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва айам̣ бодхиман̣д̣е саббан̃н̃утаппатти, еттакам̣ т̣ха̄нам̣ авидӯренида̄нам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣.
авидӯренида̄накатха̄ нит̣т̣хита̄.