13. тевиджджасуттаван̣н̣ана̄
518. евам̣ ме сутам̣…пе… косалесӯти тевиджджасуттам̣. татра̄йам̣ анутта̄нападаван̣н̣ана̄. манаса̄кат̣анти тасса га̄масса на̄мам̣. уттарена манаса̄кат̣асса̄ти манаса̄кат̣ато авидӯре уттарапассе. амбаванети тарун̣аамбаруккхасан̣д̣е, раман̣ӣйо кира со бхӯмибха̄го, хет̣т̣ха̄ раджатапат̣т̣асадиса̄ ва̄лика̄ виппакин̣н̣а̄, упари ман̣ивита̄нам̣ вийа гханаса̄кха̄паттам̣ амбаванам̣. тасмим̣ буддха̄нам̣ ануччхавике павивекасукхе амбаване вихаратӣти аттхо.
519. абхин̃н̃а̄та̄ абхин̃н̃а̄та̄ти кулача̄ритта̄дисампаттийа̄ таттха таттха пан̃н̃а̄та̄. чан̇кӣтиа̄дӣни тесам̣ на̄ма̄ни. таттха чан̇кӣ опа̄са̄дава̄сико. та̄руккхо иччха̄нан̇галава̄сико. поккхараса̄тӣ уккат̣т̣хава̄сико. джа̄н̣усон̣ӣ са̄ваттхива̄сико. тодеййо тудига̄мава̄сико. ан̃н̃е ча̄ти ан̃н̃е ча бахуджана̄. аттано аттано нива̄сат̣т̣ха̄нехи а̄гантва̄ мантасаджджха̄йакаран̣аттхам̣ таттха пат̣ивасанти. манаса̄кат̣асса кира раман̣ӣйата̄йа те бра̄хман̣а̄ таттха надӣтӣре геха̄ни ка̄ретва̄ париккхипа̄петва̄ ан̃н̃есам̣ бахӯнам̣ павесанам̣ нива̄ретва̄ антарантара̄ таттха гантва̄ васанти.
520-521. ва̄сет̣т̣хабха̄радва̄джа̄нанти ва̄сет̣т̣хасса ча поккхараса̄тино антева̄сикасса, бха̄радва̄джасса ча та̄руккхантева̄сикасса. ете кира две джа̄тисампанна̄ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ ахесум̣. джан̇гхавиха̄ранти атичиранисаджджапаччайа̄ киламатхавиноданаттха̄йа джан̇гхача̄рам̣. те кира дивасам̣ саджджха̄йам̣ катва̄ са̄йанхе вут̣т̣ха̄йа нха̄нӣйасамбха̄рагандхама̄лателадхотаваттха̄ни га̄ха̄петва̄ аттано париджанапаривута̄ нха̄йитука̄ма̄ надӣтӣрам̣ гантва̄ раджатапат̣т̣аван̣н̣е ва̄лика̄сан̣д̣е апара̄парам̣ чан̇камим̣су. екам̣ чан̇камантам̣ итаро анучан̇ками, пуна итарам̣ итароти. тена вуттам̣ ‘‘анучан̇каманта̄нам̣ анувичаранта̄на’’нти. магга̄маггети магге ча амагге ча. катамам̣ ну кхо пат̣ипадам̣ пӯретва̄ катамена маггена сакка̄ сукхам̣ брахмалокам̣ гантунти евам̣ магга̄маггам̣ а̄раббха катхам̣ самут̣т̣ха̄песунти аттхо. ан̃джаса̄йаноти уджумаггассетам̣ вевачанам̣, ан̃джаса̄ ва̄ уджукамева етена а̄йанти а̄гаччхантӣти ан̃джаса̄йано ниййа̄нико ниййа̄тӣти ниййа̄йанто ниййа̄ти, гаччханто гаччхатӣти аттхо.
таккарасса брахмасахабйата̄йа̄ти йо там̣ маггам̣ кароти пат̣ипаджджати, тасса брахмуна̄ саддхим̣ сахабха̄ва̄йа, екат̣т̣ха̄не па̄тубха̄ва̄йа гаччхатӣти аттхо. йва̄йанти йо айам̣. аккха̄тоти катхито дӣпито. бра̄хман̣ена поккхараса̄тина̄ти аттано а̄чарийам̣ ападисати. ити ва̄сет̣т̣хо сакамева а̄чарийава̄дам̣ тхометва̄ пагган̣хитва̄ вичарати. бха̄радва̄джопи сакамева̄ти. тена вуттам̣ ‘‘нева кхо асаккхи ва̄сет̣т̣хо’’тиа̄ди.
тато ва̄сет̣т̣хо ‘‘убхиннампи амха̄кам̣ катха̄ аниййа̄ника̄ва, имасмин̃ча локе маггакусало на̄ма бхота̄ готамена садисо наттхи, бхаван̃ча готамо авидӯре васати, со но тулам̣ гахетва̄ нисиннава̄н̣иджо вийа кан̇кхам̣ чхиндиссатӣ’’ти чинтетва̄ таматтхам̣ бха̄радва̄джасса а̄рочетва̄ убхопи гантва̄ аттано катхам̣ бхагавато а̄рочесум̣. тена вуттам̣ ‘‘атха кхо ва̄сет̣т̣хо…пе… йва̄йам̣ аккха̄то бра̄хман̣ена та̄руккхена̄’’ти.
522. еттха бхо готама̄ти етасмим̣ магга̄магге. виггахо вива̄дотиа̄дӣсу пуббуппаттико виггахо. апарабха̄ге вива̄до. дувидхопи есо на̄на̄а̄чарийа̄нам̣ ва̄дато на̄на̄ва̄до.
523. атха кисмим̣ пана воти твампи айамева магготи аттано а̄чарийава̄дамева паггайха тит̣т̣хаси, бха̄радва̄джопи аттано а̄чарийава̄дамева, екасса̄пи екасмим̣ сам̣сайо наттхи. евам̣ сати кисмим̣ во виггахоти пуччхати.
524. магга̄магге, бхо готама̄ти магге бхо готама амагге ча, уджумагге ча ануджумагге ча̄ти аттхо. еса кира екабра̄хман̣асса̄пи маггам̣ ‘‘на магго’’ти на вадати. йатха̄ пана аттано а̄чарийасса магго уджумагго, на евам̣ ан̃н̃есам̣ ануджа̄на̄ти, тасма̄ тамеваттхам̣ дӣпенто ‘‘кин̃ча̄пи бхо готама̄’’тиа̄дима̄ха.
сабба̄ни та̄нӣти лин̇гавипалла̄сена вадати, саббе тети вуттам̣ хоти. бахӯнӣти ат̣т̣ха ва̄ даса ва̄. на̄на̄магга̄нӣти маханта̄махантаджан̇гхамаггасакат̣амагга̄дивасена на̄на̄видха̄ни са̄манта̄ га̄манадӣтал̣а̄какхетта̄дӣхи а̄гантва̄ га̄мам̣ пависанамагга̄ни.
525-526. ‘‘ниййантӣти ва̄сет̣т̣ха вадесӣ’’ти бхагава̄ тиккхаттум̣ вачӣбхедам̣ катва̄ пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ра̄песи. касма̄? титтхийа̄ хи пат̣иджа̄нитва̄ паччха̄ ниггайхама̄на̄ аваджа̄нанти. со татха̄ ка̄тум̣ на саккхиссатӣти.
527-529. тева тевиджджа̄ти те тевиджджа̄. вака̄ро а̄гамасандхиматтам̣. андхавен̣ӣти андхапавен̣ӣ, екена чаккхумата̄ гахитайат̣т̣хийа̄ кот̣им̣ еко андхо ган̣хати, там̣ андхам̣ ан̃н̃о там̣ ан̃н̃оти евам̣ пан̣н̣а̄сасат̣т̣хи андха̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ гхат̣ита̄ андхавен̣ӣти вуччати. парампарасам̣сатта̄ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ лагга̄, йат̣т̣хига̄хакенапи чаккхумата̄ вирахита̄ти аттхо. еко кира дхутто андхаган̣ам̣ дисва̄ ‘‘асукасмим̣ на̄ма га̄ме кхаджджабходжджам̣ сулабха’’нти усса̄хетва̄ ‘‘тена хи таттха но са̄ми нехи, идам̣ на̄ма те дема̄’’ти вутте, лан̃джам̣ гахетва̄ антара̄магге магга̄ оккамма махантам̣ гаччхам̣ анупаригантва̄ пуримасса хаттхена паччхимасса каччхам̣ ган̣ха̄петва̄ ‘‘кин̃чи каммам̣ аттхи, гаччхатха та̄ва тумхе’’ти ватва̄ пала̄йи, те дивасампи гантва̄ маггам̣ авиндама̄на̄ ‘‘кухим̣ но чаккхума̄, кухим̣ магго’’ти паридевитва̄ маггам̣ авиндама̄на̄ таттхева марим̣су. те сандха̄йа вуттам̣ ‘‘парампарасам̣сатта̄’’ти. пуримопӣти пуримесу дасасу бра̄хман̣есу екопи. маджджхимопӣти маджджхимесу а̄чарийапа̄чарийесу екопи. паччхимопӣти ида̄ни тевиджджесу бра̄хман̣есу екопи. хассакан̃н̃ева̄ти хаситаббамева. на̄макан̃н̃ева̄ти ла̄макам̣йева. тадетам̣ аттха̄бха̄вена риттакам̣, риттакатта̄йева туччхакам̣. ида̄ни брахмалоко та̄ва тит̣т̣хату, йо тевиджджехи на дит̣т̣хапуббова. йепи чандимасӯрийе тевиджджа̄ пассанти, тесампи сахабйата̄йа маггам̣ десетум̣ наппахонтӣти дассанаттхам̣ ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃асӣ’’тиа̄дима̄ха.
530. таттха йато чандимасӯрийа̄ уггаччхантӣти йасмим̣ ка̄ле уггаччханти. йаттха ча оггаччхантӣти йасмим̣ ка̄ле аттхаменти, уггаманака̄ле ча аттхан̇гаманака̄ле ча пассантӣти аттхо. а̄йа̄чантӣти ‘‘удехи бхавам̣ чанда, удехи бхавам̣ сӯрийа̄’’ти евам̣ а̄йа̄чанти. тхомайантӣти ‘‘соммо чандо, париман̣д̣ало чандо, саппабхо чандо’’тиа̄дӣни ваданта̄ пасам̣санти. пан̃джалика̄ти паггахитаан̃джалика̄. намассама̄на̄ти ‘‘намо намо’’ти вадама̄на̄.
531-532. йам̣ пассантӣти еттха йанти нипа̄таматтам̣. ким̣ пана на кира̄ти еттха идха пана ким̣ ваттаббам̣. йаттха кира тевиджджехи бра̄хман̣ехи на брахма̄ саккхидит̣т̣хоти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
ачираватӣнадӣупама̄катха̄
542. саматиттика̄ти самабхарита̄. ка̄капеййа̄ти йаттха каттхачи тӣре т̣хитена ка̄кена сакка̄ па̄тунти ка̄капеййа̄. па̄рам̣ таритука̄моти надим̣ атиккамитва̄ паратӣрам̣ гантука̄мо. авхеййа̄ти паккосеййа. ехи па̄ра̄па̄ранти амбхо па̄ра апа̄рам̣ ехи, атха мам̣ сахаса̄ва гахетва̄ гамиссаси, аттхи ме ачча̄йикакамманти аттхо.
544. йе дхамма̄ бра̄хман̣ака̄рака̄ти еттха пан̃часӣладасакусалакаммапатхабхеда̄ дхамма̄ бра̄хман̣ака̄рака̄ти ведитабба̄, таббипарӣта̄ абра̄хман̣ака̄рака̄. индамавха̄йа̄ма̄ти индам̣ авха̄йа̄ма паккоса̄ма. евам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ авха̄йанасса нираттхакатам̣ дассетва̄ пунапи бхагава̄ ан̣н̣авакуччхийам̣ сӯрийо вийа джалама̄но пан̃часатабхиккхупаривуто ачираватийа̄ тӣре нисинно апарампи надӣупамам̣йева а̄харанто ‘‘сеййатха̄пӣ’’тиа̄дима̄ха.
546. ка̄магун̣а̄ти ка̄майитаббат̣т̣хена ка̄ма̄, бандханат̣т̣хена гун̣а̄. ‘‘ануджа̄на̄ми бхиккхаве, ахата̄нам̣ ваттха̄нам̣ дигун̣ам̣ сан̇гха̄т̣и’’нти (маха̄ва. 348) еттха хи пат̣алат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо. ‘‘ачченти ка̄ла̄ тарайанти раттийо, вайогун̣а̄ анупуббам̣ джахантӣ’’ти еттха ра̄сат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо. ‘‘сатагун̣а̄ даккхин̣а̄ па̄т̣икан̇кхитабба̄’’ти (ма. ни. 3.379) еттха а̄нисам̣сат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо. ‘‘антам̣ антагун̣ам̣ (кху. па̄. 3.1) кайира̄ ма̄ла̄гун̣е бахӯ’’ти (дха. па. 53) ча еттха бандханат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо. идха̄пи есева адхиппето. тена вуттам̣ ‘‘бандханат̣т̣хена гун̣а̄’’ти. чаккхувин̃н̃еййа̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣ена пасситабба̄. етенупа̄йена сотавин̃н̃еййа̄дӣсупи аттхо ведитаббо. ит̣т̣ха̄ти парийит̣т̣ха̄ ва̄ хонту, ма̄ ва̄, ит̣т̣ха̄рамман̣абхӯта̄ти аттхо. канта̄ти ка̄манӣйа̄. мана̄па̄ти манавад̣д̣ханака̄. пийарӯпа̄ти пийаджа̄тика̄. ка̄мӯпасан̃хита̄ти а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаджджама̄нена ка̄мена упасан̃хита̄. раджанӣйа̄ти ран̃джанӣйа̄, ра̄гуппаттика̄ран̣абхӯта̄ти аттхо.
гадхита̄ти гедхена абхибхӯта̄ хутва̄. муччхита̄ти муччха̄ка̄раппатта̄йа адхиматтака̄йа тан̣ха̄йа абхибхӯта̄. аджджхопанна̄ти адхиопанна̄ ога̄л̣ха̄ ‘‘идам̣ са̄ра’’нти паринит̣т̣ха̄наппатта̄ хутва̄. ана̄дӣнавадасса̄виноти а̄дӣнавам̣ апассанта̄. аниссаран̣апан̃н̃а̄ти идаметтха ниссаран̣анти, евам̣ париджа̄нанапан̃н̃а̄вирахита̄, паччавеккхан̣апарибхогавирахита̄ти аттхо.
548. а̄варан̣а̄тиа̄дӣсу а̄варантӣти а̄варан̣а̄. нива̄рентӣти нӣваран̣а̄. онандхантӣти она̄хана̄. парийонандхантӣти парийона̄хана̄. ка̄маччханда̄дӣнам̣ виттха̄ракатха̄ висуддхимаггато гахетабба̄.
549-550. а̄вута̄ нивута̄ онаддха̄ парийонаддха̄ти пада̄ни а̄варан̣а̄дӣнам̣ васена вутта̄ни. сапариггахоти иттхипариггахена сапариггахоти пуччхати. апариггахо бхо готама̄тиа̄дӣсупи ка̄маччхандасса абха̄вато иттхипариггахена апариггахо. бйа̄па̄дасса абха̄вато кеначи саддхим̣ верачиттена аверо. тхинамиддхасса абха̄вато читтагелан̃н̃асан̇кха̄тена бйа̄паджджена абйа̄паджджо. уддхаччакуккучча̄бха̄вато уддхаччакуккучча̄дӣхи сам̣килесехи асам̣килит̣т̣хачитто супарисуддхама̄насо. вичикиччха̄йа абха̄вато читтам̣ васе ваттети. йатха̄ ча бра̄хман̣а̄ читтагатика̄ хонтӣти, читтасса васена ваттанти, на та̄дисоти васаваттӣ.
552. идха кхо пана̄ти идха брахмалокамагге. а̄сӣдитва̄ти амаггамева ‘‘магго’’ти упагантва̄. сам̣сӣдантӣти ‘‘саматала’’нти сан̃н̃а̄йа пан̇кам̣ отин̣н̣а̄ вийа ануппависанти. сам̣сӣдитва̄ виса̄рам̣ па̄пун̣антӣти евам̣ пан̇ке вийа сам̣сӣдитва̄ виса̄рам̣ ан̇гаман̇гасам̣бхан̃джанам̣ па̄пун̣анти. суккхатарам̣ ман̃н̃е тарантӣти марӣчика̄йа ван̃четва̄ ‘‘ка̄капеййа̄ надӣ’’ти сан̃н̃а̄йа ‘‘тарисса̄ма̄’’ти хаттхехи ча па̄дехи ча ва̄йамама̄на̄ суккхатаран̣ам̣ ман̃н̃е таранти. тасма̄ йатха̄ хаттхапа̄да̄дӣнам̣ сам̣бхан̃джанам̣ парибхан̃джанам̣, евам̣ апа̄йесу сам̣бхан̃джанам̣ парибхан̃джанам̣ па̄пун̣анти. идхева ча сукхам̣ ва̄ са̄там̣ ва̄ на лабханти. тасма̄ идам̣ тевиджджа̄нам̣ бра̄хман̣а̄нанти тасма̄ идам̣ брахмасахабйата̄йа маггадӣпакам̣ тевиджджакам̣ па̄вачанам̣ тевиджджа̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣. тевиджджа̄ирин̣анти тевиджджа̄аран̃н̃ам̣ ирин̣анти хи ага̄макам̣ маха̄аран̃н̃ам̣ вуччати. тевиджджа̄вивананти пуппхапхалехи апарибхогаруккхехи сан̃чханнам̣ нирудакам̣ аран̃н̃ам̣. йаттха маггато уккамитва̄ париваттитумпи на сакка̄ хонти, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘тевиджджа̄виванантипи вуччатӣ’’ти. тевиджджа̄бйасананти тевиджджа̄нам̣ пан̃чавидхабйасанасадисаметам̣. йатха̄ хи н̃а̄тирогабхога дит̣т̣хи сӣлабйасанаппаттасса сукхам̣ на̄ма наттхи, евам̣ тевиджджа̄нам̣ тевиджджакам̣ па̄вачанам̣ а̄гамма сукхам̣ на̄ма наттхӣти дассети.
554. джа̄тасам̣вад̣д̣хоти джа̄то ча вад̣д̣хито ча, йо хи кевалам̣ таттха джа̄това хоти, ан̃н̃аттха вад̣д̣хито, тасса саманта̄ га̄мамагга̄ на саббасо паччаккха̄ хонти, тасма̄ джа̄тасам̣вад̣д̣хоти а̄ха. джа̄тасам̣вад̣д̣хопи йо чираниккханто, тасса на саббасо паччаккха̄ хонти. тасма̄ ‘‘та̄вадева авасат̣а’’нти а̄ха, тан̇кхан̣амева никкхантанти аттхо. дандха̄йитаттанти айам̣ ну кхо магго, айам̣ на нукхоти кан̇кха̄васена чира̄йитаттам̣. виттха̄йитаттанти йатха̄ сукхумам̣ аттхаджа̄там̣ сахаса̄ пуччхитасса кассачи сарӣрам̣ тхаддхабха̄вам̣ ган̣ха̄ти, евам̣ тхаддхабха̄ваггахан̣ам̣. на твева̄ти имина̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса аппат̣ихатабха̄вам̣ дассети. тасса хи пурисасса ма̄ра̄ват̣т̣ана̄дивасена сийа̄ н̃а̄н̣асса пат̣игха̄то. тена со дандха̄йеййа ва̄ виттха̄йеййа ва̄. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пана аппат̣ихатам̣, на сакка̄ тасса кеначи антара̄йо ка̄тунти дӣпети.
555. уллумпату бхавам̣ готамоти уддхарату бхавам̣ готамо. бра̄хман̣им̣ паджанти бра̄хман̣ада̄ракам̣, бхавам̣ готамо мама бра̄хман̣апуттам̣ апа̄йамаггато уддхаритва̄ брахмалокамагге патит̣т̣хапетӯти аттхо. атхасса бхагава̄ буддхуппа̄дам̣ дассетва̄ саддхим̣ пуббабха̄гапат̣ипада̄йа метта̄виха̄ра̄дибрахмалокага̄мимаггам̣ десетука̄мо ‘‘тена хи ва̄сет̣т̣ха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘идха татха̄гато’’тиа̄ди са̄ман̃н̃апхале виттха̄ритам̣. метта̄сахагатена̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ саббам̣ висуддхимагге брахмавиха̄ракаммат̣т̣ха̄накатха̄йам̣ вуттам̣. сеййатха̄пи ва̄сет̣т̣ха балава̄ сан̇кхадхамотиа̄ди пана идха апуббам̣. таттха балава̄ти баласампанно. сан̇кхадхамоти сан̇кхадхамако. аппакасирена̄ти акиччхена адуккхена. дуббало хи сан̇кхадхамо сан̇кхам̣ дхамантопи на саккоти чатассо диса̄ сарена вин̃н̃а̄петум̣, на̄сса сан̇кхасаддо саббато пхарати. балавато пана виппха̄рико хоти, тасма̄ ‘‘балава̄’’тиа̄дима̄ха. метта̄йа четовимуттийа̄ти еттха метта̄ти вутте упача̄ропи аппана̄пи ват̣т̣ати, ‘‘четтовимуттӣ’’ти вутте пана аппана̄ва ват̣т̣ати. йам̣ пама̄н̣акатам̣ камманти пама̄н̣акатам̣ каммам̣ на̄ма ка̄ма̄вачарам̣ вуччати. аппама̄н̣акатам̣ каммам̣ на̄ма рӯпа̄рӯпа̄вачарам̣. тан̃хи пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ одиссакаанодиссакадиса̄пхаран̣авасена вад̣д̣хетва̄ кататта̄ аппама̄н̣акатанти вуччати. на там̣ татра̄васиссати на там̣ татра̄ватит̣т̣хатӣти там̣ ка̄ма̄вачаракаммам̣ тасмим̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаракамме на охӣйати, на тит̣т̣хати. ким̣ вуттам̣ хоти – там̣ ка̄ма̄вачаракаммам̣ тасса рӯпа̄рӯпа̄вачаракаммасса антара̄ лаггитум̣ ва̄ т̣ха̄тум̣ ва̄ рӯпа̄рӯпа̄вачаракаммам̣ пхаритва̄ парийа̄дийитва̄ аттано ока̄сам̣ гахетва̄ патит̣т̣ха̄тум̣ на саккоти. атха кхо рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаракаммамева ка̄ма̄вачарам̣ махогхо вийа париттам̣ удакам̣ пхаритва̄ парийа̄дийитва̄ аттано ока̄сам̣ гахетва̄ тит̣т̣хати. тасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ сайамева брахмасахабйатам̣ упанетӣти. евам̣виха̄рӣти евам̣ метта̄дивиха̄рӣ.
559. ете майам̣ бхавантам̣ готаманти идам̣ тесам̣ дутийам̣ саран̣агаманам̣. пат̣хамамева хете маджджхимапан̣н̣а̄саке ва̄сет̣т̣хасуттам̣ сутва̄ саран̣ам̣ гата̄, имам̣ пана тевиджджасуттам̣ сутва̄ дутийампи саран̣ам̣ гата̄. катипа̄хаччайена паббаджитва̄ агган̃н̃асутте упасампадан̃чева арахаттан̃ча алаттхум̣. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
ити суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣
тевиджджасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.